Դե չկա էլի մոնոպոլիա, հո զոռով չի՞

Հայաստանում, ինչպես բոլորս խորապես համոզված ենք, լիակատար ազատ տնտեսական մրցակցության մթնոլորտ է: Ուղղակի կատարյալ:

Թե ՀՀ վարչապետը, թե պետեկամուտների կոմիտեի նախագահը բազմիցս հայտարարել են, թե ով ինչ ուզենա, կարող է ներկրել: Դրան զուգահեռ երբեք չեն ասել, որ որեւէ ոլորտում կա արհեստական մոնոպոլիա: Դա էլ հերիք չէ, բոլոր նրանց, ովքեր ասում են, թե կա արհեստական մոնոպոլիա, կառավարության մակարդակով հերքում, են, քննադատում են եւ այլն: Մի խոսքով, կատարյալ մրցակցություն` ազատ ու անկաշկանդ:

Բայց սա միայն  հայտարարությունների մակարդակով: Թվերը, տվյալ դեպքում խիստ պաշտոնական թվերը, բոլորովին այլ բան են ասում:  Նախօրեին այդպիսի թվեր է հրապարակել մասնավորապես ՀՀ պետեկամուտների կոմիտեն: Խոսքը անցած տարվա կտրվածքով մեր երկրի արտաքին առեւտրին վերաբերող մանրամասն տվյալների մասին է: Եվ ուրեմն, ինչ են ցույց տալիս այս տվյալները: Բարդ ու խառը հաշվարկներից խուսափելու համար վերցնենք երկու` ամենամոնոպոլիզացված ոլորտները. բնականաբար շաքարի ու բանանի ներմուծմանը վերաբերող:

Սկսենք շաքարից: ԱԺ պատգամավոր, ՀՀԿ ցուցակում ներառված Սամվել Ալեքսանյանը միայնակ չի տնօրինում շաքարի շուկան: Նա մրցակցում է առնվազն 22 տնտեսվարող սուբյեկտների հետ: Այսպիսի պատասխան կտան ՊԵԿ-ում, կամ Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության հանձնաժողովում, եթե հարցնենք` արդյոք Հայաստանի շաքարի շուկայում կա՞ մոնոպոլիա: Բայց չբավարարվենք այդ պատասխանով ու ավելի մանրամասն ուսումնասիրենք թվերը` պաշտոնական թվերը: 2016 թվականի ընթացքում Հայաստան է ներկրվել 61 հազար 554 տոննա շաքար: Դրանից 58 հազար տոննան ներկրել է Սամվել Ալեքսանյանը` Բրազիլիայից: Այսինքն, Հայաստան ներկրված շաքարի մոտ 95 տոկոսը ներկրել է Ալեքսանյանը: Մնացած 5 տոկոսը բաժանվել է մի քանի տասնյակ տնտեսվարողների միջեւ:

Այդպիսի տնտեսվարողների մեջ են մտնում, օրինակ, «Կոկա կոլան», որը իր արտադրության համար անհրաժեշտ շաքարը ավանդաբար ներկրում է` տարեկան մոտ 2 հազար տոննա: Նույնիսկ ԵՏՄ-ին միանալիս Հայաստանը ստացավ նախկին մաքսատուրքերով մի փոքր չափաբաժին այլ երկրներից ներկրելու իրավունք հատուկ «Կոկա կոլայի» հայաստանյան արտադրության համար: Տակը մնաց մոտ 1500 տոննա: Ովքեր են դա ներկրել: Դրա մի հիմնական մասը առանձնապես մեծ պահանջարկ չունեցող հատուկ տեսակի շաքարներն են: Իսկ որպես ներմուծող արձանագրվել է օրինակ ԱՄՆ-ից ներկրված 300 գրամ շաքար բերողը: Այստեղ վրիպակ չկա` հենց 300 գրամ: Կամ Հոլանդիայից 2.5 կիլոգրամ բերած անձը...: Ու այդպիսիք շատ են: Հենց սա նկատի ունեն մեր պաշտոնյաները, երբ ասում են, թե շաքարի ոլորտում մենաշնորհ չկա:

Ճիշտ նույն կերպ մենաշնորհ չկա նաեւ բանանի շուկայում: Այս շուկայում, մեղմ ասած, գլխավոր խաղացողը կրկին ՀՀԿ ցուցակում ներառված, ԴԱՀԿ նախկին պետ, Միհրան Պողոսյանի հիմնադրած «Քեթրին գրուպն է»: 2016 թվականին, ըստ ՊԵԿ հրապարակած տվյալների, Հայաստան է ներկրվել 11 հազար 282 տոննա բանան: Միայն Էկվադորից ներկրվել է 11 հազար 37 տոննա: Անցած տարի ու նաեւ հիմա Էկվադորից, բացի «Քեթրինից», բանան է ներկրում եւս մի ընկերություն, որը հիմնադրվել է միայն մոնոպոլիան «ջարդելու» պատրանք ստեղծելու նպատակով: Իրականում այդ երկու ընկերությունները ունեն նույն ծագումնաբանությունը եւ կառավարվում են միեւնույն կետից: Այդպիսով, բանանի «արքային» բաժին է ընկնում այդ ապրանքի ներկրման 97.5 տոկոսը: Իսկ բանան ներկրողների թիվը առնվազն 6-ն է: Հենց վեց երկրներից է ներկրվել բանան:

Իսկ ՊԵԿ-ի տարածած մի հաղորդագրության համաձայն՝ անցած տարի 48 ներկրող բանան է բերել Հայաստան: Բայց ներկրողների մեջ են օրինակ Վրաստանից 510 կգ ներկրած մի անձ, կամ Գերմանիայից 534 կիլոգրամ բանան ներկրած մեկ այլ անձ: Թերեւս չենք մոռացել, որ անցած տարի մեծ աղմուկով մի քանի տնտեսվարողներ որոշեցին ՌԴ-ից բանան ներկրել: ՌԴ-ում բանանի մեկ կիլոգրամի մանրածախ գինը 450 դրամ է, ինչը նշանակում է, որ Հայաստանի խանութներում մեզ հետ միեւնույն տնտեսական տարածքում` ԵՏՄ-ում գտնվող ՌԴ-ից ներկրած բանանը կարող է վաճառվել 470-480 դրամով: Եվ ահա անցած տարվա ընթացքում ՌԴ-ից ներկրված բանանի ողջ քանակությունը ընդամենը 193 տոննա էր, կամ ընդհանուրի միայն մոտ 2 տոկոսը:

Ու այս պայմաններում ՀՀ պետեկամուտների կոմիտեն մոտ 5 շաբաթ առաջ հաղորդագրություն տարածեց՝ նշելով, թե «Հայաստանում բանանի մենաշնորհի խնդիր չկա»: Իհարկե խնդիր չկա: Մենաշնորհի խնդիրը ամբողջությամբ եւ հաջողությամբ լուծված է` խնդիր չկա, մենաշնորհ կա:

Անշուշտ, զուտ պատահականություն է, բացարձակ պատահականություն է, որ այս երկու մոնոպոլիզացված ոլորտների «արքաներն» էլ` Սամվել Ալեքսանյանն ու Միհրան Պողոսյանը հայտնվել են ՀՀԿ ցուցակում: Այն ՀՀԿ-ի, որի փոխնախագահը` ՀՀ վարչապետ Կարեն Կարապետյանը, հայտարարում է, թե ով ինչ ուզենա՝ կարող է բերել Հայաստան: Եվ զուտ պատահականություն է, որ մամուլում ընտրակաշառքների խոստումների վերաբերյալ տեղեկությունների մեջ հիմնականում շոշափվում է այս երկու մոնոպոլիստների անունները: Ինչո՞ւ են նրանք այդպես «վիզ դրել» ՀՀԿ-ի համար հնարավորինս շատ ձայներ գնելու համար:

Արդյոք այն պատճառո՞վ, որ Սամվել Ալեքսանյանին եւ Միհրան Պողոսյանին դուր է գալիս ՀՀԿ-ի ծրագիրը, հատկապես արտաքին քաղաքականության բաժինը: Դե բա իհարկե: Բա հո դրա պատճառը այն չէ, որ ՀՀԿ-ին շատ ձայն բերելով՝ իրենք կպահպանեն իրենց մոնոպոլ կարգավիճակը ու կշարունակեն «բարեգործություններ» անել մարդա մի ձրի լավաշ կարգի:  ՀՀԿ-ի նախընտրական ծրագրում, ի դեպ, որպես տնտեսական առաջընթաց ապահովելու միջոց դիտարկվում է «տնտեսական կյանքում հավասար մրցակցային պայմանների ապահովումն ու հովանավորչության վերացումը»: Լիահույս ենք, որ ՀՀԿ ցուցակով Սամվել Ալեքսանյանն ու Միհրան Պողոսյանը պատգամավոր դառնալուց հետո  զբաղվելու են հատկապես «հավասար մրցակցային պայմաններ ապահովելով» եւ «հովանավորչության վերացմամբ»:

Տպել
8283 դիտում

Այս պահին ոստիկանության տեսադաշտում 36 մարդ կա, որոնցից 22-ը բերման են ենթարկվել. Օսիպյան

ՎՏԲ-Հայաստան Բանկն առաջարկում է դրամական փոխանցումներ կատարել Visa/Mastercard/МИР քարտերին ամբողջ աշխարհով

Նիկոլ Փաշինյանը հյուրընկալել է Ավստրալիայի Նոր Հարավային Ուելս նահանգի վարչապետ Գլեդիս Բերեջիկլյանին

Եվրոպական գրանդ ակումբները չեն թերագնահատում Եվրո 2019. նրանց ամենատես սկաուտները Երեւանում են

Աննա Հակոբյանի նախաձեռնությամբ «Իմ քայլը» կաջակցի «Իմ ուղի» ուսումնավերականգնողական կենտրոնի կառուցմանը (լուսանկարներ)

Երեկվա ակցիան ոչ թե ինքնաբուխ հավաք էր, այլ մի քանի անձանց կողմից կազմակերպված սադրանք. Վանեցյան

Դու օրը 10 հազարով կարո՞ղ ես տուն պահել. բողոքի ակցիայի մասնակիցը՝ Պապիկյանին. Իջեւանում կրկին լարված է

Հունիսին «Ժպիտների քաղաք» հիմնադրամը 58 երեխայի և երիտասարդի է օգնել. ամենափոքրերը 1 տարեկան են

Վերապատրաստում են անցել ՀՀ ՊՆ խաղաղապահ բրիգադի կին զինծառայողները

2000-5000-ական դրամ․ ՌՈ-ն բացահայտել է զորացրված զինծառայողներից դրամահավաքի դեպք

Որպես անհետ կորած որոնվող մայրը և դուստրը հայտնաբերվել են

Սխալ է ու հիասթափեցնող․ Ռուսաստանը պատրաստ է Թուրքիային Սու-35 կործանիչներ մատակարարել

Հայաստանի թավշյա հեղափոխությանը նվիրված լուսանկարչական ցուցահանդես է բացվել Վարշավայում

Կարծում եմ, որ այսօր այս հարցի լուծումը վերջնական կտրվի. Արթուր Վանեցյան

Մեկնարկել են Երևան-Երասխ-Գորիս-Մեղրի-հայ-իրանական սահման միջպետական ավտոճանապարհի հիմնանորոգման աշխատանքները

Իջեւանում է գտնվում ԱԱԾ տնօրեն Արթուր Վանեցյանը

Լոռու մարզի Սվերդլով գյուղում գայլերը հոշոտել են 25 մանր եղջերավոր անասուն

Խորհրդարանի ղեկավարը հանդիպումներ է ունեցել ԱՄՆ հայկական կազմակերպությունների ներկայացուցիչների հետ

ՀԴՄ-ները քիչ են. տրամադրվելու են միայն սահմանամերձ գյուղերում հաշվառված եւ գործող հարկ վճարողներին. ՊԵԿ

ՍԴ-ն կասեցնում է Քոչարյանի գործի վարույթները եւ դիմում ՄԻԵԴ-ին ու Վենետիկի հանձնաժողովին․ նոր զարգացում