Նոր հարված ԵՏՄ-ից. Թուրքիայի հետ ազատ առեւտրի ռեժիմը վտանգավոր է ՀՀ տնտեսության համար

 

Վերջին օրերին մամուլում եւ քաղաքական դաշտում ակտիվորեն քննարկվում է Եվրասիական տնտեսական միության եւ Թուրքիայի միջեւ ազատ առեւտրի համաձայնագրի հնարավոր ստորագրման հեռանկարները:

Խնդիրը իրոք կարեւոր է: Սակայն հարցը դիտարկվում է հիմնականում քաղաքական տեսանկյունից, չնայած տեսականորեն եվրասիական միությունը զուտ տնտեսական կառույց է: Թուրքիայի եւ ԵՏՄ-ի միջեւ նման համաձայնագրի ստորագրումը, եթե այն տեղի ունենա, կարող է լուրջ հետեւանքներ ունենալ նաեւ տնտեսական իմաստով:

Ընդհանրապես, որքան էլ դա մեզ դուր չգա, Թուրքիայի տնտեսությանը մատների արանքով նայել չի կարելի: Թուրքիայի տնտեսությունը բավական տպավորիչ որակական փոփոխություններ է կրել վերջին տարիներին: Արժույթի միջազգային հիմնադրամի տվյալներով` մեկ շնչին հասնող ՀՆԱ-ով անցած տարի Թուրքիան եղել է աշխարհի 60-րդ տեղում: Համեմատության համար նշենք, որ Ռուսաստանի Դաշնությունը նույն սանդղակում 67-րդն է: Մեկ շնչին Թուրքիայում հասնում է 10 հազար 700 դոլար ՀՆԱ, Ռուսաստանում՝ 8 հազար 900 դոլար: Եթե հաշվի առնենք, որ Ռուսաստանի դեպքում ունենք հիմնականում հումքային տնտեսություն, իսկ Թուրքիայի տնտեսությունը ավելի շատ վերամշակող բնույթ ունի, պարզ կդառնա, որ գուրծ ունենք տարածաշրջանի թերեւս ամենալուրջ խաղացողի հետ:

Ու հիմա այդ սուբյեկտը կարող է ազատ առեւտրի համաձայնագիր ստորագրել ԵՏՄ-ի հետ, որի անդամն ենք նաեւ մենք: Ի՞նչ է նշանակում առեւտրի համաձայնագիր: Եթե երկու բառով նկարագրելու լինենք, ապա դա փոխադարձ անմաքս առեւտուրն է: Հիմա, ելնելով դրանից, փորձենք ուրվագծել այն իրավիճակը, որը կստեղծվի Թուրքիայի եւ ԵՏՄ-ի միջեւ ազատ առեւտրի համաձայնագիր ստորագրելուց հետո: Եվ որ ամենակարեւորն է՝ ինչպես դա կազդի մեր տնտեսության վրա:

Թուրքիային, իհարկե, հետաքրքրում է ռուսական շուկան: Մինչեւ Ռուսաստանի կողմից Թուրքիայի դեմ պատժամիջոցներ կիրառելը մի քանի ապրանքատեսակների գծով թուրք արտադրողները հզոր դիրքեր էին գրավել ռուսական շուկայում: Առեւտրաշրջանառության ծավալը Թուրքիայի ու ՌԴ միջեւ մոտենում է 40 միլիարդ դոլարի տարեկան: Բայց այս թիվը ոչինչ չի ասում, քանի այն չենք տրոհում առանձին ապրանքների: Օրինակ, Ռուսաստանում վաճառվող ներկրված լոլիկների մոտ կեսը թուրքական արտադրության էին: Տարեկան մոտ 300 հազար թուրքական լոլիկ էր ներկրվում ՌԴ: Պատժամիջոցներից հետո, երբ թուրքական լոլիկի մուտքը արգելվեց, Հայաստանից լոլիկի արտահանումը դեպի Ռուսաստան աճեց մի քանի տասնյակ անգամ, անցնելով 30 հազար տոննան: Դրա մեծագույն մասը, իհարկե, նույն թուրքական լոլիկի վերաարտահանումն էր հայկականի անվան տակ, բայց տվյալ դեպքում դա նշանակություն չունի: Դա նշանակում է` ՌԴ շուկայից թուրքական լոլիկի դուրսմղումը հնարավորություն ստեղծեց հայ գործարարների համար մի որոշակի նշաձող վերցնել այդտեղ: Հենց նաեւ այդ պատժամիջոցների շնորհիվ Հայաստանից «բուսական ծագման արտադրանք» տողով արտահանման ծավալները անցած տարի աճեցին ավելի քան 80 տոկոսով կամ 32 միլիոն դոլարով:

Մինչեւ պատժամիջոցները թուրքական թեթեւ արդյունաբերության ընկերությունները տարեկան մոտ 1.6 միլիարդ դոլարի արտադրանք էին արտահանում Ռուսաստան: Դրանց որոշ տեսակների ներմուծումը նույնպես արգելվեց, եւ ի՞նչ կատարվեց մեզ մոտ: Մանածագործական արտադրանքի արտահանումը Հայաստանից աճեց 36 տոկոսով կամ 25 միլիոն դոլարով: Աճեց հատկապես դեպի Ռուսաստան արտահանման հաշվին: Ինչպես կասեր ռուս դասականը` «Совпадение? Не думаю»:

Բայց ամենաուշագրավն այն է, որ ազատ առեւտրի համաձայնագրի ստորագրման դեպքում ոչ թե կվերականգնվի մինչեւ պատժամիջոցները կիրառելու իրավիճակը, այլ թուրք արտադրողները էլ ավելի նշանակալից «բարձունքներ» կգրավեն Ռուսաստանում: Խնդիրն այն է, որ թուրքական ապրանքները մինչեւ պատժամիջոցները եւ հիմա էլ Ռուսաստան են մուտք գործում մաքսատուրքով, որը տարբեր ապրանքների դեպքում կազմում է 14-ից մինչեւ 20 տոկոս: Այսինքն, թուրքական ապրանքները միայն մաքսատուրքի շնորհիվ ռուսական շուկայում թանկանում են 14-20 տոկոսով ու դրանով հանդերձ ավելի մրցունակ են, քան տվյալ դեպքում հայկական ապրանքները: Ազատ առեւտրի ռեժիմ սահմանելուց հետո թուրքական ապրանքները կարող են կտրուկ՝ հենց 14-20 տոկոսով էժանանալ: Ու հենց այդքանով ավելի մրցունակ կդառնան, ու հենց այդքանով մեր ապրանքները կդառնան անմրցունակ:

Մի խոսքով, ԵՏՄ-ի եւ Թուրքիայի միջեւ ազատ առեւտրի ռեժիմը ուղղակի սպառնալիք է մեր արտադրողների համար: Իհարկե, մյուս տեսանկյունից դա կարող է խթան հանդիսանալ, որ մեր տնտեսվարողները կձգտեն ներդրումներ անել, արդիականացնել արտադրությունը, նվազեցնել ինքնարժեքը եւ այլն: Սակայն, ցավոք սրտի, դա տեսական տարբերակ է, իսկ գործնականն այն է, որ մեր արտադրողները պարզապես դուրս կմղվեն ռուսական շուկայի այն սեգմենտներից, որտեղ «մոդան» թելադրում են թուրք արտադրողները: Այլ կերպ ասած, քննարկելի է, թե ինչ քաղաքական հետեւանքներ կարող է ունենալ Թուրքիա-ԵՏՄ  ազատ առեւտրի հնարավոր ռեժիմը: Գուցե քաղաքական իմաստով Հայաստանը կարող է ակնկալել որոշակի դրական արդյունքներ: Սակայն տնտեսական իմաստով այդ ռեժիմը լուրջ մարտահրավեր է մեզ համար:

Տպել
3837 դիտում

Շոկային սկիզբը, Յուրայի պոկերը ու ՀՀ ֆուտբոլի հավաքականի ջախջախիչ հաղթանակը

Ծեծկռտուք Արտաշատի զինկոմիսարիատում. ըստ քաղաքացու ահազանգի՝ կապիտանը կոտրել է իր քիթը

Պարզաբանումներ եմ պահանջելու Բելառուսի ու Ղազախստանի նախագահներից. Փաշինյանը՝ ՀԱՊԿ նիստի զարգացումների մասին

Ոստիկանությունը օպերատիվ տվյալներ է ստացել, որ Երեւանում հիպնոսի միջոցով փող են կորզում

Ջիբրալթար-Հայաստան ֆուտբոլային հանդիպման մեկնարկային կազմերը

Երկու օր առաջ Հայաստանում էր, հիմա՝ չգիտեմ. Շարմազանովը՝ Տարոն Մարգարյանի գտնվելու վայրի մասին

Աշխարհը չէի փոխի քո հետ. Սիրուշոն շնորհավորել է Լեւոն Քոչարյանի ծնունդը

Իրական ընդդիմություն կձեւավորվի ընտրություններից հետո

Արսեն Ջուլֆալակյանն ու լրագրողը պարզաբանել են թյուրիմացությունը

Նոր մանրամասներ հոկտեմբերի 27-ին նռնակով կառավարության շենք ներխուժման դեպքից. պարզվել է՝ ով է նա

Արցախի պետնախարար Մարտիրոսյանն ընդունել է Արցախի պետական համալսարանի ուսանողների

Այդ տարածքը իմն է, իմ սեփականությունն է. Լոռու մարզպետը՝ սեփական ատամնաբուժարան կառուցելու մասին

Մարկոս Պիզելին՝ Ղազախստանի առաջնության լավագույն ֆուտնոլիստ

Քաղաքապետն ընդունել է ՀՀ-ում ԵՄ դեսպան Պյոտր Սվիտալսկիին

Վաչագան Ղազարյանը ցուցմունք է տվել. քննարկվում է կրկին գրավի միջնորդությամբ հանդես գալու տարբերակը

Ավան վարչական շրջանի ղեկավարը հրաժարական է տվել

23-ամյա Վահագնի շնորհիվ մարդկանց կյանքեր կփրկվեն. արյան տարբեր խումբ ունեցողներ շարունակում են արյուն հանձնել

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի միջնորդությամբ Սիմոն Մարտիրոսյանն ու Գոռ Մինասյանը կպարգեւատրվեն

Հույս ունեմ կկարողանանք Աբաջյանի հերոսությանն արժանի ապրել՝ անկախ նրանից` ինչով ենք զբաղվում. Փաշինյան

Հայ մարզիչը ղազախական ակումբի մանկապատանեկան ֆուտբոլը ղեկավարելու ու Հենոյի գեղեցիկ քայլի մասին