Սուպերմարկետներում աշխատելը վտանգավոր է առողջության համար. «Երեւան սիթիում» հանգստի օր չկա

Հայաստանում աշխատողների իրավունքների պաշտպանությունը լրջագույն խնդիր է: Գործատուները հաճախ չեն դիմանում մարդուն շահագործելու գայթակղությանը, իսկ երբեմն էլ իրենց պարզապես ստրկատեր են զգում:

Վերջերս տեղեկացանք, որ «Երեւան սիթի» սուպերմարկետների ցանցում անպատկերացնելի աշխատանքային գրաֆիկ է: Մարդիկ այստեղ աշխատում են ամեն օր՝ առանց հանգստյան շաբաթ-կիրակիների եւ առանց ամենամյա նվազագույն արձակուրդի:

Լուրը հավելյալ ճշտելու ընթացքում պարզեցինք նաեւ հետեւյալը. սուպերմարկետի հսկիչ-վաճառողները, որոնք աշխատավայրում անընդմեջ ոտքի վրա են, աշխատում են օրական 6.5-7 ժամ, ամենաբարձր վարձատրությունը գաստրոնումում է՝ ամսական 90 հազար դրամ, կաթնամթերքի բաժնում՝ 80 հազար դրամ, մնացած բաժիններում՝ նպարեղեն, տնտեսական եւ այլն, 75 հազար: Եթե բերված թվերը բաժանենք ամսվա 30 օրերի վրա, ապա կստացվի, որ այս աշխատակիցները օրական ստանում են 2500-3000 դրամ:

«Հանգստյան օր չունենք: Եթե ուզում ենք գնալ, մեր հաշվին է դա»,- ասաց «Երեւան սիթի» սուպերմարկետի աշխատակիցներից մեկը: Արձակուրդ նույնպես չի տրամադրվում, բայց եթե աշխատողն, այնուամենայնիվ, ցանկանում է որոշ ժամանակով հանգստանալ, դարձյալ այդ օրերի համար չի վճարվում: «Արձակուրդը նույնպես մեր հաշվին է: Թույլատրվում է 14-15 օր՝ ամենաշատը»,- ասաց «Երեւան սիթիի» աշխատակիցներից մեկը: Սուպերմարկետի դրամարկղում աշխատանքային օրն ավելի երկար է՝ 8 ժամ: Փոքր-ինչ բարձր է նաեւ աշխատավարձը:

«Երեւան սիթիում» շաբաթական աշխատաժամանակը կազմում է 45.5-ից 56 ժամ:

Այլ սուպերմարկետներում աշխատողների իրավունքների պաշտպանվածության առումով իրավիճակը էապես չի տարբերվում վերը նկարագրվածից.

Օրինակ՝ «ՎԱՍ» սուպերմարկետներում աշխատանքային օրը 8.5 ժամ է (աշխատավարձը՝ 70 հազար դրամ): Հանգստյան օրերը՝ ամսվա մեջ 2-3 անգամ: Արձակուրդ չկա: Շաբաթական աշխատաժամանակը կազմում է 59.5 ժամ:

«Ծիրան» սուպերմարկետների ցանցում աշխատակիցներն աշխատում են ամեն օր՝ 8-ական ժամ: «Հանգստյան օր լինում է այն դեպքում, երբ որ «գիշեր ենք գալիս»: 15-օրը մեկ «գիշեր ենք գալիս»: Ե՛վ էդ օրն ենք ամբողջ ցերեկը տանը լինում, գիշերը ժամը 12-ին նոր գալիս գործի մինչեւ առավոտյան 8-ը, ե՛ւ մյուս օրն ենք տանը լինում: Որ քնենք, էլի: Երկու օր, փաստորեն, տանն ես լինում»,- սուպերմարկետում սահմանված աշխատանքային գրաֆիկը ներկայացրեց աշխատակիցներից մեկը: Շաբաթական աշխատաժամանակն այստեղ հիմնականում կազմում է 56 ժամ:

«ՍԱՍ» սուպերմարկետների ցանցում աշխատանքային օրն ունի 8 ժամ: Շաբաթվա մեկ օրն աշխատողները հանգստանում են: Արձակուրդի իրավունք տրամադրվում է տարեկան մեկ անգամ՝ մեկ շաբաթով: Այդ ժամանակահատվածի դիմաց աշխատողները չեն վճարվում: Շաբաթական աշխատաժամանակը կազմում է 48 ժամ:

Վերոնշյալ սուպերմարկետներից առնվազն երկուսը կապվում են Ազգային ժողովի պատգամավորների, այսինքն՝ օրենսդիր մարմինը ներկայացնող անձանց անունների հետ: «Երեւան սիթին»՝ Սամվել Ալեքսանյանի, «ՍԱՍ» սուպերմարկետը՝ Արտակ Սարգսյանի: Մինչդեռ առեւտրի այս կենտրոններում աշխատակիցներին ներկայացվող աշխատանքային պահանջները խիստ հակասում են ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքին:

 

Իրականում ինչ իրավունք ունեն տվյալ դեպքում սուպերմարկետների աշխատակիցները

 

Մեջբերենք մի քանի դրույթ՝ ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքից:

Հոդված 139. Աշխատաժամանակի տեւողությունը

1. Աշխատաժամանակի նորմալ տեւողությունը չի կարող անցնել շաբաթական 40 ժամից:

Հոդված 144. Արտաժամյա աշխատանքի սահմանափակումները

...

2. Գործատուն կարող է աշխատողին ներգրավել արտաժամյա աշխատանքների միայն սույն օրենսգրքի 145-րդ հոդվածով նախատեսված բացառիկ դեպքերում:

Հոդված 145. Արտաժամյա աշխատանքը թույլատրելու բացառիկ դեպքերը

1. Արտաժամյա աշխատանքը թույլատրվում է հետեւյալ բացառիկ դեպքերում, եթե`

1) կատարվում է պետության պաշտպանության, ինչպես նաեւ տարերային աղետների, տեխնոլոգիական վթարների, համաճարակների, դժբախտ պատահարների, հրդեհների եւ արտակարգ բնույթ կրող այլ դեպքերի կանխարգելման կամ դրանց հետեւանքների վերացման համար անհրաժեշտ աշխատանք.

2) անհրաժեշտ է ավարտել սկսած աշխատանքը, որը պատահական կամ չնախատեսված խոչընդոտների պատճառով չէր կարող ավարտվել նորմալ աշխատաժամանակի ընթացքում, եւ եթե սկսած աշխատանքների դադարեցումը կարող է առաջացնել նյութերի փչացում, ոչնչացում կամ սարքավորումների անսարքություն.

3) իրականացվում է այնպիսի մեխանիզմների կամ սարքավորումների նորոգման կամ վերականգնման աշխատանքներ, որոնց անսարքության հետեւանքով ընդհատվել է զգալի թվով աշխատողների աշխատանքը.

4) աշխատանքի չի ներկայացել հերթափոխային աշխատողը, ինչը կարող է հանգեցնել աշխատանքի անընդհատության խաթարման: Այդ դեպքերում գործատուն կամ նրա ներկայացուցիչը պարտավոր է անհապաղ միջոցներ ձեռնարկել բացակայողին այլ աշխատողով փոխարինելու համար.

5) կատարվում են բեռնման կամ բեռնաթափման եւ դրանց հետ կապված այլ աշխատանքներ` առաքման եւ նշանակման կետերում բեռների կուտակումը եւ տրանսպորտային միջոցների պարապուրդը կանխելու կամ վերացնելու, կազմակերպության պահեստներն ազատելու համար.

6) առկա է գործատուի պայմանագրային պարտավորությունների անհապաղ կատարման անհրաժեշտությունը:

 (Սուպերմարկետներն, ինչպես տեսնում ենք, բացառությունների մեջ չեն տեղավորվում):

 Հոդված 155. Ամենշաբաթյա անընդմեջ հանգիստը

...

5. Ամենշաբաթյա անընդմեջ հանգիստը չպետք է պակաս լինի 35 ժամից:

...

6. Հանգստյան օրերին աշխատողներին արգելվում է ներգրավել աշխատանքներում, բացառությամբ այն աշխատանքների, որոնց դադարեցումը արտադրության տեխնիկական պատճառներով անհնար է, կամ որոնք անհրաժեշտ են բնակչության սպասարկման, ինչպես նաեւ անհետաձգելի նորոգման, բեռնման կամ բեռնաթափման աշխատանքների կատարման համար:

 Հոդված 158. Ամենամյա արձակուրդը

1. Ամենամյա արձակուրդն աշխատանքային օրերով հաշվարկվող ժամանակահատված է, որը տրամադրվում է աշխատողին հանգստանալու եւ աշխատունակությունը վերականգնելու համար: Այդ ընթացքում պահպանվում է նրա աշխատատեղը (պաշտոնը) եւ վճարվում է միջին աշխատավարձը:

 Հոդված 159. Ամենամյա նվազագույն արձակուրդը

 1. Ամենամյա նվազագույն արձակուրդի տեւողությունը հնգօրյա աշխատանքային շաբաթվա դեպքում 20 աշխատանքային օր է, իսկ վեցօրյա աշխատանքային շաբաթվա դեպքում` 24 աշխատանքային օր:

Ահա օրենքի դրույթները: Բայց ո՞վ պետք է հետեւի, թե Հայաստանում որքանով են պաշտպանվում աշխատողների իրավունքները: Համապատասխան պետական մարմին գոնե առայժմ գոյություն չունի, եւ միակ այլընտրանքը, որի միջոցով կարող են աշխատողները խնդրի լուծում ակնկալել, դատարանն է: ՀՀ աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարության աշխատանքի պետական տեսչությունը 2013 թվականին միավորվեց առողջապահության նախարարության պետական հիգիենիկ եւ հակահամաճարակային տեսչության հետ: Միացյալ՝ առողջապահական պետական տեսչությունը նախորդ տարի դարձավ տեսչական մարմին, բայց դրա կանոնադրական գործառույթների մեջ չեն մտնում աշխատանքի իրավունքի նկատմամբ վերահսկողությունը: Առողջապահության նախարարության այս ստորաբաժանումը միայն իրավունք ունի վերահսկողություն իրականացնել աշխատողների առողջության պահպանման եւ անվտանգության ապահովման բնագավառում:

Առանց հանգստի աշխատող մարդը կարող է ձեռք բերել ցանկացած հիվանդություն

ՀՀ գլխավոր նեւրոպաթոլոգ, պրոֆեսոր Գուրգեն Հովհաննիսյանը, մեր խնդրանքով անդրադառնալով այն հարցին, թե մարդու առողջության համար ինչ վտանգ կարող է ներկայացնել առանց հանգստի աշխատանքը, ասաց.

«Յուրաքանչյուր մարդու օրգանիզմ ունի իր ռեզերվը, որը վերականգնվում է աշխատանքային օրվա ավարտից հետո, երբ որ նա հանգստանում է: Բայց այդ ռեզերվը անսահման չէ: Ուշ թե շուտ գալիս է ժամանակ, երբ ռեզերվը սպառվում է: Դա կարող է տեղի ունենալ, երբ մարդը կատարում է ծանր աշխատանք եւ չի հասցնում վերականգվել հանգստյան 10-12 ժամվա ընթացքում, կամ եթե երկար տարիներ աշխատում է առանց հանգստյան օրերի: Այսինքն՝ ամեն օր գնում է գործի: Եթե ռեզերվը սպառվում է, թուլանում է մարդու իմունիտետը, այսինքն՝ պաշտպանողական ֆունկցիան: Այդ դեպքում նրա մոտ կարող է առաջանալ ցանկացած հիվանդություն: Նույնիսկ գրիպը (որն, իրականում իհարկե թեթեւ հիվանդություն չէ), տանում է ավելի ծանր: Եթե սովորական մարդու գրիպը մեկ շաբաթում կամ տասն օրում լավանում է, թույլ իմունիտետ ունեցողը կարող է երկու-երեք շաբաթ լինել գրիպոզ վիճակում, ջերմել եւ այլն»,- ասաց Գուրգեն Հովհաննիսյանը:

Բայց, ըստ նրա, առաջին հերթին ի հայտ են գալիս հոգեբանական խնդիրներ ու դեպրեսիվ վիճակ:

«Այդ մարդիկ ընկնում են դեպրեսիայի մեջ: Նրանց մոտ զարգանում է մշտական ցավային համախտանիշ, հիմնականում՝ գլխացավ, բայց կարող է եւ մարմնի տարբեր մասերում ունենան մշտական ցավեր՝ առանց որեւիցե օրգանական ախտահարման: Տրամադրության անկում է տեղի ունենում: Մարդը չի կարողանում նորմալ շփվել իր շրջապատի հետ, ջղային է լինում, անտարբեր է դառնում ամեն ինչի նկատմամբ: Գրականության մեջ նկարագրվում է, որ նույնիսկ սիրող ամուսինների բաժանություններ են լինում: Բնականաբար, նաեւ սկսվում են արյան ճնշման տատանումներ, իսկ դա ռիսկի գործոն է ինֆարկտի եւ ինսուլտի համար»,- շարունակեց հանրապետության գլխավոր մասնագետը:  

Նա նկատեց, որ զարգացած երկրներում՝ թե՛ պետական եւ թե՛ մասնավոր օղակներում, աշխատողներին արձակուրդ են ուղարկում պատադիր կերպով, որովհետեւ հասկանում են՝ առանց ուժերը վերականգնելու նա երկար ու արդյունավետ աշխատել ի վիճակի չէ:

«Առանց հանգստի աշխատելու դեպքում առաջ է գալիս խրոնիկ հոգնածության համախտանիշ, մարդիկ չեն կարողանում իրենց պոտենցիալը իրացնել: Աշխատանքի վայրում սկսում են թերի աշխատել, որովհետեւ այլ կերպ պարզապես չեն կարողանում: Դառնում են պակաս ընկալունակ: Մեզ մոտ պարտադիր ձեւով ոչ ոք արձակուրդ չի ուղարկում, կարողանո՞ւմ ես, աշխատիր, աշխատիր, աշխատիր, մինչեւ որ մի օր այդ մարդը գալիս, ասում է՝ այլեւս ի վիճակի չեմ ընդհանրապես: Չհաշված այն, որ շաբաթ-կիրակի մեզ մոտ պարտադիր հանգիստ չկա, մարդիկ այդ օրերին էլ կարող են գնալ գործի: Եթե նույնիսկ չեն գնում, նրանց կարող են կանչել եւ նրանք չեն կարող չգնալ»,- մերօրյա իրականությունից խոսեց բժիշկը:

Ինչ վերաբերում է հարցին, թե իր պրակտիկայում եղե՞լ են դեպքեր, երբ հիվանդությունն ակնհայտորեն առաջացել կամ զարգացել է անդադար աշխատանքի հետեւանքով, Գուրգեն Հովհաննիսյանը պատասխանեց, որ շատ քիչ հիվանդներ են իրենց առողջական խնդիրները կապում գերհոգնածության հետ: Օրինակ, ըստ նրա, երբ ինսուլտի կապակցությամբ դիմած մարդիկ տարբեր գանգատներ ու հնարավոր պատճառներ են նշում, երկարատեւ զրույցի ընթացքում պարզվում է, որ մարդը տարիներ շարունակ աշխատել է առանց հանգստի:

Հ.Գ. Սուպերմարկետներում աշխատողների աշխատանքային իրավունքների ոտնահարման խնդրի առնչությամբ մենք փորձեցինք մեկնաբանություն ստանալ գլխամասային գրասենյակներից: Վերը նշված չորս սուպերմարկետներից եւ ոչ մեկի դեպքում դա չհաջողվեց: «Սփյուռ» տեղեկատուում ներկայացված հեռախոսահամարները չէին պատասխանում, բացառությամբ «ՍԱՍ» սուպերմարկետի: Այստեղից, սակայն, երկու անգամ ասացին, որ համապատասխան աշխատակիցը տեղում չէ:

Հոդվածը հրապարակվել է «Հայկական ժամանակ» օրաթերթի հունվարի 27-ի համարում:

Տպել
3287 դիտում

Քաշքշել են․ լրագրող Նարինե Ավետիսյանի դեպքով հարուցված քրգործն ուղարկվել է դատարան

Հրդեհ Դադիվանքում. տանը 4 երեխա է եղել, 2-ին փրկել են, 7-ամսական զույգերը մահացել են

Թվային ցատկ․ վարչապետին ներկայացվել է՝ ինչպես է ձեւավորվում ՀՀ-ում թվային միջավայրը

«Արսենալը» քիչ էր մնում իր համար լուրջ խնդիրներ ստեղծեր. պարտվեց 1:2. Եվրոպա լիգա

Արգենտինայում ՌԴ-ի դեսպանատանն հայտնաբերել են 400 կգ կոկաին․ կան ձերբակալվածներ

Արտակարգ դեպք Գյումրիում․ փլուզվել է 4 հարկանի շենքի երկու հարկը

Նիկոլ Փաշինյանը պատրաստ է կրկին «գործուղվել» Ազատության հրապարակ

«Արթիկ» ՔԿՀ են փորձել տեղափոխել բջջային հեռախոս ու սիգարետի տուփերով թմրամիջոցներ

Թուրքիան քննադատել է Նիդերլանդների կողմից Հայոց ցեղասպանության բանաձեւերի ընդունումը

Պոլսահայոց կյանքն ալեկոծվել է․ Գերագույն հոգեւոր ժողովի հանդարտության կոչը

Մեդվեդեւան օլիմպիական ոսկին զիջեց 15-ամյա Զագիտովային

Նիդերլանդների խորհրդարանը հավաստեց հավատարմությունը համամարդկային արժեքներին. Նալբանդյան

ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում այսօր Սիրիայում հրադադարի սահմանման բանաձեւի քվեարկություն է

Ինչու ՀՀ ՊՆ-ն չի հայտնել զինծառայողի մահվան մասին

Ավագանու նիստում տեղի ունեցած միջադեպի գործով քննության առարկա են դարձել տեսանյութերը

Գագիկ Ծառուկյանի շքեղ ժամանցի կենտրոն այցելելու համար արտոնյալ վարկ են տրամադրում մարդկանց

Փլուզում Գյումրիում. տարհանվել է բնակելի շենքի 11 բնակիչ

Վթարի է ենթարկվել գործարար Խաչատուր Սուքիասյանի որդին. բախվել է 3 մեքենա, կա 4 վիրավոր

Զուգահեռ իրականություններ Բուկինիստի ներսում եւ դրսում

Թուրք կուսակցապետը դատական հայց է ներկայացրել Հունաստանի նախկին ԱԳ նախարարի դեմ