Անցած-գնացած. եթե չլիներ Իրաքը, սահմանը կբացվեր

09/02/2018 schedule17:00

Տպագրվել է «Հայկական Ժամանակ» օրաթերթի՝ 2005 թվականի փետրվարի 10-ի համարում

Մենք արդեն անդրադարձել ենք ամերիկացի հայտնի գիտնական, Հայ-թուրքական հաշտեցման հանձնաժողովի նախագահող Դեյվիդ Ֆիլիպսի նոր գրքին, որի շնորհանդեսը վերջերս տեղի էր ունեցել ԱՄՆ արտաքին հարաբերությունների խորհրդում: Հիշեցնենք, որ հայ-թուրքական հաշտեցման հանձնաժողովի գործունեության մինչ այժմ փակ հատվածների մասին պատմող գիրքը վերնագրված է՝ «Անցյալի լռությունը խախտելով», իսկ դրա բովանդակության մասին տեղեկությունները հաղորդում է «Ազատություն» ռադիոկայանը: Եւ այսպես, ըստ Դեյվիդ Ֆիլիպսի, 2003 թվականի ամռանը հայ-թուրքական սահմանի բացումն ավելի քան տեսանելի է եղել: «Ես հստակ հույսեր ունեի, որ Անկարան կբացեր սահմանը մոտավորապես ամռան վերջին, երբ բոլորը արձակուրդում կլինեին եւ մեծ ուշադրություն չէին դարձնի այդ իրողության վրա»,-իր գրքում գրում է Ֆիլիպսը:

Նման վստահության համար հիմք են հանդիսացել այն ճնշումները, որ 2003 թվականի առաջին կեսերին ԱՄՆ իշխանությունները գործադրել են Թուրքիայի իշխանությունների վրա՝ Հայաստանի հետ սահմանը բացելու համար: Մասնավորապես, Դեյվիդ Ֆիլիպսը գրում է, որ Թուրքիայի ԱԳ նախարար Աբդուլլահ Գյուլը 2003 թվականի հուլիսին ԱՄՆ-ում չափազանց ուժեղ ճնշումների է ենթարկվել պետնախարար Քոլին Փաուելի, փոխնախագահ Դիկ Չեյնիի, պաշտպանության նախարար Դոնալդ Ռամսֆելդի, Բուշի՝ ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական Էլիզաբեթ Ջոնսի հետ իր հանդիպումների ժամանակ:

«Յուրաքանչյուր հանդիպման ժամանակ Գյուլին հիշեցրել են, որ ԱՄՆ Կոնգրեսի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցը դեռ օրակարգում է: Նրան ասվել է, որ ճնշումներից խուսափելու ամենալավ ճանապարհը սահմանի բացման գործընթացում իսկապես առաջընթաց ապահովելը կլինի»,- ըստ «Ազատություն» ռադիոկայանի՝ գրում է Ֆիլիպսը: Վերջինս նաեւ իր գրքում նշում է, որ ԱՄՆ-ը բավական երկար ժամանակ փորձել է կարգավորել այս երկու պատմական թշնամիների հարաբերությունները՝ հաշվի առնելով դրա կարեւոր նշանակությունը Հարավային Կովկասում կայունության հաստատման եւ տարածաշրջանում ԱՄՆ շահերի անվտանգության պահպանման առումով: Իհարկե, հաշվի են առնվել նաեւ այն  օգուտները, որ սահմանի բացումը կբերեր Հայաստանի, նաեւ՝ Թուրքիայի արեւելյան հատվածի տնտեսություններին:

Ըստ Ֆիլիպսի՝  Հայաստանի հետ սահմանը բացելու հարցում Թուրքիային համոզելու իր ջանքերում ԱՄՆ-ն ընդհանրապես շատ հեռու է գնացել: Բուշի ադմինիստրացիան թույլ չի տվել, որ ԱՄՆ Կոնգրեսի կողմից «ՄԱԿ-ի ցեղասպանության մասին կոնվենցիայի»՝ ԱՄՆ-ի կողմից ստորագրման 50-ամյակին նվիրված բանաձեւն ընդունվի, քանի որ  նախագծում 1915 թվականին Օսմանյան կայսրության իրականացրած հայերի ոչնչացումն անվանվել էր ցեղասպանություն: Ահա այդ բանաձեւի չընդունման մանրամասները ներկայացնելով, ըստ «Ազատություն» ռադիոկայանի, Ֆիլիպսը նաեւ հիշատակում է, որ 2000 թվականին նույնպես ցեղասպանության բանաձեւ չէր ընդունվել՝ այս անգամ ԱՄՆ նախագահ Բիլ Քլինթոնի ճնշմամբ: Հեղինակը պատմում է նաեւ, թե ինչպիսի կատաղությամբ է ՀՀ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը դրանից հետո ընդունել Քլինթոնի վարչակազմում պետքարտուղարի տեղակալ Ստեֆան Սեստանովիչին:

«Քոչարյանը վատ տրամադրության մեջ էր եւ հայհոյում էր Քլինթոնի դավաճանությունը: Այդ օրը նա այնքան կռվարար էր, որ հանդիպման մասնակիցները մտածում էին, թե նա դեռ տառապում է ատամնաբույժի մոտ լինելու հետեւանքներից, քանի որ նոր էր վերադարձել Փարիզում իր ատամնաբույժին կատարած այցելությունից»,- ըստ «Ազատություն» ռադիոկայանի՝ գրում է Ֆիլիպսը: Ինչեւէ, պարզվում է, որ  Ռ.Քոչարյանը նաեւ իր ավանդն է ունեցել, որ 2003 թվականի ամռանը  հայ-թուրքական սահմանի բացումն այդքան մոտ է եղել: Դա կապված է այն բանի հետ, որ Դեյվիդ Ֆիլիպսի միջնորդությամբ կազմակերպված թուրք լրագրող Մեհմեդ Ալի Բիրանդին տված հարցազրույցում Ռոբերտ Քոչարյանը հստակ ասել է, որ Հայաստանը Թուրքիայից որեւէ տարածքային  պահանջ չունի:

Այսպիսով, այս ամենի արդյունքն այն է եղել, որ 2003-ի հուլիսին ոչ թե քննարկվել է՝ հայ-թուրքական սահմանը պետք է բացվի, թե՝ ոչ, այլ՝ երբ պետք է բացվի սահմանը: Սակայն, ամեն ինչ հօդս է ցնդել այն պահին, երբ Իրաքում իրադրությունը լարվել է, եւ Վաշինգտոնը դիմել է Թուրքիայի աջակցությանը: Ըստ Ֆիլիպսի՝ այդ պահից ի վեր Վաշինգտոնն այլեւս չի կարողացել սահմանի բացման համար ճնշումներ գործադրել Թուրքիայի վրա եւ ընդհանրապես արտաքին քաղաքականության մեջ բոլորովին այլ առաջնահերթություններ է ունեցել: Եւ ահա 2003-ի սեպտեմբերին Նյու Յորքում ՀՀ ԱԳ նախարարի հետ հանդիպմանը Թուրքիայի ԱԳ նախարար Աբդուլլահ Գյուլը բոլորովին նոր տրամադրություններով է ներկայացել, վստահ լինելով, որ այլեւս խաղաքարտերն իր ձեռքում են:

Նա հայտարարել է, որ Անկարան համաձայն չէ նույնիսկ դիվանագետների եւ զբոսաշրջիկների համար սահմանի բացմանը: Ահա այսպես էլ ավարտվել է հայ-թուրքական սահմանի բացմանն ուղղված գործընթացը, որի տապալման համար Դեյվիդ Ֆիլիպսը մեղադրում է ԱՄՆ կառավարությանը՝ սկսած գործը չավարտելու, հայ-թուրքական հաշտեցման հանձնաժողովին համապատասխան չափով չաջակցելու եւ հայ-թուրքական հանձնաժողովին՝ ԱՄՆ աջակցությունից չափից դուրս կախվածություն ունենալու համար: Ըստ Դեյվիդ Ֆիլիպսի՝ գործընթացի տապալման մեջ իրենց դերն ունեն նաեւ ադրբեջանցիներն ու ՀՅԴ-ն:

Աննա Հակոբյան

Տպել
359 դիտում

ՃՏՊ Գյումրիում՝ կեսգիշերին. երկու երիտասարդ կոտրվածքներով և վնասվածքներով հիվանդանոցում են

«Դեպի Եվրատեսիլ»-ում հաղթեց Սեւակ Խանաղյանը

ՀՀ բասկետբոլի հավաքականը մեծ առավելությամբ հաղթեց Ալբանիային

Իրաքում մահապատժի կենթարկվեն 16 թուրք կանայք՝ ԻՊ անդամների հետ ամուսնանալու, օգնելու համար

Նիդերլանդների կողմից Հայոց Ցեղասպանության ընդունումը «վատ հետք» կթողնի. Թուրքիայի մեջլիս

Մոսկվայում դարձյալ տասնյակ չվերթներ են հետաձգվել ու չեղարկվել. այսօր ամենացուրտ օրն էր

Երկրաշարժ Վայոց ձորի մարզում. ուժգնությունը կազմել է 4-5 բալ

Ալթունյանի խորհրդականը կոռուպցիոն սկանդալում. դատախազությունը կմիջամտի՞

Տիգրան Պետրոսյանը շարունակում է մնալ առաջատարների եռյակում. Աէրոֆլոտ օփեն

Փհենչհան-2018-ի օլիմպիական կրակը հանգցրել են. խաղերը պաշտոնապես ավարտված են

Սեւ Լեքսուսի հետքերով. հայտնաբերվածն իրական զինանոց է, որտեղ անգամ դիմակ կա (լուսանկարներ)

«Պոբեդան» դեմպինգի՞ է ենթարկել «Տարոն Ավիային»

Նախագահի թեկնածու Արմեն Սարգսյանը նորից Վիեննայում է, այցելել է Մխիթարյան միաբանություն

Նախկին վարչապետի ընկերությունը «սպանում» է մրցակցին. նախարարությունը լուռ հետեւում է

Բռնցքամարտիկ Արտյոմ Դալաքյանը դարձել է Ուկրաինայի երկրորդ գործող չեմպիոնը (տեսանյութ)

Մոսկվա-Աստրախան չվերթի ինքնաթիռն արտակարգ վայրէջք է կատարել՝ ուղեւորուհու մահվան պատճառով

Վրաստանի փոխվարչապետ Գիորգի Գախարիայի հետ հանդիպմանը Ս. Սարգսյանը հիշել է իր այցը Վրաստան

Բացահայտվել է կեղծ ոսկու գրավադրմամբ բանկից գումարների հափշտակությամբ զբաղվող խումբ

Արմավիրում 70-ամյա տղամարդն ինքնասպան է եղել՝ հրացանից կրակելով իր սրտին

Մեդալային հաշվարկում հաղթեց Նորվեգինան. Փհենչհան 2018