Որոշողը մենք ենք ու Իրանը. համոզել ու ապացուցել

Իրանի Իսլամական Հանրապետության նախագահ Հասան Ռոհանիի այցը Հայաստան ոչ մի կերպ հնարավոր չէ դասել արարողակարգայինների դասին: Սա իրոք շատ կարեւոր իրադարձություն կարող է դառնալ այն առումով, որ հայ-իրանական հարաբերությունների մեջ կա մեծ անհավասարակշռություն:

Իրանի հետ մեր քաղաքական հարաբերությունները ջերմ են, կարելի է ասել, որ ոչ մի խնդիր այս առումով երբեք չի ծագել ու նման հեռանկար նույնիսկ դժվար է պատկերացնել: Բոլորովին այլ է տնտեսական հարաբերությունների մակարդակը: Պետք է նկատել, որ այդ հարաբերությունները սերտացնելու փորձեր միշտ են արվել, հատկապես՝ անցած մեկ-մեկուկես տարվա ընթացքում: Անցած տարի հոկտեմբերին ԻԻՀ նախագահի առաջին տեղակալ Էսհաղ Ջահանգիրիի` ՀՀ կատարած այցի շրջանակներում Երեւանում անցկացվեց հայ-իրանական տնտեսական մեծ համաժողով:

Մի քանի ամիս անց նման տպավորիչ համաժողով անցկացվեց նաեւ Իրանում: Բայց եթե խոսենք թվերով, ապա տխուր պատկեր կստացվի: Այս տարվա առաջին 10 ամիսներին Հայաստանի եւ Իրանի միջեւ առեւտրաշրջանառության ծավալը կազմել է ընդամենը 198 միլիոն դոլար, անցած տարվա նույն ժամանակահատվածում արձանագրված 231 միլիոն դոլարի դիմաց: Սա մեր արտաքին ողջ առեւտրաշրջանառության 5.6 տոկոսն է ընդամենը: Այսինքն, առեւտրաշրջանառությունը նվազել է հենց այս համաժողովների կազմակերպման ընթացքում, ինչը այնքան էլ չի տեղավորվում տրամաբանության մեջ:

Հայաստանի տնտեսության իրանական կապիտալի մասնակցությունը ընդհանրապես չնչին է: Այս տարվա առաջին 9 ամիսներին Իրանից եկող ներդրումների ծավալը մեր տնտեսության մեջ (զուտ հոսքերը) կազմել են 220 միլիոն դրամ` կես միլիոն դոլարից պակաս: Ի դեպ, անցած տարվա ցուցանիշը կրկին չնչին էր` 315 միլիոն դրամ:

Եվ ուրեմն, որն է պատճառը: Իրանը ունի տնտեսության կազմակերպման յուրահատկություններ: Հիմնական կապիտալը պետական է եւ դա որոշակի դժվարություններ է ստեղծում ներդրումներ ներգրավելու իմաստով: Կան դժվարություններ դեպի Իրան ապրանքների արտահանման առումով: Իրանը վարում է հովանավորչական տնտեսական քաղաքականություն, այսինքն բարձր մաքսատուրքերով պաշտպանում է իր շուկան: Սրանք, իհարկե, մի կողմից խոչընդոտներ են: Մյուս կողմից՝ կարող են դառնալ առավելություններ, եւ Իրանի նախագահի այցը այս առումով շատ կարեւոր է: Այսինքն եթե կապիտալը պետական է, ապա կարող է հետաքրքրություն դրսեւորել Հայաստանի նկատմամբ՝ պետության առաջին դեմքի համապատասխան քաղաքական որոշումներով:

Նմանապես, հայկական ապրանքները Իրանում կարող են ստանալ հատուկ «կարգավիճակ»: Մի խոսքով, Իրանի հետ տնտեսական հարաբերությունները պետք է կազմակերպվեն յուրահատկությունները հաշվի առնելով, ինչ-որ տեղ նույնիսկ ոչ ստանդարտ մոտեցումներով: Սակայն հայ-իրանական տնտեսական հարաբերությունները, մեղմ ասած, զերծ չեն երրորդ կողմի հզոր ազդեցությունից: Խոսքը բնականաբար Ռուսաստանի մասին է: Իրանի տնտեսական հետաքրքրությունները Հայաստանում ժամանակին արմատապես զսպվել են ռուսների կողմից: Մոտ 10 տարի առաջ Իրանը նախաձեռնել էր ավարտին հասցնել Հրազդանի ՊՇԵԿ-ի 5-րդ բլոկի շինարարությունը եւ որոշակի ժամկետով այն վերցնել կառավարման ու հրաշալի պայմաններ էր առաջարկում: Պայմանագրերը արդեն գրեթե ստորագրվել էին, սակայն հայկական կողմը ռուսական «Գազպրոմի» պարտադրանքով չեղյալ համարեց այդ պայմանավորվածությունները եւ 5-րդ բլոկը ավելի վատ պայմաններով հանձնեց «Գազպրոմին»:  Կամ Իրան- Հայաստան գազամուղի խողովակի տրամաչափի հարցը: Արդեն պայմանավորվածություններ կային որ խողովակի տրամագիծը պետք է լինի առնվազն 1200 միլիմետր, ինչը ժամանակի ընթացքում հնարավորություն էր տալու իրանական գազը Հայաստանով տարանցել դեպի այլ երկրներ, սակայն կրկին վերջին պահին որոշվեց կառուցել այն ընդամենը 700 մմ տրամագծով: Ռուսական կողմը պարզապես վտանգ տեսավ, որ իրանական գազը տարածաշրջանում կմրցակցի ռուսականի հետ եւ մեր իշխանություններին ստիպեց ավելի «համեստ» գազամուղ կառուցել: Գազամուղն էլ կառուցելուց հետո «Գազպրոմը» մոտ 40 մլն դոլարով գնեց դրա` ՀՀ-ով անցնող հատվածը, չպատճառաբանելով դրա իմաստը: Իսկ իմաստը մեկն էր` լիակատար վերահսկողություն սահմանել իրանական գազի հոսքի նկատմամբ:

Իրանը արդեն տարիներ շարունակ փորձում է մուտք գործել Հայաստանի գազի շուկա, սակայն ոչ մի կերպ դա նրան չի հաջողվում: Իրանական գազը մղվում է միայն ու բացառապես ՋԷԿ-եր եւ դրանով արտադրված էլէներգիան ետ է գնում դեպի Իրան: Այլ սպառողների համար իրանական գազը Հայաստանում ուղղակի գոյություն չունի: Տարիներ շարունակ ՀՀ կառավարությունը, գոնե պաշտոնական մակարդակով կտրականապես հրաժարվում է Իրանի հետ գազի գնի շուրջ բանակցություններ վարելուց, ու միաժամանակ մեր պաշտոնյաները խրոխտ դեմքով հայտարարում են, թե իրանական գազը ավելի թանկ է, քան ռուսականը: Ու դա այն դեպքում, երբ Իրանի մի քանի պաշտոնյաներ բազմիցս հայտարարել են թե գինը կարող է որոշվել միայն բանակցությունների արդյունքում եւ թափանցիկ ակնարկել, որ այդ գինը կարող է եւ ցածր լինել:   

Ի դեպ, ԻԻՀ նախագահի այցելության շրջանակներում տեղի է ունեցել Մեղրիի եւ Ագարակի գազահամակարգի գործարկման պաշտոնական արարողությունը: Իրանի տրամադրած դրամաշնորհով այդ երկու քաղաքները գազաֆիկացվել են, իսկ գազն էլ մատակարարելու է Իրանը: Բայց ինչ գնով է մատակարարելու, հույժ գաղտնի է պահվում: Ակնհայտ է, որ այդ  քաղաքներին մատակարարվող գազի գինը պարզապես չի կարող ավելի թանկ լինել ռուսականից: Այդուհանդերձ իրանական գազի մուտքը Հայաստանի «սպառողական» շուկա, գոնե առաջիկա տարիների համար կսահմանափակվի այդ 2 փոքր քաղաքներին գազ մատակարարելով:

Ու այս պայմաններում դժվար է խոսել իրանցիների` հայկական տնտեսության նկատմամբ գործարար հետաքրքրությունների մասին: Ռոհանիի այցը, սակայն, կարող է ազդարարել հայ-իրանական տնտեսական հարաբերությունների վերագործարկում: Գուցե իրանական կողմին հաջողվի համոզել, որ այսուհետ Իրանի հետ տնտեսական հարաբերություններում որոշողը լինելու ենք մենք եւ ոչ թե, օրինակ, «Գազպրոմը»: Բայց համոզելը քիչ է, պետք է նաեւ ապացուցել դա ու իրոք որոշող դառնալ: Այդ դեպքում հնարավոր է, որ տնտեսական հարաբերությունները Իրանի հետ խորանան ի շահ մեր երկու երկրների:

Տպել
6359 դիտում

Ինչո՞ւ է Մխիթարյանից վերցվել դիվանագիտական անձնագիրը

Նուրբ եւ սկզբունքային հարց. ի՞նչ է լինելու հուլիսի 5-ի հետ

Ի՞նչ է տեղի ունեցել. կարեւորը՝ անփորձանք տուն գամ

Ինչո՞ւ չմեկնեց. արա, մենք զանգի ենք սպասում

Փաստարկները օդից բերված չէին, պետք է փորձենք տարբերակներ գտնել. գյուղնախարար

Պաշտոնի չարաշահո՞ւմ է եղել Ավանի մշակույթի տանը. ում քույրն է 2008-ից «ընտրված» տնօրենը

«Սպիտակ»-ը արցունքների մասին չէ. տեղի ունեցավ երկրաշարժի 30-րդ տարելիցին նվիրված ֆիլմի պրեմիերան

Մենք գլուխներս կախ չենք ստորագրի ամեն մի փաստաթուղթ եւ չենք սեղմի ամեն մի կոճակ. Արման Աբովյան

Վարչապետը, ԱԱԾ տնօրենը եւ ՀՔԾ պետը կհրավիրվեն Քննիչ հանձնաժողով. Կոստանյան

ՀՀ-ն ու ՌԴ-ն համատեղ են արձագանքում Կովկասում տեղի ունեցող արտակարգ իրավիճակներին

Մենք դատապարտում ենք եւ՛ Խատինի աղետը, եւ՛ ադրբեջանցիների վայրագություններն Արցախում. Շարմազանով

Վերացել են ուսուցիչների՝ տարիներ տեւող կաշկանդվածություններն ու կախվածությունները․ նախարար

Ucom-ի բաժանորդները կշարունակեն օգտվել ռոմինգի 15Դ/ՄԲ մատչելի սակագնից Վրաստանում եւ եւ ս 41 երկրում

ԱԺ արտահերթ ընտրությունների մտասեւեռումով ռումբ է դրվելու Հայաստանի ներքին կայունության տակ․ Աշոտյան

ՀՀԿ-ն որեւէ պայման չի դնում, այն՝ ինչ կառաջարկվի, կբանակցենք. Բաղդասարյանն ու Աշոտյանը հակասում են միմյանց

Վճռաբեկ դատարանը վարույթ է ընդունել Ռոբերտ Քոչարյանի շահերի պաշտպանների բողոքները

ՔՈԱՖ հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ է նշանակվել «Էներջայզ Գլոբալ Սերվիսիզ»-ի գլխավոր տնօրենը

ՎՏԲ-Հայաստան Բանկը չի օգտվում երրորդ անձանց միջնորդական ծառայություններից

Պլաստմասե իրերի ու պարարտանյութերի արտադրություն ՀՀ-ում․ Լիբանանից նոր ներդրումներ են սպասվում

Անահիտ Ֆարմանյանը ՇՊՀ չի վերադառնա. դատարանը հրապարակել է վճիռը