«Շուստրիության» բաղադրիչը ՀՀ-ՌԴ հարաբերություններում. ինչպես է սրընթաց աճում արտահանումը

Վարչապետ Կարեն Կարապետյանի մոսկովյան այցը երկու հիմնական շեշտադրումներ ուներ՝ ԵԱՏՄ-ի ընձեռած հնարավորությունների շնորհիվ Հայաստանից Ռուսաստան արտահանումն աճել է 70%-ով, ստեղծվելու է հայ-ռուսական հիմնադրամ՝ ՀՀ տնտեսության առաջնահերթ ճյուղերի ֆինանսավորման եւ հայ-իրանական սահմանի ստեղծված ազատ տնտեսական գոտում ՌԴ-ից ներդրումների հոսքի ապահովման համար: Առաջին հայացքից այս տեղեկատվությունը կարելի է միայն ողջունել: Սակայն իրականությունն ավելի բարդ է, քան 70% նկարած արտահանման աճը կամ Ռուսաստանից դեպի Հայաստան քաղաքական «կանալներով» ներդրումների հոսք ապահովելը, ավելի ստույգ, դրա մասին խոստումներ ստանալը:

Միանգամից ասենք, որ հայ-ռուսական հիմնադրամի ստեղծման եւ մեգաներդրումների ներգրավման մեխանիկան կարող է եւ չաշխատել: Պատկերավոր ասած՝ «խոստանալ, դեռ չի նշանակում ամուսնանալ»: Հատկապես, մեգաներդրումների կամ ծրագրերի արդյունավետ տապալման հարցում հայրենի իշխանությունների փորձը շատ հարուստ է: Հիշում եք, 2008 թ.-ի նախագահական ընտրություններից հետո Սերժ Սարգսյանն առաջ քաշեց երեք մեգածրագիր, որոնք մտադիր էր իրագործել: Դրանք էին՝ հայ-իրանական երկաթուղու շինարարությունը, նոր ատոմակայանի կառուցումը եւ նավթավերամշակման գործարանի հիմնումը: Անցել է 9 տարի, եւ ի՞նչ՝ կլոր զրո: Հայաստան-Իրան երկաթուղու շինարարության մասին միայն կարելի է երազել, նավթավերամշակման գործարանի թեման, ընդհանրապես, շատ խորը թաղված է, իսկ նոր Ատոմակայան կառուցելու փոխարեն Ռուսաստանից 300 մլն դոլարի վարկ է վերցվել Մեծամորի ԱԷԿ-ի կյանքը մի 15 տարով երկարաձգելու համար:

Այժմ էլ խոսվում է հայ-իրանական ազատ տնտեսական գոտու ստեղծման եւ այնտեղ ռուսական մեծ ներդրումներ ներգրավելու մասին: Առջեւում ընտրություններ են, մի բան պետք է ասել: Անհրաժեշտ է սպասումներ ձեւավորել, ինչի հարցում Կարեն Կարապետյանի կառավարությունն ուղղակի վարպետ է: Թե ինչ գումարների հաշվին պետք է ռեցեսիայի մեջ գտնվող Ռուսաստանը, որ նավթի գնի բարձրացման յուրաքանչյուր դոլարից ուրախանում է, նոր եւ մեծ ներդրումներ կատարի Հայաստանի տնտեսությունում, դժվար է պատկերացնել: Պաշտոնական մամուլի հաղորդագրություններում հայտնում են՝ ՌԴ վարչապետ Դմիտրի Մեդվեդեւը ողջունել է համատեղ հիմնադրամի ձեւավորման գաղափարը: Ողջունել կարելի է յուրաքանչյուր լավ գաղափար, սակայն դա շատ քիչ է: Հարկավոր է նախ ձեւավորել այդ հիմնադրամը, իսկ հետո կոնկրետ ուղղությունների համար գումարներ հատկացնել:

Ըստ տնտեսագետ Վահագն Խաչատրյանի` խոսքը մոտավորապես 300 մլն դոլարի ներդրումների խոստման մասին է: «Սակայն այստեղ մեծ խնդիր կա: Ինձ համար դեռ պարզ չէ, թե ինչու պետք է ռուսաստանցի գործարարները ներդրումներ կատարեն Հայաստանում, այն դեպքում, երբ հայաստանցիներն իրենք չեն վստահում իրենց տնտեսությանը, եւ փողը դուրս են հանում երկրից: Ո՞րն է մեր առավելությունը: Ռուսաստանում եկամտահարկը 13% է, ՀՀ-ում՝ 26%, Ռուսաստանում ԱԱՀ-ն 18% է, Հայաստանում՝ 20%: Բացի այդ Ռուսաստանում ռուբլին ավելի արժեզրկվեց եւ դա հնարավորություն է տալիս էժան ապրանք արտադրել եւ այլն: Այսինքն՝ պարզվում է, որ Ռուսաստանում բիզնես անելն ավելի ձեռնտու է, քան Հայաստանում»,- ասաց Վահագն Խաչատրյանը:

Ինչ վերաբերում է արտահանմանը, ապա այստեղ իրավիճակն ավելի զավեշտալի է: Անցած տարվա ցուցանիշներն ամփոփելիս ՀՀ տնտեսական ոլորտի պատասխանատուները խրոխտ կեցվածքով նշում էին գյուղմթերքի, հատկապես լոլիկի արտահանման ծավալների ռեկորդային աճի մասին: Խոսքը արտահանման ծավալների մի քանի տասնյակ անգամ ավելանալու մասին է, այն դեպքում, երբ Հայաստանում ջերմոցային տնտեսությունների տարածքները ընդլայնման համեստ ցուցանիշներ են գրանցել: «Պարզ չէ, որ այստեղ գործ ունենք վերաարտահանման,- այսպես ասաց ռեէքսպորտի հետ,- այն պարագայում, երբ Ռուսաստանն արգելեց Թուրքիայից շատ ապրանքների, այդ թվում լոլիկի ներմուծումը, Հայաստանը գնաց Բելառուսի ճանապարհով: Սկսեցին ուղղակի լոլիկ բերել Թուրքիայից եւ վերաարտահանել Ռուսաստան: Եթե պաշտոնական տվյալներով գրվում է 70% աճի մասին, ապա ինչո՞ւ է Հայաստանում գյուղատնտեսության ոլորտը գտնվում խայտառակ վիճակում: Այդ արտահանումից տեղական արտադրողը շահե՞ց, գյուղատնտեսության ոլորտ նոր ներդրումնե՞ր եկան: Կասկածելի է»,- մեզ հետ զրույցում նշեց տնտեսագետ Թաթուլ Մանասերյանը՝ հիշեցնելով, որ ըստ պաշտոնական տվյալների, անցած տարի գյուղատնտեսության ոլորտում գրանցվել է 5.2% անկում:

Մոտավորապես՝ նույն սխեման Ռուսաստանի հետ առեւտրա-տնտեսական հարաբերություններում գործում է նաեւ ոսկերչության ոլորտում: Խոսքը «Մերիդիան» ազատ տնտեսական գոտու մասին է: «Այս ազատ տնտեսական գոտին եւս զբաղվում է վերաարտահանմամբ: Հարց՝ ինչո՞ւ է այս ոլորտի մեկ սուբյեկտին տրված նման արտոնություն: Սա այն ոլորտը չէ, որ պետք է նոր ոտքի կանգնեցնենք: Ուղղակի այս պարագայում պետությունն ինքը տվել է մենաշնորհ, խտրական վերաբերմունք է դրսեւորել եւ արտոնյալ կարգավիճակ տվել մեկ ձեռնարկության: Իսկ 10 հազարից ավելի մանր ու միջին տնտեսվարողներ այժմ ունեն երկընտրանք, կամ գնում մտնում են այդ հովանոցի տակ, կամ խտրական վերաբերմունքի պատճառով իրենք պետք է հարկեր մուծեն, սակայն ազատ գոտու ձեռնարկատերը չպիտի մուծի», - ասաց Մանասերյանը՝ հավելելով, որ սա խնդրի միայն մեկ կողմն է:

«Խնդրի մյուս կողմն այն է, որ այնտեղ աշխատում են ոսկերիչներ Թուրքիայից, պարզվում է Հայաստանում ոսկերիչների պակաս կա: Նրանք ներկրում են թուրքական ոսկերչական իրեր եւ արտահանում են Ռուսաստան: Սա այն պայմաններում, երբ մինչեւ վերջերս Ռուսաստանը պատժամիջոցներ էր կիրառում Թուրքիայի նկատմամբ: Սա ոչ միայն տնտեսական, նաեւ քաղաքական խնդիր է: Սրա հաշվին արհեստականորեն աճում է մեր արտահանումը դեպի Ռուսաստան: Սակայն սա ոչ թե օգուտ, այլ ինչ-որ տեղ նաեւ վնաս կարող է հասցնել տեղական արտադրողներին, քանի որ մեկ սուբյեկտ, արտոնություններ ստանալով, զբաղված է վերաարտահանմամբ, իսկ մյուս տնտեսվարողներն արտադրում են եւ ավելի հարկեր մուծում, դառնում խտրական վերաբերմունքի զոհ: Տարօրինակ է, թե ինչու է լռում կառավարությունը»,- եզրափակեց Մանասերյանը:

Ասվածից պարզ է դառնում, որ ընդհանրապես հայ-ռուսական առեւտրա-տնտեսական հարաբերություններում խիստ ընդգծված է «շուստրիության» բաղադրիչը: Գործողությունների մի ահագին մասն ուղղված է կարճաժամկետ հեռանկարում կասկածելի մեխանիզմներով ինչ-որ հարցեր լուծելուն կամ ինչ-ինչ շահեր բավարարելուն: Բա որ մի օր իրավիճակ փոխվի ու այդ խութերը փակվեն, ի՞նչ է լինելու: Ժողովրդական ասացվածք կա՝  «Կամ էշը կսատկի կամ էշատերը»: Ցավալի է, բայց այս կերպ հնարավոր չէ հեռանկար ունեցող տնտեսություն կառուցել, կամ էլ դաշնակցի հետ փոխվստահելի հարաբերություններ ձեւավորել:

Տպել
7560 դիտում

Ակցիա ՌԴ 102-րդ ռազմաբազայի դիմաց

Գյումրիում տոնվել է Հայրենիքի պաշտպանի օրը

Իրավիճակը կարգավորելու փոխարեն տնտեսավարողն անհիմն հրապարակումներ է արել սոցիալական ցանցերում. ՊԵԿ

Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի ուսխորհրդի ֆինանսական աղբյուրը՝ անհայտ կամ հույժ գաղտնի․ ՀՊՄՀ Restart

Մեր Կառավարությունը բացարձակապես չի միջամտել ՄԻԵԴ-ում Մարտի 1-ի գործին․ Արտակ Զեյնալյան

Տիգրան Ավինյանն ընդունել է Համաշխարհային բանկի պատվիրակությանը, քննարկել բժշկական ապահովագրության մշակման հարցեր

Երեւանի «Սբ. Աստվածամայր» ԲԿ է տեղափոխվել 9-ամյա տղայի դի․ նշանակվել է դիակի դատաբժշկական փորձաքննություն

Վարչապետը շրջայց է կատարել Վանաձորի տեխնոլոգիական կենտրոնում (լուսանկարներ)

«Իմ քայլը հանուն Լոռու մարզի» բիզնես ֆորումը ցույց տվեց, որ Հայաստանում իսկապես գործարար նոր հնարավորություններ կան

Համոզված եմ, որ հայկական քաղաքական հրաշքին կհաջորդի հայկական տնտեսական հրաշքը. Նիկոլ Փաշինյան (լուսանկարներ)

Արթիկի տարածաշրջանի ավտոճանապարհներին բուք է

Մեկնարկել է Առողջապահության նախարարության խորհրդատուների առաջին երկօրյա խորհրդաժողովը

Շարունակվում է «Իմ քայլը հանուն Լոռու մարզի» բիզնես ֆորումը․ ներկայացուցիչները հարցեր են ուղղում նաեւ ՀՀ վարչապետին

Միայն հիվանդ ուղեղներում կարող էր ծնվել Փաշինյանի՝ իմ քաղաքական հոգեզավակը լինելու ցնորալի գաղափարը․ Լեւոն Տեր-Պետրոսյան

Բժշկական համալսարանի ճաշարանը վարձակալածի հետ պայմանագիրը լուծարել են՝ բուհի պրոռեկտորին բուֆետի «նալոգ» չվճարելու համար

ԿԳ նախարար Արայիկ Հարությունյանը մասնակցել է բուհերի հոգաբարձուների խորհուրդների նախագահների հետ թեյախմությանը

Հայաստանում ԱՄՆ նորանշանակ արտակարգ եւ լիազոր դեսպան Լին Թրեյսին Երեւան կժամանի հաջորդ շաբաթ

Վալերի Օսիպյանն անակնկալ այցելել է ոստիկանության Երեւան քաղաքի վարչության Մալաթիայի բաժին

ԲՀԿ–ն առաջարկում է հարկային արտոնություն տրամադրել բնակլիմայական աղետների հետևանքով 50 %-ի վնաս կրած գյուղատնտեսներին

Անցնող շաբաթ արցախա-ադրբեջանական սահմանին հակառակորդը հրադադարի ռեժիմը խախտել է շուրջ 150 անգամ