ՊԵԿ-ը փոքր ու երկչոտ քայլեր է անում, առանց խորը ու համակարգային փոփոխությունների

 

ՀՀ պետեկամուտների  կոմիտեի նախագահ Վարդան Հարությունյանը երեկ ամփոփում էր անցած մի քանի ամիսներին իր ղեկավարած գերատեսչության գործունեությունը:

Զուտ թվաբանական իմաստով հպարտանալու հիմքեր Հարությունյանը ունի: Խոսքը, օրինակ, հարկերի հավաքագրման մասին է: Բայց ինչպիսին էլ լինեն թվերը, բոլոր այդպիսի ձեռքբերումները դառնում են անիմաստ, երբ հաշվի ենք առնում ադրբեջանական խնձորի պատմությունը: Խնդիրը ամենեւին այն չէ, որ Ադրբեջանից խնձոր է բերվել: Խնդիրն այն է, որ մաքսային սահմանը կատարելապես անվերահսկելի է: Եթե խնձորը ադրբեջանական չլիներ, այդ իրավիճակը չէր բացահայտվի: Եվ այդ միջադեպը ակնհայտորեն նյարդայնացնում էր նաեւ Վարդան Հարությունյանին: «Էսքան լավ բանը չեք ուզում տեսնել, էդ մի բանն եք տեսնո՞ւմ...»,- մի քանի անգամ դիմելով լրագրողներին՝ ասաց ՊԵԿ նախագահը:

Հիմա տեսնենք «լավ բաները»: Այս տարվա առաջին եռամսյակում ՊԵԿ-ը հավաքագրել է 255 միլիարդ դրամի հարկեր եւ տուրքեր, այն դեպքում, երբ բյուջեով նախատեսված ծրագրային առաջադրանքը եղել է 242.4 միլիարդ դրամ: Այսինքն, ՊԵԿ-ը մոտ 12.6 միլիարդով կամ 5.2 տոկոսով գերակատարել է առաջադրանքը: Լա՞վ է սա, թե վատ: Առաջին հայացքից շատ լավ է: Իրականում, սակայն, քննարկելու թեմա է: Հարց է, թե ինչպես է ՊԵԿ-ը հավաքագրել այդ գումարը, կամ եթե ավելի պարզ ասենք՝ ով է վճարել այդ հարկը: ՊԵԿ նախագահը պնդում էր, որ հավաքագրումների ավելացումը հիմնականում ստվերի կրճատման հաշվին է: Մենք բերեցինք մի պարզ օրինակ, որով կասկածի տակ է դրվում այդ պնդումը:

Այսպես, Հայաստանում շաքարավազը թանկանում է, իսկ համաշխարհային շուկաներում` էժանանում: Շաքարի ներկրման եւ մեծածախ վաճառքի բացարձակ մոնոպոլիային տիրապետող «Ալեքս գրիգ», կամ ինչպես հիմա է կոչվում «Ալեքս հոլդինգ» ընկերությունը, որը պատկանում է Սամվել Ալեքսանյանին, ունեցել է, մեղմ ասած, գերշահույթներ: Շաքարավազի վաճառքի գնի ուղիղ 20 տոկոսը` ավելացված արժեքի հարկը, վճարում է ոչ թե տնտեսվարողը, այլ այդ շաքարավազը գնողը: Եթե շաքարավազի մեկ կիլոգրամը արժե 300 դրամ, ապա դրա 20 տոկոսը, կամ 60 դրամը ավելացված արժեքի հարկն է: Եթե շաքարավազի մեկ կիլոգրամը արժե 400 դրամ, ապա այդ դեպքում ԱԱՀ-ն 80 դրամ է: Այսինքն, շաքարավազը թանկ վաճառելու դեպքում յուրաքանչյուր կիլոգրամից Ալեքսանյանը պետբյուջե կվճարի 20 դրամ ավելի գումար: Եթե հաշվի առնենք, որ տարեկան շաքարի սպառումը Հայաստանում կազմում է մոտ 60 միլիոն կիլոգրամ, ապա ապրանքը արհեստականորեն թանկացնելու շնորհիվ կարձանագրվի, թե Ալեքսանյանը վճարել է 1.2 միլիարդ դրամով ավելի հարկ: Իրականում դա վճարում ենք մենք` սպառողներս, իսկ տնտեսվարողի եկամուտները ամենեւին չեն նվազում, ստվերը՝ նույնպես:

Վարդան Հարությունյանը մեր ներկայացրած այս սխեմայի «կենսունակությունը» ամենեւին էլ չհերքեց եւ առաջարկեց միասին նստել եւ հաշվարկել: Առաջարկը հաճույքով ընդունեցինք: Միայն շաքարավազով, սակայն, պատկերը ամբողջական չի դառնա: Պետք է մանրամասն ուսումնասիրել հարյուրավոր ու հազարավոր ապրանքների շրջանառության սխեմաները, որը «միասին նստել»-ով հնարավոր չէ ուսումնասիրել: Դա հենց ՊԵԿ-ի հիմնական գործառույթն է:

Գոնե հենց այն փաստը, որ հարկերի հավաքագրման «պլանը» գերակատարելուն զուգահեռ՝ Հայաստանում գրանցվել է պարենային ապրանքների ավելի քան 5 տոկոս գնաճ, թերեւս արդեն մտահոգիչ է: Այսինքն, մեծ է հավանականությունը, որ, շատ կոպիտ ասած, տնտեսվարողները ՊԵԿ-ի պահանջած հարկերը տալու նպատակով ուղղակի բարձրացրել են ապրանքների գները: Այդ դեպքում հարկերը ավելացել են ոչ թե տնտեսվարողների ստվերի կրճատման շնորհիվ, այլ սպառողներից ավելի շատ գումարներ «քերելու» արդյունքում: Իսկ սա վատ է, շատ վատ: Իհարկե, կարող է եւ նման երեւույթ չկա, եւ ստվերը իրոք կրճատվել է: Իսկ դա պարզ կդառնա առաջիկայում:

Բայց պետք է նկատել, որ կան զարգացումներ, որոնք կարելի է առանց վերապահումների դրական գնահատել: Դրանցից է ՊԵԿ-ի ներկայացրած մի նախագիծ, ըստ որի՝ Հայաստան ներկրվող հումքը եւ մեքենա-սարքավորումները սահմանի վրա այլեւս չեն հարկվելու ԱԱՀ-ով: Տեսականորեն հենց ՊԵԿ-ը պետք է դեմ լիներ այս նախաձեռնությանը, քանի որ այդ նախագիծը ընդունելու դեպքում կարճաժամկետ հեռանկարում պետբյուջեի եկամուտները կնվազեն, սակայն երկարատեւ ժամանակահատվածում դա կարող է զգալիորեն աշխուժացնել արտադրությունը Հայաստանում: Այս տեսանկյունից ամենաուշագրավն այն է որ ՊԵԿ-ը ոչ միայն դեմ չէ նման նախագծին, այլ հենց ինքն է դա նախաձեռնել:            

Բայց նույնիսկ սա քիչ է: Իրավիճակը ամբողջ պետական կառուցվածքի, ու նաեւ ՊԵԿ-ի գործառույթների իրականացման առումով այնքան լուրջ է, որ մեկ-երկու դրական քայլերով դժվար է էական շտկումներ մտցնել: Եթե ստվերային տնտեսության մասնաբաժինը մի քանի տոկոսով նվազի, դա քիչ է, շատ քիչ, որովհետեւ ստվերային տնտեսության մասնաբաժինը չափազանց մեծ է: Եթե Հայաստանում օլիգոպոլիաների դերն ու ազդեցությունը մի քիչ նվազի, դա քիչ է: Շատ քիչ: Դրանց ազդեցությունը պետք է ձգտի զրոյի, որպեսզի երկրում շոշափելի փոփոխություններ լինեն: Իսկ այս հարցերը քաղաքական են, եւ դրանց լուծումը համակարգային պետք է լինի: Առայժմ առավելագույնը, ինչից կարող ենք ուրախանալ, փոքր, երկչոտ, ավելի շատ կոսմետիկ մի քանի փոփոխություններ են: Իսկ դա քիչ է` շատ քիչ: Նույնիսկ չեղածի հաշիվ է:

 

Տպել
3150 դիտում

Պարտությո՞ւն, թե՞ մարտավարական ճկունություն. Հրանտ Մարգարյանը հեռանում է ՀՅԴ ղեկավար կազմից

Իրանի զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետն այցելել է Բաքու. կստորագրվի երկկողմ հուշագիր

ՌԴ-ն ամեն օր ուժեղացնում է իր ներկայությունը Միջերկրական ծովի արևելքում

Վալերի Սեմերիկովը շնորհավորել է Նիկոլ Փաշինյանին ՀՀ վարչապետ նշանակվելու առթիվ

Սարգսանը ՄՈՒԲԱԴԱԼԱ ընկերության գործադիր տնօրեն առաջարկել է ճանաչողական այց կատարել Հայաստան

Ըստ ՀԱՕԿ-ի՝ բռնցքամարտի ֆեդերացիայում պետք է նախագահի ընտրություն լինի, իսկ Գեւորգյանը հերքում է

ԼՂ հիմնախնդրի արագ կարգավորման գործում Ադրբեջանի դեսպանը հատուկ հույսեր է կապում Ռուսաստանի հետ

Միքայել Մինասյանը լավագույն դեսպաններից է եղել. «Լուսավոր Հայաստանի» պատգամավոր

Այս սադրանքի որոշակի նպատակներից մեկը PR-ն է. Բաբաջանյան-Աբովյան մեղադրանքները շարունակվում են ԱԺ միջանցքում

Առաջիկա 5 տարում Երեւանում կտնկվի 500 հազար ծառ. քաղաքապետարան

Մեկնարկել է Մնացականյանի հանդիպումը ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահների. ԱԳՆ

ՀՀ բնապահպանության եւ ԱՄԷ շրջակա միջավայրի նախարարության միջև կստորագրվի փոխըմբռնման հուշագիր

Ռոբերտ Քոչարյանի պաշտպանները պատրաստվում են երրորդ գանգատը ներկայացնել ՄԻԵԴ

Արայիկ Հարությունյանն աշխատանքային այցով մեկնել է ԱՄՆ

95 տարեկանում կյանքից հեռացել է հայ բեմադրիչ, մեծ արվեստագետ Ռաֆայել Ջրբաշյանը

Նոր ԱԺ-ի առաջին սկանդալը. ԼՀԿ-ականներն ու ԲՀԿ-ականները վիճեցին․ պատճառը Ծառուկյանի խնամին էր

Անձին ապօրինի պահել են հոգեբուժարանում. ՄԻՊ-ի արձանագրած դեպքով հարուցվել է քրեական գործ

Գյուլբուդաղյանցը հանդիպել է Դել Բոսկեի, Իերոյի ու Սիմեոնեի հետ

Փոխըմբռնումից հետո. այսօր Փարիզում հանդիպելու են Հայաստանի եւ Ադրբեջանի ԱԳ նախարարները

Արդարությունը պահանջում է նրան ու նրա նմաններին կախաղան բարձրացնել, բայց գիլիոտինի պահանջարկը վտանգավոր է