ՀՀ սփյուռքի նախարարությունը և հայ լոբբիստներն ընկած են համշենցիների հետևից. Գյուլբեյ

11/10/2017 schedule08:17

Թուրքիայում գործող «Հայկական անհիմն պնդումների դեմ պայքարի» կազմակերպության (ASİMDER) նախագահ Գյոքսել Գյուլբեյը, որը վերջերս սկսել է հաճախ թիրախավորված ելույթներ ունենալ Թուրքիայի իսլամացված և ծպտյալ հայության մասին, անդրադարձել է նաև համշենահայության խնդրին, գրում է Akunq.net-ը:

Գյոքսել Գյուլբեյը հայտարարել է, թե ՀՀ Սփյուռքի նախարարությունը և հայկական լոբբիստական կազմակերպությունների կողմից հովանավորվող որոշ կառույցներ ու գիտնականներ, Թուրքիայի Սևծովյան շրջանում ապրող համշենցիներին օգտագործելով ու պնդելով, թե այս տարածքում կիրառվող համշեներենը հայերենի մի բարբառն է, հանդես են գալու նախ` մայրենի լեզվով կրթության, ապա` հողային պահանջով:

ASİMDER-ի նախագահը նաև ենթադրել է, թե հայկական լոբբիստական կազմակերպությունները, որոնց կենտրոնը գտնվում է Եվրոպայում, Թուրքիայի Սևծովյան շրջանի համշենցիներին հարկադրելու են «համշենական սփյուռք» ստեղծել իրենց եվրոպաբնակ ազգականներից, և նաև ասել. «Հայկական լոբբին ձգտում է եվրոպաբնակ համշենցիներից «համշենական սփյուռք» ձևավորել, որը կպաշտպանի նրանց վերադարձն այդ հողեր, կարծես թե նրանց բռնի կերպով են այդտեղից աքսորել:

Այդ փորձերի հետ մեկտեղ, սույն տարածքում գործունեության դաշտ որոնող ՀՀ Սփյուռքի նախարարությունն իր աջակցությամբ գործող որոշ կազմակերպությունների միջոցով ընկած է կողմնակիցներ հավաքելու հետևից, ովքեր Ռիզեի և Արդվինի նահանգներում քննարկումներ և կոնֆերանսներ կկազմակերպեն` համշենցիների հայ լինելու և համշեներենի` իրականում հայերեն լինելու թեմաներով: Որոշ ուսումնասիրողներ կան, ովքեր գիտնականի անվան տակ զանազան աշխատանքներ են տանում Սևծովյան շրջանում:

Այդ ուսումնասիրողներից է իրեն «համշենահայ» համարող Արդվին նահանգի Խոփա գավառում ծնված Հուրիյե Շահինը, ով ասելով, թե «Ժողովուրդների լեզուներն եմ ուսումնասիրում», հետազոտություն է կատարում տվյալ շրջանի համշենցիների վերաբերյալ և նոր հրատարակած իր գրքից բացի` տպագրում է նաև «Համշեցու գոր» ամսագիրը, որը նաև տարածում է Հեմշինում և Խոփայում: Նմանատիպ աշխատանքների և տարածվող հանդեսների միջոցով նպատակ ունեն մայրենի լեզվի հարցին անդրադառնալով` նոր գիտակցություն ձևավորել: Շուտով հայկական լոբբիստական կազմակերպությունների հետ համագործակցող որոշ քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններ համշենցիների անունից հանդես կգան պաշտոնական դիմումով` առ այն, որ համշենցիների բնակավայրերում երեխաների հաճախած դպրոցներում թույլ տրվի համշեներենի ուսուցումը, ճիշտ այնպես, ինչպես` քրդերենի դեպքում»:

Գյուլբեյը պնդելով, թե ձգտում կա Եվրոպայում, Թուրքիայում, Վրաստանում, Ռուսաստանում ու Հայաստանում ապրող համշենցիներից սփյուռք ձևավորել, նաև հավելել է. «Հայաստանում ապրող համշենցիներից սյուռք կազմավորելու առաջին փորձը եղել է «Ձայն համշենական» ամսաթերթի հրատարակումը: ASİMDER կազմակերպությունը, սույն հարցին հետևելով, նկատել է, որ Վրաստանի Բաթում քաղաքում ևս առկա են իսլամացված համշենցիների 5 գյուղեր, որոնց բնակչությունը Ստալինի ժամանակաշրջանում աքսորվել է Ղազախստան և Կիրգիզիա, իսկ հետագայում` վերադարձել Աբխազիա և Վրաստան:

Բացի այդ, համշենցիներ կան նաև ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում, ովքեր արդեն փորձում են կազմակերպվել: Մինչև 2015 թ. նրանք չէին կարողանում կապեր հաստատել Թուրքիայի համշենցիների հետ: Շուտով Թուրքիայի Սևծովյան շրջանում ՀՀ Սփյուռքի նախարարության և ԱՄՆ-ի ու Եվրոպայի հայկական լոբբիստական կազմակերպությունների աջակցությամբ մի ներկայացուցչական «Համշենցիների կոնֆերանս» է կազմակերպվելու, որին մասնակիցներ են հրավիրվելու աշխարհում ապրող բոլոր համշենցիներից: Այդ համաժողովում մայրենի լեզվով կրթություն պահանջելու վերաբերյալ որոշում է կայացվելու, և այդկերպ առաջին հիմքն է դրվելու` համշենական սփյուռքի ձևավորման ուղղությամբ: Մենք, որպես ASİMDER կազմակերպության գլխավոր կենտրոն, կոչ ենք անում Թուրքիայի Հանրապետության Ներքին գործերի և Արտաքին գործերի նախարարություններին` միջոցներ ձեռնարկել դրա դեմ»:

ASİMDER-ի անգրագետ նախագահի այս հայտարարության մեջ, բնականաբար, կան բազմաթիվ սխալներ, որոնցից մեկն այն է, թե Ստալինի հրամանով Ղազախստան և Կիրգիզիա աքսորված համշենահայերը հետագայում վերադարձել են Աբխազիա և Վրաստան: Իրականում 1944 թ. Ստալինի հրամանով Միջին Ասիա աքսորված հեմշիլների միայն մի մասն է վերադարձել, այն էլ` ոչ թե Աբխազիա, այլ` Կրասնոդարի երկրամաս և Ռուսաստանի այլ շրջաններ, իսկ Աբխազիայի համշենական համայնքը ձևավորվել է դեռևս 19-րդ դարից սկսած ու, հատկապես, Հայոց ցեղասպանության տարիներին և դրանից անմիջապես հետո, երբ դեռ քրիստոնյա մնացած համշենահայերը օսմանյան ծանր լծից, իսլամացումից և ստույգ մահից փրկվելու նպատակով գաղթեցին այդ տարածքներ: Սակայն այստեղ կարևոր է ոչ թե հակահայ թուրք գործչի բոլոր սխալների մատնանշումը, այլ` այն փաստը, որ Գյոքսել Գյուլբեյը, անշուշտ հատուկ ստացված պատվերով, փորձում է թիրախավորել Թուրքիայի համշենահայերին, այն էլ` արտակարգ դրության մեջ գտնվող Թուրքիայի…

ASİMDER-ի նախագահին հիշեցնենք, որ մայրենի լեզվով կրթության իրավունքը մարդու բնական իրավունքներից է, որն ամրագրված է Լեզվի մասին շրջանակային կոնվենցիա, հատկապես, որ ներկայում հայոց լեզվի` Համշենի բարբառը հետզհետե անհետանում է: UNESCO-ի հրապարակած «Վտանգի տակ գտնվող լեզուների ատլասը» մատնանշել է, որ 18 լեզու Թուրքիայում վերացման վտանգի տակ է, և համշենահայերենը տեղ է գտել «բացահայտ վտանգի տակ գտնվող» լեզուների դասի տակ: Համշենահայերի նոր սերունդը, ցավոք, արդեն գրեթե չի կարողանում հաղորդակցվել հայոց լեզվի` Համշենի բարբառով: Դրա պատճառները մի քանիսն են. ուրբանիզացիան, գլոբալիզացիան, ինչպես նաև` զուտ սուբյեկտիվ գործոնը, երբ Թուրքիայի շատ համշենահայ ծնողներ միտումնավոր կերպով իրենց զավակների հետ չեն խոսում համշենահայերեն, որպեսզի նրանք կարողանան «ավելի լավ յուրացնել պաշտոնական լեզու թուրքերենը և այդպիսով լավ աշխատանք գտնելու հնարավորություն ունենան»:

Տպել
19631 դիտում

Արմեն Սարգսյանին ճանաչում են քաղաքական էլիտայում

Թուրք-քրդական խնդիրը Սիրիայի սահմանին վերածվում է պատերազմի. 2 կողմում էլ տուժածներ կան

«Ապազգային» բաներ. արտաքին քաղաքական դեֆոլտ

Սուպերարեվմտամետները. լեյտենանտ Շմիդտի որդիները ՀՀ-ից

Արգելվել է Զարուհի Փոստանջյանի մուտքը Վրաստան

Ծանոթ ձեռագիր. ընդդիմությունը տեռո՞ր է պատրաստում

Ձեր ծառայության նկատմամբ մարդիկ պետք է վստահություն ունենան. վարչապետը՝ ՍԱՊԾ կազմին

Այդ 2-3 հոգին ոչ մի բանի չհասած քծնողներ են. Հայկ Մարությանը՝ ֆիլմը տարածողների մասին

Ադրբեջանական զինուժը գործողության մեջ է դրել հարվածային ԱԹՍ՝ ինքնաշեն ձեռքի նռնակով

Սպանվել է Ադրբեջանի ԶՈւ գնդապետ՝ «Ծառայողական պարտականությունները կատարելիս»

Բոլոր տարբերակներից ամենահաջողն են ընտրել. քաղաքագետը՝ Արմեն Սարգսյանի թեկնածության մասին

Ու՞մ էին խանգարում ծառերի գույնզգույն շորերը, որ պատառոտեցին

Աբովյանում մայրը տուն գալով հայտնաբերել է որդուն՝ պարանով կախված վիճակում

Լարսի անցակետը բացվել է. կուտակված 280 բեռնատարները կարող են շարունակել ճանապարհը

ՄԻՊ-ը անգամ փաստաբանի ֆունկցիա չունի, իրենից շատ բան են ակնկալում․ Գևորգ Կոստանյան

Ալավերդու սպանությունները հանցավոր խմբի ծրագրված համագործակցությունների արդյունք են

Դերասանուհի Լուիզա Ղամբարյանի համար տարին կսկսվի պրեմիերաներով

Արթիկում բուք է, Վարդենյաց լեռնանցքը՝ դժվարանցանելի

Բավրայի անցակետից բքի մեջ կորած Թուրքիայի քաղաքացիները հայտնաբերվել են Ցողամարգում

Տաք եղանակը կպահպանվի այսօր ու այս աշխատանքային շաբաթվա ընթացքում