Հայաստանի Հանրապետության նախագահները. ինչպես ընտրվեցին եւ ինչպես հեռացան

2015 թվականի հանրաքվեի արդյունքում փոխված Սահմանադրությունն ամբողջությամբ ուժի մեջ է մտնելու 2018 թվականի ապրիլին: Սա նշանակում է, որ 2018-ի ապրիլին ավարտվում է նաեւ Հայաստանի նախագահական կառավարման պատմական շրջափուլը, քանի որ նոր Սահմանադրությամբ Հայաստանն անցնում է կառավարման խորհրդարանական համակարգի: Այդուհետ Հայաստանի Հանրապետության թիվ մեկ քաղաքական պաշտոնյան եւ ղեկավարը լինելու է վարչապետը: Իսկ նախագահը լինելու է Անգլիայի թագուհու կարգավիճակում: Ովքե՞ր են եղել Հայաստանի երրորդ հանրապետության նախագահները, ի՞նչ պայմաններում են ընտրվել եւ ինչպե՞ս հեռացել: Ստորեւ ներկայացնում ենք պատմության գիրկն անցնող նախագահական կառավարման համակարգում նախագահական ընտրությունների փուլերը եւ ընտրված ու չընտրված նախագահներին:  

Անկախացումից հետո Հայաստանում առաջին նախագահական ընտրություններն անցկացվեցին 1991թ. հոկտեմբերի 16-ին: Ձայների ճնշող մեծամասնությամբ` 83. 4% , ՀՀ առաջին նախագահ ընտրվեց Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը:

Լեւոն Հակոբի Տեր-Պետրոսյանը ծնվել է 1945թ. հունվարի 9-ին Սիրիայի Հալեպ քաղաքում։ 1946թ. ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Երեւան, որտեղ ավարտել է միջնակարգ դպրոցը, ապա 1968 թվականին ԵՊՀ-ի բանասիրական ֆակուլտետի արեւելագիտության բաժինը` արաբերեն լեզու եւ գրականություն մասնագիտությամբ։ Ասպիրանտական շրջանն անցել է Լենինգրադում, 1972թ. Լենինգրադի համալսարանում պաշտպանել է թեկնածուական, 1987թ. նույն համալսարանում՝ դոկտորական դիսերտացիան: Ստացել է բանասիրական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան։

Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը նախագահի պաշտոնում վերընտրվել է նաեւ 1996թ. սեպտեմբերի 22-ին` ձայների 51.75%-ով։ Այս ընտրությունները ընդդիմության եւ հասարակության կողմից բավականին վիճահարույց գնահատվեց, բայց միջազգային դիտորդական կազմակերպություններն օրինական ճանաչեցին ընտրությունների արդյունքները:

Լեւոն Տեր-Պետրոսյանն ինքը վերընտրվելուց հետո հայտարարեց, որ 1991-ին հաղթել է ազգային ազատագրական շարժման ռոմանտիկ ալիքի վրա, եւ որ այս ընտրությունների քվեներն իր համար ավելի թանկ են, քանի որ հիմա հաղթել է հասուն ժողովրդավարական հասարակության կամքի արտահայտման շնորհիվ:

1996-ին Տեր-Պետրոսյանի գլխավոր հակառակորդ Վազգեն Մանուկյանն ու նրա կողմնակիցները պնդում  էին, որ ՀՀ իշխանությունները կեղծել են ընտրությունները: Մինչեւ այսօր էլ վերլուծաբաններն ու փորձագետները պնդում են, որ Հայաստանում ընտրակեղծարարության հիմքը դրվել է 1996 թվականի նախագահական ընտրություններով:

1998 թվականի փետրվարի 3-ին Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը հրաժարական տվեց:

1998 թվականի փետրվարի տեղի ունեցան նախագահի արտահերթ ընտրություններ:

Ընտրություններն անցան երկու փուլով: Առաջին փուլում 38 եւ 30 տոկոս ձայներ ստացան համապատասխանաբար Ռոբերտ Քոչարյանն ու Կարեն Դեմիրճյանը, իսկ երկրորդ փուլում, կրկին վիճելի քվեարկության արդյունքում, ընտրվեց Ռոբերտ Քոչարյանը:

Ռոբերտ Սեդրակի Քոչարյանը ծնվել է 1954 թվականի օգոստոսի 31-ին, Արցախի Հանրապետության Ստեփանակերտ քաղաքում, որտեղ էլ ավարտել է միջնակարգ դպրոցը։ 1972-1974 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1982-ին գերազանցության դիպլոմով ավարտել է Երեւանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի էլեկտրատեխնիկական ֆակուլտետը։ 1989 եւ 1990 թթ. ընտրվել է Հայաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, ապա Գերագույն խորհրդի նախագահության անդամ։ 1991թ. ընտրվել է Արցախի Հանրապետության առաջին գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։
1996թ. նոյեմբերին՝ համաժողովրդական ընտրություններով, Ռոբերտ Քոչարյանն ընտրվել է Արցախի Հանրապետության նախագահ։  1997 թ. մարտի 20-ին նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ։

Քոչարյանի նախագահության հինգամյա ժամկետի ավարտից հետո 2003 թվականի փետրվարի 19-ին տեղի ունեցան ՀՀ նախագահի հերթական ընտրությունները: Ընտրություններն անցան ճնշումներով ու բռնություններով: Երկրորդ փուլի ժամանակ այս անգամ Ռոբերտ Քոչարյանի հակառակորդը Ստեփան Դեմիրճյանն էր` Կարեն Դեմիրճյանի որդին:

Ձայների մեծամասնությամբ ընտրությունների երկրորդ փուլում վերընտրվեց Ռոբերտ Քոչարյանը:

Կրկին հետընտրական զարգացումներ, ցույցեր ու երթեր եղան, սակայն դրանք, ըստ էության, անարդյունք էին: Ռոբերտ Քոչարյանը շարունակեց պաշտոնավարել: Այսպիսով՝ Ռոբերտ Քոչարյանը ՀՀ նախագահի պաշտոնում պաշտոնավարեց երկու ամբողջական ժամկետ՝ 10 տարի, ու քանի որ Սահմանադրությամբ երրորդ անգամ առաջադրվելու իրավունք չուներ, 2008 թվականին լքեց պաշտոնը եւ դարձավ «Հանրապետության ամենաերիտասարդ թոշակառուն»:

2008 թվականի փետրվարի 19-ին կայացան հերթական նախագահական ընտրությունները: Հայաստանի երրորդ նախագահ դարձավ Սերժ Սարգսյանը:

Սերժ Ազատի Սարգսյանը ծնվել է 1954 թվականի հունիսի 30-ին, Ստեփանակերտ քաղաքում: Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը: 1971 թվականին ընդունվել է Երեւանի պետական համալսարան: 1972-1974 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերում: 1979 թվականին ավարտել է ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետը: 1989-1993 թվականներին ղեկավարել է ԼՂՀ ինքնապաշտպանության ուժերի կոմիտեն: 1990 թվականին ընտրվել է Հայաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր: Զբաղեցրել է մի շարք այլ պաշտոններ, սկսած ՀՀ պաշտպանության նախարարից, մինչեւ ՀՀ վարչապետ:
Այժմ Երեւանի պետական համալսարանի հոգաբարձուների խորհրդի եւ Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիայի նախագահն է:

Քաղաքական գործունեության տասը տարվա դադարից հետո այս նախագահական ընտրություններում իր թեկնածությունն էր առաջադրել նաեւ Հայաստանի Հանրապետության առաջին նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը: Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը եւ նրա համակիրները չընդունեցին ընտրությունների արդյունքները եւ դուրս եկան փողոց: Ազատության հրապարակում անժամկետ նստացույց հայտարարվեց: Մոտ տասը օր տեւած նստացույցը, բողոքի ակցիաներն ավարտվեցին Մարտի 1-ի ողբերգական դեպքերով: Իշխանությունը զենք բարձրացրեց ժողովրդի վրա: Տասը զոհ ունեցանք՝ երկու ոստիկան, ութ քաղաքացիական անձ: Հարյուրավոր վիրավորներ: Մարտի 1-ին գլխատվեց քաղաքացիական գիտակցությունը:  

Մինչ օրս քաղաքական ընդդիմադիրները պնդում են, որ այս հանցագործությունների եւ սպանությունների համար ոչ ոքի մեղադրանք չի առաջադրվել, ոչ ոք չի դատապարտվել, իսկ Սերժ Սարգսյանը նախագահի աթոռին է նստել արյան գնով: 

Հինգ տարի անց, Սերժ Սարգսյանի նախագահության առաջին ժամկետի ավարտից հետո, 2013 թվականի փետրվարի 18-ին տեղի ունեցան նախագահական հերթական ընտրությունները: Առաջադրված թեկնածուները ութն էին: Նրանց մեջ էին նաեւ 1991-ին նախագահի թեկնածու առաջադրված ԱԻՄ առաջնորդ Պարույր Հայրիկյանը եւ ՀՀ նախկին վարչապետ Հրանտ Բագրատյանը: 

Պայքարի մեջ մտավ նաեւ ՀՀ նախկին ԱԳ նախարար, Ժառանգություն կուսակցության անդամ Րաֆֆի Հովհաննիսյանը:

Նախագահ ընտրվեց Սերժ Սարգսյանը:

Առաջադրված թեկնածուներ Անդրիաս Ղուկասյանը, Րաֆֆի Հովհաննիսյանը պնդում էին, որ այս ընտրություններն էլ, ինչպես նախորդները, կեղծվել են: 

Սկսվեցին հետընտրական գործընթացներ: Րաֆֆի Հովհաննիսյանին սատարող ուսանողները դասադուլներ հայտարարեցին՝ պնդելով, որ Սերժ Սարգսյանն ապօրինաբար է ընտրվել եւ, որ ընտրությունները կեղծված են: Նրանց գործողություններին միացավ քաղաքացիների մի ստվար զանգված: Այս հետընտրական զարգացումները եւս արդյունք չտվեցին, Սերժ Սարգսյանը շարունակեց պաշտոնավարել:

Եվ ահա 2018-ի ապրիլին կավարտվի նրա նախագահության 10-ամյակը եւ Հայաստանի Հանրապետության նախագահական կառավարման պատմական շրջափուլը:

ՀայԱրփի Բաղդասարյան

Տպել
1951 դիտում

Արտավազդ Փելեշյանը 80 տարեկան է. հոբելյանական երեկոյին ներկա է Ս. Սարգսյանը (լուսանկարներ)

«Աէրոֆլոտ օփեն»-ում Տիգրան Պետրոսյանը հարյուր տոկոսանոց արդյունք ունի

Երուսաղեմում ԱՄՆ-ի նոր դեսպանատունը կգործի այս մայիսից

Հայազգի Լիլիթ Խառատյանը հաղթել է «Ռուսաստանի տաղանդները» համառուսաստանյան մրցույթում

3 տարի անց Երեւանում հանդիպեցին ՀՀ եւ Մադագասկարի Արտաքին գործերի նախարարները

Հանրային այգու ծառերը կտրվել են եւ այն դարձել է ազդեցիկ հոր զավակի սեփականությունը

ՀՀԿ-ում խառն են, մոռացել են, որ այս տարի պիտի համագումար անեն

Սիրիայում գնդակոծության թիրախում Դամասկոսի հիվանդանոցներն են

Ներքաղաքական ակտիվ զարգացումներ կլինեն, ի՞նչ է սպասվում ապրիլին ընդառաջ

Ի՞նչ ազդեցություն է ունեցել կրիմինալը Ալավերդու նորընտիր քաղաքապետի վրա

Երբ առաջին անգամ տեսա վիրավոր զինվորներին՝ ուշաթափվեցի. Ստալինգրադի հերոսամարտի մասնակից

ՀՀ օլիմպիականները հայրենիք կվերադառնան հաջորդ շաբաթ

Ցեղասպանության մասին Հոլանդիայի օրինագծերը մեզ համար առ ոչինչ են.ԵՄ հարցերով թուրք նախարար

Պետք է հանձնեիք նաեւ հոգեբանական թեստ, որը չեք անցել. Սեֆիլյանի պաշտպանը՝ դատավորին

Նորվեգիան դեռ 1-ինն է մեդալային հաշվարկում. Փհենչհան 2018

Վստահ եմ, որ Ալբանիային կհաղթենք. ՀՀ բասկետբոլի ֆեդերացիայի փոխնախագահ

Այսօր Հրազդան գետում հայտնաբերված 26-ամյա տղան որոնվում էր մոտ 1 ամիս, դին նեխած է եղել

Երթեւեկության կարգի փոփոխում՝ Երևանի Ղազար Փարպեցու փողոցի Թումանյան-Արամ հատվածում

Այս ամսվա ընթացքում մահացել են մեկ եւ երկու ամսական երեխաներ. պատվաստեք ձեր երեխաներին

Գայ գյուղի հրդեհված տան մոխրացած տերն իրականում սպանվել է հրազենի կրակոցից. դին այրել են