Մի քայլ առաջ, երկու քայլ ետ. Երկու ոտքը մի կոշիկում

18/02/2017 schedule14:33

Համաշխարհային տարատեսակ վարկանիշային սանդղակներում Հայաստանը օրեցօր բարելավում է դիրքերը: Բարելավում է այնպիսի տեմպերով, որ կարող է առաջացնել, ասենք, Ճապոնիայի, Հարավային Կորեայի, Սինգապուրի կամ Իսրայելի նախկին ղեկավարների նախանձը, որոնց օրոք այդ երկրները թռիչքաձեւ զարգացում ապրեցին:

Վերջին զեկույցը «Հերիթաջ ֆաունդեյշնի»` օրերս հրապարակված զեկույցն էր, ըստ որի տնտեսական ազատության ինդեքսում Հայաստանը 180 երկրների շարքում զբաղեցրել է 33-րդ հորիզոնականը՝ միանգամից առաջ ցատկելով 21 տեղով` 2016-ի զեկույցում  54-րդն էինք: Դա նշանակում է, որ մեր տնտեսական ազատությունը ընդամենը մեկ տարվա ընթացքում բարելավվել է 21 «հորիզոնականով»: Մի քանի ամիս առաջ էլ «Դուինգ բիզնես» սանդղակում էինք 5 միավորով բարելավել մեր տեղը եւ տեղավորվել 38-րդ հորիզոնականում: Այս ցուցանիշով առաջ ենք, օրինակ, Բելգիայից, Իտալիայից, Իսրայելից եւ այլն:

Սա շատ լավ է իհարկե, շոյում է մեր ինքնասիրությունը, կարող ենք այլ երկրների ներկայացուցիչների հետ հանդիպումների ժամանակ այդ «հորիզոնականներով» գլուխ գովել, հակառակորդների աչքը մտցնել դրանք եւ այլն: Բայց մի բնական հարց է ծագում. եթե այդքան առաջ ենք գնացել այդ սանդղակներում, ինչո՞ւ է մեր տնտեսությունը այսքան վատ վիճակում: Այնքան վատ, որ մարդու լաց է գալիս: Այնքան վատ, որ հուսալքության նոպաներ կարող է առաջացնել:

Իհարկե, պրոֆեսիոնալ տնտեսագետները արձանագրում են, որ այդ սանդղակներում մեր տեղը որոշվում է բազմաթիվ ենթացուցիչներով, որոնց մի մասը շատ վատն է, մյուսը շատ լավն է... Բայց փաստը կա չէ՞, որ մենք ասենք Բելգիայից ու Իսրայելից առաջ ենք: Բայց եթե նայենք, թե որքան ներդրում է լինում մեր` ամենահեղինակավոր սանդղակների առաջին աստիճաններին կանգնած մեր տնտեսության մեջ ու որքան` մեր ետեւում մնացած շատ երկրներում, տարօրինակ զգացումներ ենք ունենում: Մեր տնտեսությունը, պատկերավոր ասած, երկու ոտքը մտցրել է մի կոշիկի մեջ ու համառորեն չի ուզում զարգանալ: Ախր ոնց է լինում, որ սանդղակներում անընդհատ բարելավվող մեր տնտեսության մեջ ներդրումների ծավալը այդքան փոքր է` ընդամենը ՀՆԱ-ի 20 տոկոսը: Այն էլ՝ եթե այդ ներդրումներից հանենք այն գումարները, որոնք ներդրվում են, ասենք, հանքարդյունաբերության մեջ, տակը բան չի մնա: Այնինչ ներդրումները` թե՛ ներքին, թե՛ օտարերկրյա, պետք է կազմեին ՀՆԱ-ի 35-40 տոկոսը: Եվ ուրեմն՝ ինչո՞ւ:

Պատասխանը, որքան էլ տարօրինակ հնչի, ընկած է, օրինակ, ՀՀԿ ռեյտինգային ցուցակում: Մի սիմվոլիկ զուգադիպությամբ այդ ցուցակը հրապարակվեց նույն օրերին, ինչ «Հերիթաջ ֆաունդեյշնի» վարկանիշային, կամ որ նույնն է՝ ռեյտինգային սանդղակը: ՀՀԿ-ի ռեյտինգայինի 91-րդ տեղում բոլորիս քաջ հայտնի Սամվել Ալեքսանյանն է, 73-րդ տեղում «Քեթրին» ընկերության հիմնադիր Միհրան Պողոսյանը...: Կարո՞ղ է արդյոք զարգանալ տնտեսությունը մի երկրում, որտեղ իշխանական կուսակցության ցուցակում կան Սամվել Ալեքսանյանը, Միհրան Պողոսյանը...: Եթե հարցին մի քիչ խորությամբ նայենք, ապա տնտեսության զարգացումը եւ իշխանության ցուցակում նման երեւույթների առկայությունը անհամատեղելի են: Խոսքը անձանց, նրանց որակական հատկությունների մասին չէ ամենեւին, այլ երեւույթների:

Օրինակ, ինչով է զբաղվում Սամվել Ալեքսանյանի «իմպերիան», որը բաղկացած է մի քանի ընկերություններից` «Ալեքս Գրիգ», «Ա եւ Գ», «Ալեքս Տեքստիլ»...: Այս «իմպերիայում» չի արտադրվում որեւէ մրցունակ ապրանք, որը կարող է իր կայուն տեղը գրավել համաշխարհային սպառողական շուկայում: Օրինակ, նրա իբր արտադրած շաքարավազը չի արտահանվում: Ինչո՞ւ: Որովհետեւ թանկ է: Չի կարող վաճառվել այլ երկրներում: Միեւնույն ժամանակ այլ երկրներից, որտեղ շաքարավազը  էժան է, Հայաստան չի կարող ներկրվել, որովհետեւ «չի կարելի»: Դա Ալեքսանյանի մոնոպոլիան է: Ստացվում է որ «Ալեքսանյան» երեւույթը ստեղծվել է միայն ներքին սպառողից փողը փոշեկուլի պես քաշելու համար: Իսկ դա ամենեւին չի ենթադրում տնտեսության որակական փոփոխություն, նոր տեխնոլոգիաների ներմուծում, գիտական մշակումների կիրառում...:  «Ալեքսանյան» երեւույթը ստեղծում է մանրածախ շուկան գրավող սուպերմարկետների ցանց, որտեղ վաճառվում են «Ալեքսանյան» երեւույթի արտադրած ոչ մրցունակ բայց լայն սպառման ապրանքները: Իսկ այլ, հովանավորչություն չունեցող արտադրողների ապրանքները դուրս են մղվում այդտեղից: Շաքար, ալյուր, հաց, երշիկեղեն, գուլպաներ...: Դրանք այնպիսի որակ ու գին ունեն, որ չեն կարող արտահանվել, իսկ եթե արտահանվեն էլ, ապա մի չնչին տոկոսը (այստեղ հաշվի չենք առնում վիսկին, որը բոլորովին այլ խոսակցություն է):  Ու այս ցանկը ընդլայնվում է օրեցօր, ժամ առ ժամ: Կարո՞ղ է արդյոք այսպիսի տնտեսական միջավայրը գրավիչ լինել ներդրումների համար: Թերեւս այլ կարծիք լինել չի կարող: «Ալեքսանյան» երեւույթը, պատկերավոր ասած, կառուցում է պետություն պետության մեջ, եւ դա երկրի չզարգացման անվիճելի երաշխիք է:      

Միհրան Պողոսյանի ստեղծած «Քեթրին» երեւույթը ավելի փոքր մասշտաբներ ունի, բայց խորհրդանշում է կացնային` ռուսերեն ասած «տապոռային» մոնոպոլիան: Բանանի ներկրման «քեթրինյան» մոնոպոլիայից բորբոսահոտ է գալիս, բայց դա համառորեն գոյատեւում է ու դեռ երկար կգոյատեւի: Անցած տարի մեծ աղմուկով մի քանի գործարարներ բանան ներկրեցին, բայց նույնիսկ այդ պայմաններում «քեթրին» երեւույթի բաժինը  շուկայում ավելի քան 90 տոկոս է:

Խնդիրը նրանց մոնոպոլիաների մեջ չէ: Տնտեսությունը առաջին հերթին հոգեբանություն է: Եթե ներդրողը հոգեբանորեն ուզում է ներդրում անել, այնքան էլ նշանակություն չունի` այդ բիզնեսը կունենա 18 տոկոս շահութաբերություն, թե 16: Կարեւորը, որ նա հոգեբանորեն պատրաստ լինի գնալ ռիսկի ու բիզնես դնել: «Ալեքսանյան» եւ «քեթրին» երեւույթների առկայության պարագայում, ներդրողները հոգեբանորեն պատրաստ չեն, եւ բիզնեսի շահութաբերության տոկոսը արդեն երկրորդական նշանակություն ունի:

Ու հիմա Ալեքսանյանն ու Պողոսյանը ՀՀԿ-ի ցանկում են: Դա նշանակում է, որ իշխանությունը վճռական է՝ պահպանելու տնտեսական այս «համակարգը»: Իսկ դա էլ նշանակում է, որ ներդրողները վճռական են լինելու մեր տնտեսության մեջ ներդրում չանելու հարցում:

Տպել
6029 դիտում

Հակառակորդի մի քանի տասնյակ դիակներ գտնվում են հայկական կողմում. Շուշան Ստեփանյան

Հակառակորդը վերսկսել է հարձակողական գործողությունները՝ կիրառելով հրետանային միջոցներ, այդ թվում՝ «ՏՕՍ» ծանր համակարգ

Պաշտպանության նախարարն օպերատիվ խորհրդակցություն է անցկացրել, տվել համապատասխան հանձնարարականներ

Հայկական կողմը վերականգնել է դիրքեր. Ադրբեջանը տվել է կենդանի ուժի և զինտեխնիկայի մեծաքանակ կորուստներ (տեսանյութ)

ԱՀ նախագահը Արցախի ազատամարտիկների միությունում հանդիպել է ազատամարտիկ տղաներին

Մեր ԶՈւ-երը ունեն նշանակալի հաջողություններ, սակայն մարտերը շարունակվում են. Արծրուն Հովհաննիսյան

Հրապարակվել են հակառակորդի դեմ մարտերում զոհված եւս 15 զինծառայողների անուններ

ԱՄՆ-ն ուշադիր հետևում է Լեռնային Ղարաբաղում ստեղծված իրավիճակին. Դոնալդ Թրամփ

ԶՈւ ձեռքում հայտնված տեխնիկան Ադրբեջանի առաջնագծային 181-րդ մոտոհրաձգային բրիգադի սպառազինությունից են

Ադրբեջանում գիշերը տարածվել է տեղեկություն իրենց գեներալի գերի ընկնելու մասին. Նաիրի Հոխիկյան

Հրապարակվել են Ադրբեջանի զոհերի մի փոքր մասի տվյալները

Արցախի շուրջ ստեղծված իրավիճակով ՀՀ ԱԳ նախարարը հեռախոսազրույցներ է ունեցել իր մի շարք գործընկերների հետ

Միացյալ Նահանգները վճռականորեն դատապարտում է բռնության սրացումը. ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի հայտարարությունը

Հիվանդանոցները կտրամադրեն միայն անհետաձգելի բուժօգնություն. Թորոսյանը հրաման է ստորագրել

Ադրբեջանական ագրեսիայի պատճառով վարչապետի՝ նախապես ծրագրված հարցազրույցն այսօր եթեր չի հեռարձակվելու. «Առաջին ալիք»

Այսօր մեր գործընկերներին հյուրասիրել ենք ադրբեջանցի զինվորներից առգրավված քաղցրավենիք. Վահրամ Պողոսյան

Բնակավայրերի հրետակոծության հետևանքով լրջորեն վիրավորված հղի կինն էլ, երեխան էլ, փրկվել են. ԱՀ ՄԻՊ

Միջազգային հանրության արձագանքը բավարար չեմ համարում․ Արայիկ Հարությունյան

Արցախում այս պահին կա կապի խնդիր. չեն գործում կանխավճարային համակարգը, SMS-ը

Արցախի ՊՆ–ն հրապարակեց զոհված զինծառայողների անունները