ԱԺ քննարկմանը մի շարք առաջարկներ ունեի. Խառատյանը գիրք է գրում Սումգայիթյան ջարդերի մասին

Ազգագրագետ Հրանուշ Խառատյանը Սումգայիթյան ջարդերի մասին նախաձեռնել է գիրք գրել: «Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում ազգագրագետը ասաց, որ գիրքն արդեն ընթացքի մեջ է, որում ներառված է ոչ միայն Սումգայիթյան ջարդերի փաստավավերագրությունը, այլ 1990-ականների Բաքվի դեպքերը:

- Տիկին Խառատյան, տեղյակ ենք, որ Սումգայիթյան ջարդերի մասին գիրք եք գրում: Գիրքը միայն փաստական տվյալների վրա՞ է հիմնված:

- Սումգայիթյան ջարդերը շատ մեծ ծավալ են զբաղեցնում պատրաստվող աշխատանքում, բայց վերլուծական, ապացուցողական նյութի շեշտն ավելի շատ 90-ականների Բաքվի դեպքերի վրա է դրված: Ներառված են նաև մի շարք բանավոր պատմություններ՝ մարդիկ, ովքեր իրենց անձնական դեպքերն են պատմում: Մասնավոր անձնական դեպքերից ընտրություն է արվել այն խնդիրների շուրջ, որոնք գրքում դրվում են: Իսկ գրքում դրվում են Սումգայիթյան ջարդերի ծրագրի՝ դրա մասնակից ԽՍՀՄ-ի պատասխանատվության փաստեր: Հիմնականում այդ նյութերն են օգտագործվելու:

- Հնարավո՞ր է, որ փետրվարի 27-ից 29 -ը ընկած ժամանակահատվածում լինի գրքի շնորհանդեսը: Այսինքն՝ այն օրերին, երբ տեղի է ունեցել հայերի զանգվածային տեղահանություն եւ ջարդ:

- Վախենամ, որ գիրքը դեռ կես տարի չի լինի: Սումգայիթյան ջարդերի մասին գրվելու է, բայց միայն Սումգայիթ չէ: Դեռ չեմ կարող ասել, թե գիրքը ինչպես կկոչվի, բայց այն ավելի շատ բովանդակելու է 1988-90-ականների հակահայկական գործողությունները, դրանց խորհրդային նախապատրաստությունը Ադրբեջանում:

- Ու՞մ կողմից է գիրքը ֆինանսավորվում:

- Գիրքը ոչ ոք չի ֆինանսավորում՝ ինքնաֆինանսավորում եմ: Երկու տարի առաջ հրատարակված «Կիրովաբադ»-ն էլ անձնական միջոցներով ենք ծախսերը արել, տարբեր նյութեր հավաքել ենք տարբեր տեղերից, տարբեր ժամանակներում: Ձայնագրված նյութերի թվայնացումը, լուսանկարների տեղադրումը, բոլոր ծախսերը ես եմ արել:  «Կիրովաբադ»-ը հրատարակեցինք այն պատճառով, որ Հայաստանում ոչ ոք չգիտեր, որ Կիրովաբադում Սումգայիթյան ջարդեր էր նախապատրաստվել, բայց այնտեղ եղավ հայերի կազմակերպած ինքնապաշտպանություն: Մինչև օրս էլ մենք տարբեր տեղերից հայ փախստականների ենք գտնում, լսում իրենց պատմությունները, ուսումնասիրում ենք՝ փորձում պատմությունների միջև համեմատականներ տանել: Սումգայիթում բնակվող բազմաթիվ հայեր դարձել են փախստական, նրանց մի մասն այսօր ապրում է Հայաստանում, իսկ մյուս մասը սփռված է աշխարհով մեկ:

 -Տեսեք, դուք ասացիք, որ ժամանակի ընթացքում ի հայտ են գալիս նոր փաստեր, նոր մարդկանց եք գտնում եւ այլն. արդյո՞ք հայկական իշխանությունները հետամուտ եղել են փախստականների հարցի լիարժեք արծարծմանը:

-Ոչ, ընդհանրապես չեն եղել, ոչ միայն լիարժեք հետամուտ չեն եղել՝ այլև մասնակի: Մենք մեռանք բարձրացնելով փախստականությունն Արցախի խնդրի շուրջ՝ դիվանագիտական բանակցություններում օգտագործելու վերաբերյալ հարցը: Հազար տարբերակներով խնդիրը բարձրացրեցինք եւ շարունակում ենք անել, բայց ոչ միայն հայ փախստականների խնդիրը Հայաստանում, այլ փախստականները որպես խնդիր: Հիմա չգիտեմ ինչու են բոլոր միջազգային կառույցները խոսում ադրբեջանցի փախստականների մասին՝ նրանց հայրենաբաղձ զգացմունքների մասին, բայց մեր երկրում, մեր իշխանությունների կողմից, այդ խնդիրը օրակարգից դուրս է: Ազգային ժողովի արտաքին քաղաքականության հարցերով հանձնաժողովի փետրվարի 22-ին, խորհրդարանական լսումներ էր հրավիրել ՝ «Սումգայիթյան ջարդեր. Հայատյացությունը որպես Ադրբեջանի պետական քաղաքականություն» թեմայով, քննարկմանը մի շարք առաջարկներ ունեի, բայց հինգ րոպե հատկացրեցին ինձ:

-Այսինքն՝ միջազգային հանրության շրջանակներում խնդրի պակաս հայտնի լինելը սխալ քաղաքականության հետևանք է:

- Նույնիսկ գիտական շրջանառության մեջ շատ քիչ ինֆորմացիա կա: Ես միայն իշխանության խնդիրը չէի առանձնացնի, խնդիրը կկապեի մեր հասարակության, ակադեմիական միջավայրի հետ: Սովետական շրջանում արգելված էր Արցախի հարցը բարձրացնել: Հայաստանը չէր կարող Արցախի հարցով զբաղվել: Միայն անկախացումից հետո էր հնարավոր, քանի որ մենք չենք զբաղվել եւ նյութեր չկային, բախվեցինք  բազմաթիվ իրավական խնդիրների: Խնդիրը ինչ-որ չափով մնաց իրավական հարթության վրա: Ֆինանսավորման, մարդկային ռեսուրսների եւ այլ խնդիրների պատճառով պետությունը իր հնարավորությունները ոչ ամբողջովին է օգտագործել:

- Արմեն Աշոտյանը ԱԺ քննարկման ժամանակ ասաց, որ տեղի է ունեցել քաղաքական սերնդափոխություն եւ բռնությունները մատնվել են մոռացության: Արդյո՞ք 30 տարին այն ժամկետն է, որ ամեն ինչ մոռացության մատնվի:

Այո, դա լուրջ ժամանակ է: Գալիս են, նոր մարդիկ, նրանք նոր-նոր են ծանոթանում խնդրին: Խնդիրները ժամանակին պատշաճ կերպով չեն արտահայտել մեր խորհրդարանական դիվանագիտական շրջանակներում: Հիմա տեսեք, Ղարաբաղյան խնդրի շուրջ դիվանագիտական փաթեթը ոչ մի խոսք չի պարունակում Բաքվի եւ Սումգայիթի եղեռնագործությունների մասին: Սումգայիթում եւ երկու տարի անց`1990 թվականին Բաքվում հայերի կոտորածը տեղի է ունեցել ադրբեջանական իշխանությունների գիտությամբ եւ հովանավորությամբ, ամեն ինչ նախապես ծրագրված է եղել: Սակայն ամբողջ աշխարհում ծանոթանում են Ղարաբաղյան հիմնահարցին՝ 93 թվականից հետո միայն. եթե առ հասարակ ծանոթանում են: 

 Աղունիկ Հովհաննիսյան

Հարցազրույցը տպագրվել է «Հայկական ժամանակ» օրաթերթի փետրվարի 27-ի համարում, 6-րդ էջում:

Տպել
1153 դիտում

ՀՀ ֆուտբոլի հավաքականի խաղերի ամենաէժան տոմսերը կլինեն 1000 դրամ

Վանեցյանը անձնական միջոցներ չունի, որ ներդնի ֆուտբոլում, բայց կարծում է՝ կարիքը չի էլ լինի

Հայրապետյանը չէր եկել ժողովին, որում Վանեցյանը ընտրվեց ՀՖՖ նախագահ

Նիկողոսյանը եւ Մելիքբեկյանը՝ ՀՖՖ փոխնախագահներ

Ընտրվեց ՀՖՖ գործկոմի նոր կազմը

Արթուր Վանեցյանը ընտրվեց ՀՖՖ նախագահ

Արարատ Միրզոյանը Գյումրու թիվ 40 դպրոցի տնօրեն է նշանակել Մարմաշենի դպրոցի ուսուցչին

12-րդ դասարանում կենտրոնացված ավարտական քննություն կլինի միայն հայոց լեզու առարկայից

Վարդան Մինասյանը հեռացել է ՀՀ ֆուտբոլի հավաքականից

Անկախության տոնին պարգեւատրումներ, ցուցահանդեսներ, «Սուտլիկ որսկան» ու տոնական համերգ Գյումրիում

Սեւ մածուն. մոնստր է, մոնստր

ՀՀՇ-ով մեզ թող չվախեցնեն. ասում է Հովհաննես Հովհաննիսյանը

Ընտրություններին մասնակցող ամենահարուստ ուժը ՀՅԴ-ն է. ունեցվածքը սփռված է ողջ երկրով

Անկախության տոնի առթիվ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին շնորհավորական ուղերձ է հղել ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը

Հայաստանի անկախության տոնի առթիվ Թբիլիսիի հեռուստաաշտարակը լուսավորվել է հայոց եռագույնով

GOOGLE որոնողական համակարգը եռագույնով է ներկվել՝ ի պատիվ Հայաստանի անկախության տոնի

Ամենից շատ վճարովի եթերաժամանակ ԲՀԿ-ն է գնել ու գրանցել ռեկորդ. նման ցուցանիշ դեռ չի եղել

Մեգան Մարքլը ներկայացրել է իր խոհարարական գիրքը

Պաշտպանը Գլխավոր դատախազին է ուղարկել Նաիրա Զոհրաբյանի տրամադրած նյութերը

Արագած գյուղում օտարերկրացիներ են մոլորվել