Հին հաղթանակի թարմ հիշողությունը. պատերազմի թաքցվող կողմը

11/05/2017 schedule13:15

Նախորդ օրը Ռուսաստանն ու դաշնակից որոշ հետխորհրդային երկրներ մեծ շուքով նշեցին «Հայրենական մեծ պատերազմի» հաղթանակի օրը՝ մայիսի 9-ը: Առաջին հայացքից ամբողջությամբ նորմալ այդ երեւույթը, սակայն այդքան էլ նորմալ չէ:

Մայիսի 9-ը

Մայիսի 9-ի տոնակատարությունների մասին խոսելիս նախ պետք է նշենք, որ արդեն 1948 թվականին սովետական իշխանությունները այդ տոնը համարեցին այնքան ոչ էական, որ անգամ այդ օրը դարձրեցին աշխատանքային: Փոխարենը, ոչ աշխատանքային հռչակվեց հունվարի 1-ը: Բանն այն է, որ Սովետական Միության քաղաքացիներն այնքան էին տանջված պատերազմից, որ չէին ուզում հիշել դրա մասին, գերադասում էին մոռանալ դժոխքի վերածված այդ տարիները:

Միայն 1965 թվականին, երբ պատերազմի տանջանքները արդեն մոռացված էին, մայիսի 9-ը կրկին դարձավ ոչ աշխատանքային, իսկ Կարմիր հրապարակով անցավ ռազմական շքերթ (որը մինչ այդ տեղի էր ունենում հոկտեմբերյան հեղափոխության օրը):

Ուշ 1960-ականներին եւ 1970-ականներին «հավաքական հաղթանակի» գաղափարը էլ ավելի զարգացվեց: Մի շարք քաղաքների տրվում են «հերոս-քաղաք» կոչումներ, նկարահանվում են պատերազմի մասին ֆիլմեր, կառուցվում են «անհայտ զինվորի հուշարձաններ», վառվում են զոհերին հիշատակող անմար կրակներ, իսկ պատերազմի վետերաններին տրվում են մեդալներ: 1975թ. ծնվում է հայտնի «Հաղթանակի օրը» երգը («ԺպվՖ տՏոպՊօ»):

Սկսած 1965 թվականից հաղթանակի օրվա ռազմական շքերթներ արվում էին միմիայն դրա հոբելյանի առթիվ՝  20, 30, 40 եւ 50-ամյակի կապակցությամբ: Սակայն 1996 թվականից սկսած մայիսի 9-ի ռազմական շքերթները Կարմիր հրապարակով անցնում էին ամեն տարի… 2008-ից դրանց մասնակցում էր նաեւ ռազմական տեխնիկան:

Այլ կերպ ասած, ի հեճուկս տրամաբանության, տարիների ընթացքում մայիսի 9-ը ավելի ու ավելի մեծ շուքով է նշվում: Եվ քանի դեռ Եվրոպայում, հյուսիսային Աֆրիկայում, արեւելյան Ասիայում եւ Խաղաղ օվկիանոսի տարածքում, ուր անցել է երկրորդ համաշխարհային պատերազմը, արդեն վաղուց մոռացել են դրա մասին, Ռուսաստանում այն դառնում է ազգային ինքնության հենակետ:

Տհաճ փաստեր

Դուք միգուցե ասեք, որ դա պայմանավորված է նրանով, որ ռուսների համար այդ պատերազմը հայրենական էր: Սակայն դա այդպես չէ:

Պատերազմի սկսվելու դրությամբ Սովետական Միությունը ֆաշիստական Գերմանիայից ոչ պակաս ագրեսոր երկիր էր: Երկուսն էլ փոխադարձ պայմանավորվածությամբ 1939-1945 թվականներին զբաղված էին հարեւան երկրների վրա հարձակվելով: Գերմանիան այդ ընթացքում հարձակվեց Լեհաստանի, Բելգիայի, Հոլանդիայի, Դանիայի, Ֆրանսիայի, Նորվեգիայի ու Մեծ Բրիտանիայի վրա, իսկ Սովետական Միությունը՝ Լեհաստանի, Ֆինլանդիայի, Լիտվայի, Լատվիայի եւ Էստոնիայի վրա:

Սակայն մի կողմ թողնելով այդ հանգամանքը՝ փաստենք, որ 1941 թվականի դրությամբ Սովետական Միությունը ուներ Գերմանիայից 2 անգամ ավելի մեծ բանակ, 7 անգամ ավելի տանկ, 2,5 անգամ շատ հրետանի եւ 6,5 անգամ ավելի ինքնաթիռ: Այդ ուժերի հարաբերակցությամբ Սովետական Միությունը պետք է մի քանի շաբաթում (եւ ոչ 4 տարում) վերցներ Բեռլինը:

Բայց դրանով հանդերձ, ապաշնորհ ղեկավարության պատճառով պատերազմը տեւեց 4 տարի, եւ դրան զոհ գնաց 3 անգամ ավելի շատ սովետական, քան գերմանական զինվոր:

Ավելին, միարժեք չէ, թե պատերազմի ավարտն ինչպիսին կլիներ, եթե չլիներ Արեւմուտքի օգնությունը: 1941 թվականից Ամերիկան ու Բրիտանիան տասնյակ հազարավոր տանկեր ու ինքնաթիռներ, հարյուր հազարավոր ավտոտեխնիկա եւ հրաձգային զենքեր եւ տասնյակ միլիոնավոր տոննաների հասնող այլ աջակցություն են ուղարկել Սովետական Միությանը «Լենդ-Լիզ» ծրագրով:

Իսկ սովետական բանակը սկսեց հաջողությունների հասնել միայն այն ժամանակ, երբ 1943 թվականին հյուսիսային Աֆրիկայում եւ ապա Իտալիայում արեւմտյան պետությունները ինտենսիվորեն ջախջախում էին Գերմանիային ու իր դաշնակիցներին: Ավելին… Սովետական զորքերի առաջմղումը արագացավ, երբ 1944-ին Ֆրանսիայում բացվեց 2-րդ ճակատը:

Բայց այս ամենի մասին ռուսական քարոզչամեքենան լռում է: Լռում է, որ հաղթանակը ներկայացվի որպես «լավ» Սովետական Միության միայնակ հաղթանակ ընդդեմ նացիզմի: Հաղթանակ, որի «հեղինակային իրավունքները», ըստ Կրեմլի, արեւմտյան ուժերը փորձում են խլել (այնինչ, արեւմուտքում արդեն վաղուց անգամ մայիսի 9-ը չեն նշում):

Քանդվող պետության սինդրոմ

Այս երեւույթը, թերեւս, նոր չէ: 20-րդ դարի սկզբում Ավստրո-Հունգարիայում ազգային հպարտության եւ իդենտիզմի հիմքում դրվեց 1813 թվականի «Ժողովուրդների պատերազմի» հաղթանակի (ընդդեմ Նապոլեոն Բոնապարտի) հիշողությունը: Ու թեեւ այդ հաղթանակում մեծ էր նաեւ այլ երկրների (Ռուսաստանի, Շվեդիայի) դերը, սակայն այն ներկայացվում էր զուտ որպես գերմանական պետությունների հաղթանակ ընդդեմ ֆրանսիական ագրեսորի:

Բանն այն է, որ Ավստրո-հունգարական կայսրությունը իր զարգացմամբ էականորեն հետ էր ընկնում թե Ֆրանսիայից, թե Գերմանիայից, թե Լեհաստանից, եւ թե բազմաթիվ այլ երկրներից: Եվ ազգային հպարտության հիմքում դրեց ոչ թե ժամանակակից ձեռքբերումները, այլ 100 տարի առաջ տարած հաղթանակը… Դրանից մի քանի տարի անց Ավստրո-հունգարական կայսրությունը փլուզվեց:

Դանիել Իոաննիսյան

Տպել
2393 դիտում

ՀՀԿ-ական պատգամավորները նախարարից ու 12 մլն. եվրոյից են բամբասում, քննադատում նախագիծը

ՍԱՊԾ-ը կասեցրել է հացի արտադրամասի գործունեությունը

ՀՀ արտգործնախարարը կայցելի Բրյուսել

Անդրիաս Ղուկասյանի գործով տեսանկարահանումը կարգելվի՞. միջնորդել է դատախազը

«911»-ը ուժգին քամու հետ կապված ահազանգեր է գրանցել Իջեւանից, Դիլիջանից, Ստեփանավանից

Եվրոպական կուսակցությունների խորհրդարանական ընտրությունների ընտրարշավը թեժ է լինելու

ԱԻ նախարարը մասնակցել է ՀԱՊԿ պետությունների արտակարգ իրավիճակները համակարգող խորհրդի նիստի

Ապրիլին ադրբեջանցիները գրավեցին հայկական դիրքերը, բայց չկարողացան մոտենալ դրանց. Իվանով

Մադրիդի ավիաբազայում ընկել է F-18 ավիակործանիչը, զոհվել է օդաչուն

Վարչապետ Կարապետյանն աշխատանքից ազատել է իր օգնական Նարեկ Ադոնցին. վերջինս նրա սանիկն է

Արցախի ճակատագիրը չի կարող որոշվել առանց նրա. Սահակյանը՝ Սարգսյան-Ալիեւ հանդիպման մասին

Ղազախստանի հետ կոնֆլիկտը շարունակվում է. ԵՏՀ-ից հետո Ղրղզստանը դիմել է ԱՀԿ

Չսահմանված վայրում աղբ թափելու դեպքում պատասխանատվության են ենթարկվելու. Տարոն Մարգարյան

Ադրբեջանում ավելի քան 160 քաղբանտարկյալ կա, այդ թվում՝ 20 լրագրող եւ բլոգեր

Այս տարի կշրջանառվի գրիպի AH1 ենթատեսակը կամ, որ նույնն է, «խոզագրիպը»

Եղանակը Հայաստանում. ջերմաստիճանը կնվազի, իսկ հետո աստիճանաբար կբարձրանա

Կառավարությունը «Ելք»-ի պատգամավորներին առաջարկում է խաղատների մասին օրենքը չփոխել

Սերժ Թանկյանը մասնակցեց իր սիմֆոնիայի փորձին

Կպարզվի, որ իմ պաշտպանյալը կաշառք չի վերցրել. «Վանաձոր» ՔԿՀ-ի պետը չի ընդունում մեղադրանքը

Շուրջ 50 ծրագիր. կառավարությունում քննարկվել են համայնքային զարգացմանն ուղղված քայլերը