2016 թ. ավելի ակնառու դարձան Հայաստանի տնտեսության եւ անվտանգության խոցելի կետերը

28/12/2016 schedule10:11

Անցնող տարին Հայաստանի արտաքին քաղաքականության համար շոկային էր: Այն պայմանավորված էր առաջին հերթին ԼՂ հակամարտության գոտում ապրիլյան պատերազմական իրադարձությունների վերսկսմամբ եւ արտաքին քաղաքականության հիմնասյուներից մեկի՝ տնտեսության, մեղմ ասած, կրճատմամբ:

2016 -ը նախընտրական տարի էր եւ երկրի պետական համակարգը, սահմանադրական փոփոխություններով պայմանավորված՝ տրանսֆորմացիայի փուլում էր:

Հայաստանի իշխանությունները, տնտեսական ու քաղաքական խնդիրներից բխող՝ բնակչության շրջանում արմատական տրամադրությունների տարածման ֆոնին, փորձեցին մի կողմից ապահովել ներքաղաքական կայունություն, իսկ մյուս կողմից զգուշավոր եւ ռեակցիոն քայլեր իրականացնել արտաքին քաղաքականության ոլորտում: Լինի Ղարաբաղյան հիմնախնդիր, թե հայ-իրանական հարաբերություններ, Հայաստան-ԵՄ համագործակցություն, թե Ադրբեջանի հետ սպառազինությունների մրցավազք: Անցնող տարին Հայաստանի համար նաեւ նախկինում սկսված գործընթացների շարունակությունն էր: Սա վերաբերում է հատկապես հայ-իրանական հարաբերություններին եւ Վրաստանի հետ տարբեր խնդրահարույց հարցերի քննարկումներին:

Հայաստանի եւ ընդհանրապես ցանկացած պետության արտաքին քաղաքականություն ուղղված է մի քանի կոնկրետ խնդիրների լուծման: Դրանք են՝ երկրի արտաքին անվտանգության ամրապնդումը, տնտեսության զարգացման համար արտաքին բարենպաստ պայմանների ապահովումը, միջազգային կառույցներին ինտեգրացիան, ինչպես նաեւ կոնֆլիկտների՝ Հայաստանի պարագայում ԼՂ հակամարտության կարգավորումը:

Նշված խնդիրները լուծելու եւ համագործակցության տարբեր ուղղություններով առաջ շարժվելու համար Հայաստանի իշխանությունները քայլ կատարելիս, մի երկու անգամ «հետ էին նայում»: Իրանի հետ հարաբերությունների կարգավորման հարցում հայացքը միշտ ձգած էր պահվում ԱՄՆ-ի եւ Ռուսաստանի վրա, ԱՄՆ-ի եւ ԵՄ հետ հարաբերություններում փորձ էր կատարվում խուսափել Մոսկվայի համար անընդունելի հարցերից: Ռուսաստանի կամ ԵԱՏՄ շրջանակներում հարաբերությունների խորացման ֆոնին ՀՀ չինովնիկները մանտրայի նման կրկնում էին, որ Հայաստանը շարունակելու է Արեւմուտքի հետ սերտորեն հարաբերվել:

Արդյունքում, ԵԱՏՄ եւ ՀԱՊԿ անդամ Հայաստանը ԱՄՆ-ի հետ ստորագրել է Առեւտրի եւ ներդրումների մասին պայմանագիր, բանակցում է Եվրամիության հետ Ասոցացման պայմանագրի համաձայնեցման եւ կնքման ուղղությամբ ու համագործակցում է ՆԱՏՕ-ի հետ «Անհատական գործընկերության գործողությունների ծրագրով»: Միեւնույն ժամանակ Ռուսաստանի հետ ստեղծում է հայ-ռուսական միավորված ՀՕՊ համակարգ եւ միջպետական պայմանագիր է կնքում ՌԴ-ի հետ իր տարածքում հայ-ռուսական Զինված ուժերի միավորված զորախումբ ստեղծելու մասին: Սակայն այս ամենի համատեքստում մատների արանքով է նայվել ու նայվում տնտեսության զարգացման խնդիրներին: 11 ամսվա տվյալներով տնտեսական ակտիվությունը չի անցնում 1 տոկոսը, երկիրը կքում է պարտքային բեռի տակ: Արդեն պաշտոնական մակարդակով մտահոգություններ են հնչում արտաքին պարտքի սպասարկման վերաբերյալ:

Ի տարբերություն Վրաստանի, Հայաստանում դեռ արժութային ճգնաժամ չկա, որը պայմանավորված է ներմուծման ծավալների կտրուկ կրճատմամբ, ինչն էլ իր հերթին հիմնականում տրանսֆերտների նվազման արդյունք է: «Սակայն «վրացական սցենարը» Հայաստանին կարող է սպառնալ հաջորդ տարի, երբ երկիրը ստիպված է լինելու արտարժույթով բավական մեծ գումար հատկացնել արտաքին պարտքի սպասարկմանը: Այս ռիսկը կարող է չեզոքացվել տնտեսության կտրուկ զարգացմամբ, սակայն առկա տեմպերը դրա մասին չեն խոսում: Ուստի դրամի նկատմամբ ճնշումները եկող տարի ավելի հավանական են»,- մեզ հետ զրույցում նշեց տնտեսագետ Ատոմ Մարգարյանը:

Իսկ տնտեսության զարգացման հեռանկարները, մեղմ ասած, մշուշոտ են: Հույսը հիմնականում Ռուսաստանում տնտեսական իրավիճակի բարելավումն է եւ համաշխարհային շուկայում մետաղի գների աճը: Կարեն Կարապետյանի բարեփոխիչ կառավարությունը, որը նշանակվելու պահին «աշխարհը շուռ տվող» ծրագրեր էր պահանջում, բախվեց իրականությանը եւ ներկայացրեց հաջորդ տարվա համար այնպիսի զսպողական բյուջե, որն այս իրավիճակում կներկայացներ գրեթե յուրաքանչյուր կառավարություն: Կարապետյանի կառավարությունը գնաց պետական համակարգում որոշակի ցավոտ կրճատումների, սակայն դրանք հիմնականում տարածվեցին ոչ թե կոնկրետ նախարարությունների, այլ  ստորադաս կառույցների վրա:

Գրեթե նույնն է, որ սոցիալ-տնտեսական վիճակի վատթարացման պարագայում մարդ բռնի ընտանիքի ավելի թույլ, տկար կամ ծեր անդամների «հացը կտրի» կամ այն սահմանափակի՝ ուշադրություն չդարձնելով սեփական շքեղ ապրելակերպին: 35 տոկոս աղքատություն եւ ՀՆԱ-ի 50 տոկոսի չափով արտաքին պարտք ունեցող երկրում սոցիալ-տնտեսական բողոքի ձայները խլացվում են խոստումներով, արտաքին վտանգների մասին բարձրագոչ հայտարարություններով: Բացի Ռուսաստանից ՀՀ իշխանությունները հույս են փայփայում Իրանի եւ արաբական աշխարհի, հատկապես Արաբական Միացյալ Էմիրությունների հետ հարաբերությունների խորացումից: Իրանի նախագահի այցը Հայաստան եւ Սերժ Սարգսյանի երկօրյա այցն ԱՄԷ խոսում է հենց դրա մասին: Սակայն ինչպես Պուշկինը կասեր՝ «Արեւելքը նուրբ գործ է»:

Արեւելյան դիվանագիտության նրբություններից է այն, որ խոստանալ ներդրումներ կամ գալ պայմանավորվածությունների, դեռ չի նշանակում դրանք ամբողջովին եւ միանշանակ կատարել: Ուստի, այս հարցում լավատեսությունը խիստ զգուշավոր է:

Վերջին տարիներին հատկապես ԼՂ հակամարտության համատեքստում Հայաստանում ակնառու դարձավ ՌԴ-ի նկատմամբ քննադատական տրամադրությունների տարածումը: Այդ տրամադրություններին տուրք էին տալիս նաեւ հայրենի իշխանությունները: Սակայն վեկտորը փոխվեց, երբ Կարեն Կարապետյանը նշանակվեց վարչապետ, ապրիլյան պատերազմից հետո Ռուսաստանը Հայաստանին տրամադրեց 200 մլն դոլար վարկի դիմաց զենքը եւ «Իսկանդեր» հրթիռային համակարգերը ցուցադրվեցին Անկախության զորահանդեսին:

«Անցնող տարում ՀՀ արտաքին քաղաքականությունում կոնցեպտուալ փոփոխություններ չեն եղել: Հայաստանը շարունակել է անվտանգության հարցերում Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների խորացումը, իսկ մարդու իրավունքների, ռեֆորմների եւ տնտեսական հարցերում՝ Եվրամիության կամ Արեւմուտքի հետ երկխոսությունը: Սակայն Արեւմուտք-Ռուսաստան շարունակվող աշխարհաքաղաքական գոտեմարտը նեղացնում է Հայաստանի մանեւրելու հնարավորությունները:

Այլ բան է, որ տարին անցել է ԼՂ հակամարտության ռազմաքաղաքական բաղադրիչի ազդեցության տակ: Ապրիլյան պատերազմը կտրուկ ընդգծեց Ղարաբաղի դերը ՀՀ արտաքին եւ ներքին հարցերում, սակայն այստեղ էլ ամեն ինչ մնում է նույնը: Մինսկի խմբի ֆորմատը պահպանվում է, իսկ միջնորդներն ինչ-որ կերպ ցանկանում են առաջ մղել բանակցությունները»,- մեզ հետ զրույցում նշեց Կովկասի ինստիտուտի փոխտնօրեն, քաղաքագետ Սերգեյ Մինասյանը:

Եզրափակելով՝ նկատենք, որ 2016 թ. ավելի ակնառու դարձան Հայաստանի տնտեսության եւ անվտանգության խոցելի կետերը: Այս 2 հարցում երկիրը հիմնականում նստած է աուտսորսինգի՝ դրսից սնուցման վրա: Զենքով սնուցում է ՌԴ-ն, իսկ վարկերով ու դրամաշնորհներով՝ Արեւմուտքը: Իսկ դա, մեղմ ասած, լավագույն տարբերակը չէ մարտահրավերներով լի տարածաշրջանում ապրելու համար:

Տպել
2152 դիտում

Աշխարհի 2013 թ. չեմպիոն Դավիթ Սաֆարյան. դեռ չգիտեմ՝ երբ մրցաշարի կմասնակցեմ

Թուրքիան ակնկալում է, որ ԱՄՆ-ն կձերբակալի Գյուլենին

ՀՀ ՊՆ-ն ապրիլի առաջին տասնօրյակում հրապարակելու է պարենային կարտոֆիլի գնման առաջարկ

Թյուրբյորն Յագլանդը կոչ է արել ԵԽԽՎ-ում կոռուպցիայի փաստերը հետաքննող հանձնաժողով ստեղծել

Երկխոսության լիմիտը սպառված է. կողմերը պատրաստ են իրար սատկացնել

Հարցազրույց. պարզաբանում է Խաչիկ Ասատրյանը

Նոր հրատարակություն. երբ քունը փրկություն է թվում

Պատերազմի վերսկսման հավանականությունը կարելի է գնահատել 0-ից 100 տոկոս․ Վիգեն Սարգսյան

Զանգողների հարցով ՀՀԿ անդամը կզբաղվի ընտրություններից հետո

ԿԸՀ-ն պահանջ է ներկայացրել ՀՀԿ-ական Գագիկ Մելիքյանին

Մեկնարկել է Սյունիքում ազատ տնտեսական գոտու ստեղծման գործընթացը

Հայկական գյուղում նորածնին կոչել են Իչակի

Կստեղծվի աշխատանքի էլեկտրոնային բորսա

Շտապ հավաք ԿԸՀ-ի դիմաց. 19:00-ին քննարկելու է ՀՀԿ-ին ընտրապայքարից վռնդելու «Ելքի» դիմումը

Գեւորգ Ղազարյան. երեկ վիրահատվեցի, վերականգնման համար առնվազն 6 ամիս կպահանջվի

ՀՀԿ-ական պատգամավորը ընտրակաշառք է խոստանում տալ (տեսանյութ)

ՄԻԵԴ-ը հերթական վճիռն է կայացրել ընդդեմ Հայաստանի Հանրապետության

ՀՀ-ին հետաքրքրում է սպառազինություն, որը կկանխի Բաքվի կողմից որոշ զինատեսակների կիրառումը

Ռոհանիի «անտեսված» այցը Մոսկվա. Ի՞նչ կարող է սպասել Երեւանը

Ադրբեջանցիները կոտրել են երգիչ Էրիկ Կարապետյանի ինստագրամի էջը (լուսանկարներ)