Ժողովրդագրագետ. սա ազգային անվտանգության հարց է

04/05/2017 schedule23:34

Օրերս հրապարակված ժողովրդագրական պաշտոնական տվյալները մտահոգիչ են: Դրանց վերաբերյալ զրուցեցինք պատմական գիտությունների թեկնածու, ժողովրդագետ Արտակ Մարկոսյանի հետ:

- Պարոն Մարկոսյան, ԱՎԾ-ն հրապարակեց առաջին եռամսյակի ժողովրդագրական իրավիճակի մասին տեղեկանքը: Ի՞նչ միտումներ եք տեսնում ներկայացված ցուցանիշներում: Որքանո՞վ են վտանգավոր այդ միտումները եւ ինչո՞վ են դրանք պայմանավորված:

- Ցուցանիշները որոշ իմաստով անսպասելի էին, քանի որ բնական աճի այդպիսի ցածր եռամսյակային տվյալներ Հայաստանի Հանրապետությունում վերջին 25 տարվա կտրվածքով առաջին անգամ են արձանագրվում: Նույնիսկ ծնունդների տեսանկյունից ամենացածր տարի համարվող 2001թ., երբ Հայաստանում տարեկան կտրվածքով արձանագրվել էր 32 հազար 065 ծնունդ, բնական աճն ավելի բարձր է եղել, քան ներկայումս: Դրա համար կան նաեւ օբյեկտիվ պատճառներ: Եթե նախորդ դարի 90-ական թթ. Հայաստանում միջինը տարեկան կտրվածքով մահանում էր 24 հազար, 21-րդ դարի առաջին տասնամյակում ՝26 հազար 800, ապա 2012-2016թթ. այդ ցուցանիշը դարձել է 27 հազար 700: Եվ մահերի թիվը դեռեւս կպահպանի բարձրացման կորը, քանի որ կենսաթոշակային տարիք են մուտք գործում նախորդ դարի 50-60-ական թթ. ծնունդները, որոնց թիվն ավելի շատ է, քան 40-ականների ծնվածներինը:

Բացի այդ, երիտասարդների արտագաղթի եւ ցածր ծնելիությամբ պայմանավորված` ավելացել է մեծահասակների տեսակարար կշիռը: Եթե 1989 թվականին 60 եւ ավելի տարիք ունեցող մարդիկ կազմել են բնակչության 7,9 տոկոսը, ապա ներկայումս նրանց թիվը մոտենում է 15 տոկոսի: Գոյություն ունի նաեւ ծնունդների նվազման բացատրությունը: Ներկա փուլում Հայաստանը մուտք է գործում ժողովրդագրական նոր իրականություն, երբ ամուսնական ակտիվ տարիք է մուտք գործում նախորդ դարի 90-ական թթ. ծնված սերունդը, որոնց թիվը 40 տոկոսով ավելի քիչ է, քան 80-ական թթ. ծնվածներինը: Եթե 1986թ. Հայաստանում ծնվել է 81 հազար 200 երեխա, ապա 1999թ. այդ ցուցանիշը իջել էր մինչեւ 36 հազար 500-ի, եւ, բնականաբար, քիչ ծնված երեխաներից ավելի քիչ երեխաներ են ծնվելու: Եթե սրան էլ գումարենք ոչ բարվոք սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը, աճող գործազրկությունը, շարունակվող արտագաղթը, ապա ծնունդները նվազելու են, մահերը աճելու, եւ բնական աճի ցուցանիշը անկում է ապրելու:

- Դրանք ընդամենը եռամսյակային ցուցանիշներ են, ի՞նչ եք կարծում, տարվա ընթացքում միտումները կշարունակվե՞ն, թե՞ հնարավոր է կտրուկ փոփոխություն:

- Ընդհանրապես տարվա սկիզբը մահերի տեսանկյունից ամենաբարձրն է լինում: Եթե հաշվի առնենք Հայաստանում արձանագրված խստաշունչ ձմեռը եւ այն, որ գարնան սկիզբը խրոնիկ հիվանդությունների սրացման ամենաակտիվ փուլն է, ապա մահերի ավելացումը դրանով կարելի է բացատրել: Ինչ վերաբերում է ծնունդներին, ապա նվազման միտումը կշարունակվի, քանի որ արդեն իսկ 2016թ. 2012թ. նկատմամբ ծնունդների թիվը նվազել է 4,6 տոկոսով: Ըստ փորձագիտական կանխատեսումների, եթե ժողովրդագրական ներկայիս իրավիճակում փոփոխություններ չարձանագրվեն, ապա 2025թ. Հայաստանում մահերը կարող են գերազանցել ծնունդներին, եւ բնական աճը կունենա բացասական ցուցանիշներ: Կարծում եմ, այս գործընթացը կշարունակվի, քանի որ պակասում են նաեւ ամուսնությունները: Իսկ ծնունդների ընդհանուր թվաքանակում առաջնեկների ծնունդը գերակշիռ մաս է կազմում: Այս պարագայում, ցավոք սրտի, այս տարի եւս կունենանք ծնունդների եւ բնական աճի նվազում:

- ԱՎԾ-ի հրապարակած մեկ այլ վիճակագրության համաձայն` ՀՀ բնակչությունը շարունակում է նվազել, սակայն Երեւանի բնակչությունը աճ է արձանագրել: Ո՞րն է դրա պատճառը եւ արդյոք դա դրակա՞ն, թե՞ բացասական երեւույթ է երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացման տեսանկյունից:

- Երեւանի եւ ՀՀ մարզերի սոցիալ-տնտեսական զարգացման եւ բնակչության տեղաբաշխման հավասարակշռությունը արդեն իսկ խախտվում է նախորդ դարի 70-ական թթ. վերջից: Պարզապես անկախությունից ի վեր արձանագրվող միգրացիոն ինչպես արտաքին, այնպես էլ ներքին տեղաշարժերը ավելի են սրել իրավիճակը:  Խոսելով արտագաղթի մասին, երբ մարդիկ աշխատատեղերի բացակայության, սոցիալ-տնտեսական, հոգեբանական, ավելի լավ կյանքի ակնկալիքով արտագաղթում են Հայաստանից, ապա չպետք է մոռանալ ներքին տեղաշարժերի մասին: ՀՀ մարզերից Երեւան ուսանելու ժամանող երիտասարդների մեծ մասը հրաժարվում է վերադառնալ իր բնակավայրը: Դրան գումարած` այն երիտասարդները, որոնք ցանկություն չունեն արտագաղթելու, ապա աշխատանք են փորձում գտնել Երեւանում եւ հնարավորության դեպքում մշտական բնակություն են հաստատում Երեւանում: Մայրաքաղաքում աշխատանք գտնելու հնարավորությունները ավելի մեծ են, քան մարզերում: Եվ պատահական չէ, որ մարզերում արդեն իսկ բնական աճի ցուցանիշները բացասական թվեր են արձանագրում, քանի որ տեղի է ունենում երիտասարդ եւ աշխատունակ տարիքի մարդկանց արտահոսք: Եթե սրան էլ գումարենք արտագաղթի եւ արտագնա աշխատանքի մեկնողների թիվը, Հայաստանում արդեն իսկ փոքր թիվ չեն կազմում «ծերացող» եւ «ամայացող»գյուղերը, որն ավելի ցայտուն է դրսեւորվում հատկապես սահմանամերձ գոտիներում: Այնպես որ, սա, անշուշտ, բացասական երեւույթ է, եւ նույնիսկ ազգային անվտանգության հարց է:

Տպել
5746 դիտում

Երեկ տեղացած ձյան պատճառով ավտովթարների թիվը Հայաստանում էականորեն ավելացել է. ՃՈ պետ

Զելենսկին «շանս» է տվել Գոնչարուկին. Ուկրաինայի վարչապետը կշարունակի պաշտոնավարել

Սյունիքում 2019 թվականին ամբողջովին վերանորոգվել են 49 դպրոցների ճաշարաններ, իսկ 15-ի նորոգումն ընթացքի մեջ է

Հրդեհ Դավիթաշենում. տուժածներ չկան, վնասը նյութական է

Երեւան-Սեւան մայրուղու հարեւանությամբ վեր խոյացող «Արձագանք» եւ «Անվերջության ժապավեն» քանդակները կվերականգնվեն

Քաղաքացիները կամավոր հանձնել են «Կալաշնիկով» ինքնաձիգ, հրացան, ատրճանակ և զինամթերք

Արարատի մարզում նախատեսված է հիմնանորոգել միջպետական եւ հանրապետական նշանակության 23,4 կմ ավտոճանապարհ

Ինքնաթիռի կործանման օրը Իրանի օդային տարածքում 6 ամերիկյան F35 կործանիչ-ռմբակոծիչ է եղել. Լավրով

Ողբերգական վթար Երևան-Երասխ ճանապարհին. վիրավորները գիտակցության չգալով մահացել են

Սպանդանոց կառուցելու ցանկություն հայտնողների թիվը կտրուկ ավելացել է

ՆԱՏՕ-ի գեներալ Լորեն Միշոն բարձր է գնահատել հայ խաղաղապահների պատրաստվածության մակարդակը

Աշխատանքային գրքույկների հավաքագրման աշխատանքների ժամկետը լրացել է

ԱՄՆ-ը մտածել է Իրանի միջուկային օբյեկտներին կանխարգելիչ հարված հասցնելու մասին. Մայք Պոմպեո

Ամփոփվել են ՀՀ ԶՈւ զորքերի ծառայության վարչության կատարած աշխատանքները

Արմեն Սարգսյանը ցավակցել է Գեորգի Կուտոյանի​ մահվան կապակցությամբ

Մեքենան բախվել է ծառին, հետո՝ «Կլայկ» կահույքի արտադրամասի պատին. կա տուժած

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ընդունել է հայտնի աստղաֆիզիկոս Գարիկ Իսրայելյանին

Մարզպետը կլանային որոշում կայացրեց, սա հիվանդանոցն ինձանից խլել էր, որը չեմ հանդուրժելու. Աշոտ Կուրղինյան

Սոցցանցերից մեկի օգտատերը երիտասարդի մերկ լուսանկարները չհրապարակելու համար պահանջել էր 190․000 դրամ. ոստիկանություն

Հրայր Թովմասյանը անձամբ է ինձ խնդրել, որ մտնի Կուտոյանի մահվան դեպքի վայր, սակայն ես թույլ չեմ տվել. Արթուր Մելիքյան