ՀՀ սփյուռքի նախարարությունը և հայ լոբբիստներն ընկած են համշենցիների հետևից. Գյուլբեյ

11/10/2017 schedule08:17

Թուրքիայում գործող «Հայկական անհիմն պնդումների դեմ պայքարի» կազմակերպության (ASİMDER) նախագահ Գյոքսել Գյուլբեյը, որը վերջերս սկսել է հաճախ թիրախավորված ելույթներ ունենալ Թուրքիայի իսլամացված և ծպտյալ հայության մասին, անդրադարձել է նաև համշենահայության խնդրին, գրում է Akunq.net-ը:

Գյոքսել Գյուլբեյը հայտարարել է, թե ՀՀ Սփյուռքի նախարարությունը և հայկական լոբբիստական կազմակերպությունների կողմից հովանավորվող որոշ կառույցներ ու գիտնականներ, Թուրքիայի Սևծովյան շրջանում ապրող համշենցիներին օգտագործելով ու պնդելով, թե այս տարածքում կիրառվող համշեներենը հայերենի մի բարբառն է, հանդես են գալու նախ` մայրենի լեզվով կրթության, ապա` հողային պահանջով:

ASİMDER-ի նախագահը նաև ենթադրել է, թե հայկական լոբբիստական կազմակերպությունները, որոնց կենտրոնը գտնվում է Եվրոպայում, Թուրքիայի Սևծովյան շրջանի համշենցիներին հարկադրելու են «համշենական սփյուռք» ստեղծել իրենց եվրոպաբնակ ազգականներից, և նաև ասել. «Հայկական լոբբին ձգտում է եվրոպաբնակ համշենցիներից «համշենական սփյուռք» ձևավորել, որը կպաշտպանի նրանց վերադարձն այդ հողեր, կարծես թե նրանց բռնի կերպով են այդտեղից աքսորել:

Այդ փորձերի հետ մեկտեղ, սույն տարածքում գործունեության դաշտ որոնող ՀՀ Սփյուռքի նախարարությունն իր աջակցությամբ գործող որոշ կազմակերպությունների միջոցով ընկած է կողմնակիցներ հավաքելու հետևից, ովքեր Ռիզեի և Արդվինի նահանգներում քննարկումներ և կոնֆերանսներ կկազմակերպեն` համշենցիների հայ լինելու և համշեներենի` իրականում հայերեն լինելու թեմաներով: Որոշ ուսումնասիրողներ կան, ովքեր գիտնականի անվան տակ զանազան աշխատանքներ են տանում Սևծովյան շրջանում:

Այդ ուսումնասիրողներից է իրեն «համշենահայ» համարող Արդվին նահանգի Խոփա գավառում ծնված Հուրիյե Շահինը, ով ասելով, թե «Ժողովուրդների լեզուներն եմ ուսումնասիրում», հետազոտություն է կատարում տվյալ շրջանի համշենցիների վերաբերյալ և նոր հրատարակած իր գրքից բացի` տպագրում է նաև «Համշեցու գոր» ամսագիրը, որը նաև տարածում է Հեմշինում և Խոփայում: Նմանատիպ աշխատանքների և տարածվող հանդեսների միջոցով նպատակ ունեն մայրենի լեզվի հարցին անդրադառնալով` նոր գիտակցություն ձևավորել: Շուտով հայկական լոբբիստական կազմակերպությունների հետ համագործակցող որոշ քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններ համշենցիների անունից հանդես կգան պաշտոնական դիմումով` առ այն, որ համշենցիների բնակավայրերում երեխաների հաճախած դպրոցներում թույլ տրվի համշեներենի ուսուցումը, ճիշտ այնպես, ինչպես` քրդերենի դեպքում»:

Գյուլբեյը պնդելով, թե ձգտում կա Եվրոպայում, Թուրքիայում, Վրաստանում, Ռուսաստանում ու Հայաստանում ապրող համշենցիներից սփյուռք ձևավորել, նաև հավելել է. «Հայաստանում ապրող համշենցիներից սյուռք կազմավորելու առաջին փորձը եղել է «Ձայն համշենական» ամսաթերթի հրատարակումը: ASİMDER կազմակերպությունը, սույն հարցին հետևելով, նկատել է, որ Վրաստանի Բաթում քաղաքում ևս առկա են իսլամացված համշենցիների 5 գյուղեր, որոնց բնակչությունը Ստալինի ժամանակաշրջանում աքսորվել է Ղազախստան և Կիրգիզիա, իսկ հետագայում` վերադարձել Աբխազիա և Վրաստան:

Բացի այդ, համշենցիներ կան նաև ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում, ովքեր արդեն փորձում են կազմակերպվել: Մինչև 2015 թ. նրանք չէին կարողանում կապեր հաստատել Թուրքիայի համշենցիների հետ: Շուտով Թուրքիայի Սևծովյան շրջանում ՀՀ Սփյուռքի նախարարության և ԱՄՆ-ի ու Եվրոպայի հայկական լոբբիստական կազմակերպությունների աջակցությամբ մի ներկայացուցչական «Համշենցիների կոնֆերանս» է կազմակերպվելու, որին մասնակիցներ են հրավիրվելու աշխարհում ապրող բոլոր համշենցիներից: Այդ համաժողովում մայրենի լեզվով կրթություն պահանջելու վերաբերյալ որոշում է կայացվելու, և այդկերպ առաջին հիմքն է դրվելու` համշենական սփյուռքի ձևավորման ուղղությամբ: Մենք, որպես ASİMDER կազմակերպության գլխավոր կենտրոն, կոչ ենք անում Թուրքիայի Հանրապետության Ներքին գործերի և Արտաքին գործերի նախարարություններին` միջոցներ ձեռնարկել դրա դեմ»:

ASİMDER-ի անգրագետ նախագահի այս հայտարարության մեջ, բնականաբար, կան բազմաթիվ սխալներ, որոնցից մեկն այն է, թե Ստալինի հրամանով Ղազախստան և Կիրգիզիա աքսորված համշենահայերը հետագայում վերադարձել են Աբխազիա և Վրաստան: Իրականում 1944 թ. Ստալինի հրամանով Միջին Ասիա աքսորված հեմշիլների միայն մի մասն է վերադարձել, այն էլ` ոչ թե Աբխազիա, այլ` Կրասնոդարի երկրամաս և Ռուսաստանի այլ շրջաններ, իսկ Աբխազիայի համշենական համայնքը ձևավորվել է դեռևս 19-րդ դարից սկսած ու, հատկապես, Հայոց ցեղասպանության տարիներին և դրանից անմիջապես հետո, երբ դեռ քրիստոնյա մնացած համշենահայերը օսմանյան ծանր լծից, իսլամացումից և ստույգ մահից փրկվելու նպատակով գաղթեցին այդ տարածքներ: Սակայն այստեղ կարևոր է ոչ թե հակահայ թուրք գործչի բոլոր սխալների մատնանշումը, այլ` այն փաստը, որ Գյոքսել Գյուլբեյը, անշուշտ հատուկ ստացված պատվերով, փորձում է թիրախավորել Թուրքիայի համշենահայերին, այն էլ` արտակարգ դրության մեջ գտնվող Թուրքիայի…

ASİMDER-ի նախագահին հիշեցնենք, որ մայրենի լեզվով կրթության իրավունքը մարդու բնական իրավունքներից է, որն ամրագրված է Լեզվի մասին շրջանակային կոնվենցիա, հատկապես, որ ներկայում հայոց լեզվի` Համշենի բարբառը հետզհետե անհետանում է: UNESCO-ի հրապարակած «Վտանգի տակ գտնվող լեզուների ատլասը» մատնանշել է, որ 18 լեզու Թուրքիայում վերացման վտանգի տակ է, և համշենահայերենը տեղ է գտել «բացահայտ վտանգի տակ գտնվող» լեզուների դասի տակ: Համշենահայերի նոր սերունդը, ցավոք, արդեն գրեթե չի կարողանում հաղորդակցվել հայոց լեզվի` Համշենի բարբառով: Դրա պատճառները մի քանիսն են. ուրբանիզացիան, գլոբալիզացիան, ինչպես նաև` զուտ սուբյեկտիվ գործոնը, երբ Թուրքիայի շատ համշենահայ ծնողներ միտումնավոր կերպով իրենց զավակների հետ չեն խոսում համշենահայերեն, որպեսզի նրանք կարողանան «ավելի լավ յուրացնել պաշտոնական լեզու թուրքերենը և այդպիսով լավ աշխատանք գտնելու հնարավորություն ունենան»:

Տպել
24949 դիտում

Նիկոլ Փաշինյանը, Սասուն Միքայելյանը, Արարատ Միրզոյանը ուժով հեռացվել են հավաքի վայրից

Գյումրիում ծայրահեղ լարված իրավիճակ է, ցույցին են միացել շուկաների առեւտրականները

Նիկոլ Փաշինյանին ուժայինները տարան, ցույցը ցրելու հատուկ միջոցներ են կիրառում. թարմացվող

Հայաստանի նոր նախագահը հանդիպել է ցուցարարների հետ. BBC-ի անդրադարձը

Եթե Սարգսյանը հրաժարական չտա՝ ժողովուրդը չի դադարեցնի գործողությունները. Սերժ Թանկյան

Վանաձորում բերման ենթարկվածներից մեկը տեղափոխվել է հիվանդանոց (լուսանկարներ)

«Դուք մարտի 1-ից դասեր չեք քաղել, ժողովրդի անունից մի խոսեք». ասաց Ս. Սարգսյանն ու հեռացավ

Ձերբակալել են ՄերժիրՍերժին նախաձեռնության անդամ Դավիթ Սանասարյանին

Գյումրի.«Նիկոլ, դուխով, հավեսով». պայքարը նոր թափ է հավաքում, ոտքի է կանգնել ողջ Գյումրին

Գյումրիում լարված իրավիճակ է, ցույցերի մասնակիցներին բերման են ենթարկում, տանում Երեւան

Հրատապ. Վաղը Նիկոլ Փաշինյանն ու Սերժ Սարգյանը բանակցելու են վարչապետի հրաժարականի շուրջ

Արմեն Սարգսյանը հանդիպել է Սերժ Սարգսյանին

Յուրաքանչյուրը պետք է զիջումների գնա, որպեսզի պահպանի ազգի միասնությունը. Շառլ Ազնավուր

ԹԻՀԿ-ի հայտարարությունը` Լեւոն Բարսեղյանի և Արմեն Գրիգորյանի բերման ենթարկվելու մասին

Վանաձորում ցույցերը շարունակվում են. դարձյալ բերման ենթարկվածներ կան

ՀՀ ԱԻՆ-ի կոչը քաղաքացիներին` լինել զգոն, խուսափել հանրային անվտանգության խաթարումից

Փաշինյանը կբանակցի Սերժ Սարգսյանի հրաժարականից հետո, բայց ոչ կառավարական շենքերում

Արցախա-ադրբեջանական շփման գծում հակառակորդի կողմից խախտվել է հրադադարի ռեժիմը. ԱՀ ՊՆ

Ոստիկանները Վանաձորում փորձեցին ցրել ցույցը, սակայն չհաջողվեց

Բացառել ցանկացած տեսակի բռնություն, ատելության ու բռնության կոչերի տարածում. ՄԻՊ