դրամ-դոլար

Կենտրոնական բանկը սկզբունքորեն լռություն է պահպանում, թե որն է դրամի փոխարժեքի այսպիսի վայրիվերումների պատճառը: Դրամը արժեզրկվում է այն ժամանակ, երբ դասական կանոնների համաձայն պետք է արժեւորվեր, եւ արժեվորվում է այն ժամանակ, երբ պետք է արժեզրկվեր: Բանկային համակարգից արդեն իսկ կասկածներ են հնչում, որ մեր ֆինանսական շուկայում հայտնվել են մեկ կամ մի քանի խոշոր «խաղացողներ», որոնք դրամի փոխարժեքի կտրուկ արժեվորման եւ արժեզրկման վրա հսկայական գումարներ են «վաստակում»: Հենց վերջիններս էլ որոշում են դրամի փոխարժեքը: Որքանով են այս կասկածները հիմնավոր, առայժմ դժվար է ասել, բայց կա եւս մի օրինաչափություն: Դրամի փոխարժեքի տատանումները նույնական են եղել առնվազն վերջին երկու ընտրությունների շրջանում` ընտրություններից մի քանի օր հետո դրամը սկսել է կտրուկ արժեզրկվել, ինչը խոսում է ընտրությունների ժամանակ ֆինանսական խոշոր շարժերի մասին:

տես էջ 2

Երեկ ՀՀ ֆոնդային բորսայում դրամի փոխարժեքը ռեկորդ սահմանեց վերջին վեցուկես տարվա կտրվածքով: Մեկ դոլարի գինը բորսայում կազմեց 419 դրամ 75 լումա: Սա ամենաբարձր գինն է 2006 թվականի հունիսից այս կողմ: Ինչպես արդեն բազմիցս նշել ենք, վերջին շրջանում դրամի բավականին կտրուկ արժեզրկման պատճառներն այնքան էլ հասկանալի չեն: Հանրությանը մատուցվող պաշտոնական վիճակագրական ցուցանիշների տրամաբանությամբ դրամը ոչ միայն չպետք է արժեզրկվեր, այլեւ պետք է արժեւորվեր: Խնդիրն այն է, որ ըստ այդ վիճակագրության` Հայաստանի տնտեսությունը զարգանում է գրեթե երկնիշ տեմպերով: Նույն տեմպերով աճում են արտահանման ծավալները, որ երկրին պետք է բերեին լրացուցիչ արտարժույթ: Ըստ վիճակագրության` աճում է նաեւ արտերկրում աշխատող մեր հայրենակիցների ուղարկած մասնավոր տրանսֆերտների ծավալը, որը նույնպես լրացուցիչ արտարժույթ է: Այս գործոնների ազդեցության տակ դրամը պետք է արժեվորվեր, եթե իհարկե բերված պաշտոնական վիճակագրությունը համապատասխանում է իրականությանը: Բացառված չէ, որ դրամի արժեզրկումը պայմանավորված լինի Հայաստանից արտարժույթի արտահոսքով, ինչի մասին սակայն պաշտոնական վիճակագրությունը լռում է:

Դատելով գործարքների` 10 միլիոն դոլարը գերազանցող ծավալներից, կարելի է համոզված պնդել, որ Կենտրոնական բանկը միջամտել է եւ մեծածավալ արտարժութային ինտերվենցիա է իրականացրել դրամի հետագա արժեզրկումը կանխելու նպատակով: Թե ինչ կկատարվի դրամի փոխարժեքի հետ առաջիկայում, դժվար է նույնիսկ կռահել, քանի որ դրամի արժեզրկումը ինքնին անտրամաբանական է թվում: Խնդիրն այն է, որ պաշտոնական վիճակագրության փայլուն ցուցանիշների ազդեցության տակ դրամը պետք է շեշտակիորեն արժեվորվեր: Միակ բացատրությունն այն է, որ այդ ցուցանիշները իրականությանը չեն համապատասխանում:

Ըստ այդ տեղեկությունների, դեպքեր են գրանցվել, որ որոշ գործարարներ բանկերում անշարժ գույք են գրավադրում եւ ստացված վարկը տեղափոխում ՀՀ սահմաններից դուրս: Թերեւս դրանով է պայմանավորված վերջին շրջանում դրամի շոշափելի արժեզրկման միտումը, ինչը երկրում արտարժույթի ծավալների նվազման հետեւանք է: Թե որն է գործարարների նման պահվածքի պատճառը, անհասկանալի է: Ինչ վերաբերում է դրամի փոխարժեքին, ապա երեկ ֆոնդային բորսայում մեկ դոլարի գինը կազմել է 414 դրամ 49 լումա, որը մի փոքր ցածր է նախորդ օրվա ցուցանիշից: Դատելով գործարքների ծավալից` ավելի քան 6 միլիոն դոլար, կարելի է հաստատապես պնդել, որ դրամի արժեզրկումը կրկին կանխվել է ՀՀ ԿԲ-ի իրականացրած արտարժութային ինտերվենցիայի շնորհիվ: Անցած շաբաթ ԿԲ-ն ավելի քան 21 միլիոն կանխիկ դոլար էր լցրել շուկա` դրամի փլուզում թույլ չտալու համար:

Խնդիրն այն է, որ անցած շաբաթ, ըստ պաշտոնական տվյալների, ֆոնդային բորսայում իրականացվել է մոտ 25 միլիոն դոլարի գործարք, որից միայն 21.5 միլիոն դոլարը Կենտրոնական բանկի իրականացրած ինտերվենցիան է: Ֆինանսական շուկայում որպես դոլար վաճառող հանդես է գալիս հիմնականում Կենտրոնական բանկը, որը շուկայի պահանջարկը լրացնելու եւ դրամի «կայունություն» ապահովելու նպատակով վաճառքի է հանում մեր արտաքին պահուստներում եղած արտարժույթը: Երեկ, օրվա երկրորդ կեսին բանկերը մեկ դոլարի առքի գինը արդեն հասցրել էին մոտ 413.75 դրամի, բայց օրվա վերջին` առքի գինը մի փոքր նվազեց: Վաճառքի գինը երեկ երեկոյան 414-415 դրամ էր: Ընդամենը մեկ ամիս առաջ մեկ դոլարի առքի գինը 406 դրամ էր: Այլ կերպ ասած` միայն մեկ ամսվա ընթացքում դրամը արժեզրկվել է մոտ 2 տոկոսով: Արժեզրկման նման տեմպի դեպքում առաջիկայում ականատես կլինենք ապրանքների զգալի թանկացման:

Այսպես, եթե 2012-ի սկզբին նա բանկերում ունեցել է 35 միլիոն դրամ եւ 859 հազար դոլար, ապա տարեւերջին` ընդամենը 12 միլիոն դրամ եւ արդեն 920 հազար դոլար: Ճգնաժամերից քիչ տուժելու եւ նույնիսկ շահելու լավագույն տարբերակը դոլարային խնայողությունները մեծացնելն է: Նշենք, որ Տ.Սարգսյանի ընտանիքն ունի նաեւ 10 միավոր անշարժ ու 4 միավոր շարժական գույք, իսկ ավանդներից վարչապետը 2012 թվականին ստացել է ավելի քան 40 միլիոն դրամ տոկոսավճար:

Խնդիրն այն է, որ գործարքների ծավալը բավականին մեծ է եղել` մոտ 16 միլիոն դոլար: Սա անհամեմատ մեծ է վերջին շրջանում բորսայում իրականացվող օրական գործարքների միջին ծավալից, ինչն էլ հիմնավոր է դարձնում պնդումները, որ ՀՀ Կենտրոնական բանկը` դրամի կտրուկ արժեզրկումը կանխելու նպատակով, դոլարային ինտերվենցիա է իրականացրել: Սա պայմանավորված է նրանով, որ ներքին շուկայում արտարժույթի նկատմամբ խոշոր պահանջարկ է առաջացել: Սա իր հերթին կարող է պայմանավորված լինել երկու գործոնով` կամ արձանագրվել է արտարժույթի մեծ արտահոսք, կամ ինչ-ինչ պատճառներով նվազել է արտարժույթի ներհոսքը:

ՀՀ ֆոնդային բորսայում իրականցված գործարքների արդյունքում մեկ դոլարի փակման գինը կազմել է 409 դրամ 75 լումա: Սա ցույց է տալիս, որ անցած շաբաթվա վերջին նկատվող դրամի արժեզրկման միտումները մնայուն են: Ընդամենը 10 օր առաջ մեկ դոլարի գինը ՀՀ ֆոնդային բորսայում կազմում էր 406 դրամ:

Անցած շաբաթ ՀՀ ֆինանսական շուկայում դրամը մերթընդմերթ արժեզրկման դրսեւորումներ էր ունենում: Կասկածներ կային, որ դրա պատճառը ՀՀ կենտրոնական բանկի միջամտությունն է շուկայում: Այսինքն, ԿԲ-ն շուկայից արտարժույթ է հավաքում, որպեսզի կանխի դրամի արժեվորումը: ԿԲ-ն, սակայն, հրապարակեց իր անցած շաբաթվա գործունեությունը, եւ պարզ դարձավ, որ ԿԲ-ն ընդամենը 1.2 միլիոն դոլարի արտարժույթ է գնել շուկայից, այն դեպքում, երբ բորսայում տասնյակ միլիոնավոր դոլարների գործարք է կատարվել: Իսկ սա նշանակում է, որ դեկտեմբերի կեսերին բնորոշ միտումներն այս տարի չեն պահպանվել: Այսինքն, դեկտեմբերի կեսերից Հայաստանի շուկա էր մտնում ահռելի քանակությամբ արտարժույթ, ինչի արդյունքում դրամը արժեվորվում էր: Անցած շաբաթվա ցուցանիշներից պետք է ենթադրել, որ կամ արտարժույթի մուտքն է սովորականից պակաս եղել, կամ` արձանագրվել է արտարժույթի հզոր արտահոսք:

Երեկ, ՀՀ ֆոնդային բորսայում կայացած գործարքների արդյունքներով, մեկ դոլարի գինը կազմել 410 դրամ: Վերջին անգամ 410-ի սահմանագիծը հատվել էր երկու ամիս առաջ: Կենտրոնական բանկը առայժմ, կարծես, չի միջամտում, եւ արձանագրված փոխարժեքը, թերեւս, բնական է: Սակայն, կա մի ուշագրավ հանգամանք: Օրերս ԿԲ-ն հրապարակել է Հայաստան մուտք գործող տրանսֆերտների ծավալը, որն աճել է: Իսկ ԱՎԾ-ն հրապարակել է արտահանման ծավալների աճի մասին ցուցանիշներ: Այսինքն, Հայաստան մուտք գործող արտարժույթի ծավալներն աճում են: Դրա արդյունքում, եթե կտրուկ չի աճել արտարժույթի արտահոսքը ՀՀ-ից, ապա դրամը պետք է արժեվորվեր: Այնինչ` տեղի է ունենում ճիշտ հակառակը:

Դրամի արժեզրկումը հիմնականում պայմանավորված է նրանով, որ մարդիկ ավարտեցին սեպտեմբերմեկյան առեւտուրը, որի համար «ներքնակների տակից» հանել էին կանխիկ դոլարները եւ նետել շուկա: Ու հիմա, երբ շուկայի` արտարժույթով համալրման այդ աղբյուրը «ցամաքել է», դոլարի նկատմամբ պահանջարկը կրկին աճել է, ինչն էլ հանգեցնում է դրամի արժեզրկմանը: Նշենք, որ մինչեւ վերջին արժեվորման փուլը` մեկ դոլարի գինը Հայաստանում հասել էր մինչեւ 420 դրամի:

Այս տարվա ընթացքում առաջին անգամ է, որ Կենտրոնական բանկը շուկայից դոլար է գնում: Նշենք, որ մինչ այսօր ԿԲ-ն որեւէ կերպ չի պարզաբանել ո՛չ դրամի կտրուկ արժեզրկման, ո՛չ էլ կտրուկ արժեվորման պատճառները:

տես էջ 2

Այս շաբաթը դրամը սկսել է արժեզրկմամբ` երեկ մեկ դոլարի գինը բորսայում 412 դրամ է կազմել: Դրամի` նույնիսկ այսպիսի թռիչքաձեւ արժեզրկումն ու արժեվորումը, թերեւս, այնքան էլ ուշադրության առարկա չլինեին, եթե հասկանալի լիներ, թե ինչն է դրամի նման պահվածքի պատճառը: Դրամի ցնցումները սկսվեցին մայիսի 6-ի խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ: Պարզվեց, որ այդ օրերին Կենտրոնական բանկը կտրուկ մեծացրել է կանխիկի շրջանառությունը` շուրջ 100 միլիոն դոլարով: Հետո պարզվեց, որ այդ նույն ժամանակահատվածում ՀՀ շուկա է մտել ու անմիջապես անհետացել ավելի քան 100 միլիոն եվրո կանխիկ գումար: Չնայած սրա մասին մամուլում եղած բազմաթիվ հրապարակումներին, Կենտրոնական բանկը բացարձակապես ոչ մի պարզաբանում, ոչ մի մեկնաբանություն այս առթիվ չհնչեցրեց: Տարօրինակ գործընթացները մեր ֆինանսական շուկայում շարունակվում են առ այսօր: Մասնավորապես, այս ամսվա առաջին երկու շաբաթների ընթացքում բանկերի թղթակցային դրամային հաշիվներից «կորել է» մոտ 20 միլիարդ դրամ: Ինչ է կատարվում շուկայում, անհայտ է:

Մի քանի օր տեւած նահանջից հետո ՀՀ ֆոնդային բորսայում դոլարը նորից գրոհել է: Երեկ բորսայում մեկ դոլարի գինը նորից հասել է 419 դրամի: ԿԲ-ն անցած շաբաթ կրկին դոլարային ինտերվենցիա է իրականացրել: Սա, թերեւս, վկայում է այն մասին, որ ԿԲ-ն փորձում է փոխարժեքը պահել 420-ի սահմանագծից ներքեւ: Որքանով դա կհաջողվի` կերեւա առաջիկա օրերի ընթացքում:

Երեկ Հայաստանի ֆոնդային բորսայում մեկ դոլարի փակման գինը հասել է 418 դրամ 99 լումայի: Դրամի արժեզրկման տեմպը հուշում է, որ արդեն այսօր մեկ դոլարի գինը կհատի 420 դրամի հոգեբանական շեմը: