ՊԵԿ-ը փոքր ու երկչոտ քայլեր է անում, առանց խորը ու համակարգային փոփոխությունների

 

ՀՀ պետեկամուտների  կոմիտեի նախագահ Վարդան Հարությունյանը երեկ ամփոփում էր անցած մի քանի ամիսներին իր ղեկավարած գերատեսչության գործունեությունը:

Զուտ թվաբանական իմաստով հպարտանալու հիմքեր Հարությունյանը ունի: Խոսքը, օրինակ, հարկերի հավաքագրման մասին է: Բայց ինչպիսին էլ լինեն թվերը, բոլոր այդպիսի ձեռքբերումները դառնում են անիմաստ, երբ հաշվի ենք առնում ադրբեջանական խնձորի պատմությունը: Խնդիրը ամենեւին այն չէ, որ Ադրբեջանից խնձոր է բերվել: Խնդիրն այն է, որ մաքսային սահմանը կատարելապես անվերահսկելի է: Եթե խնձորը ադրբեջանական չլիներ, այդ իրավիճակը չէր բացահայտվի: Եվ այդ միջադեպը ակնհայտորեն նյարդայնացնում էր նաեւ Վարդան Հարությունյանին: «Էսքան լավ բանը չեք ուզում տեսնել, էդ մի բանն եք տեսնո՞ւմ...»,- մի քանի անգամ դիմելով լրագրողներին՝ ասաց ՊԵԿ նախագահը:

Հիմա տեսնենք «լավ բաները»: Այս տարվա առաջին եռամսյակում ՊԵԿ-ը հավաքագրել է 255 միլիարդ դրամի հարկեր եւ տուրքեր, այն դեպքում, երբ բյուջեով նախատեսված ծրագրային առաջադրանքը եղել է 242.4 միլիարդ դրամ: Այսինքն, ՊԵԿ-ը մոտ 12.6 միլիարդով կամ 5.2 տոկոսով գերակատարել է առաջադրանքը: Լա՞վ է սա, թե վատ: Առաջին հայացքից շատ լավ է: Իրականում, սակայն, քննարկելու թեմա է: Հարց է, թե ինչպես է ՊԵԿ-ը հավաքագրել այդ գումարը, կամ եթե ավելի պարզ ասենք՝ ով է վճարել այդ հարկը: ՊԵԿ նախագահը պնդում էր, որ հավաքագրումների ավելացումը հիմնականում ստվերի կրճատման հաշվին է: Մենք բերեցինք մի պարզ օրինակ, որով կասկածի տակ է դրվում այդ պնդումը:

Այսպես, Հայաստանում շաքարավազը թանկանում է, իսկ համաշխարհային շուկաներում` էժանանում: Շաքարի ներկրման եւ մեծածախ վաճառքի բացարձակ մոնոպոլիային տիրապետող «Ալեքս գրիգ», կամ ինչպես հիմա է կոչվում «Ալեքս հոլդինգ» ընկերությունը, որը պատկանում է Սամվել Ալեքսանյանին, ունեցել է, մեղմ ասած, գերշահույթներ: Շաքարավազի վաճառքի գնի ուղիղ 20 տոկոսը` ավելացված արժեքի հարկը, վճարում է ոչ թե տնտեսվարողը, այլ այդ շաքարավազը գնողը: Եթե շաքարավազի մեկ կիլոգրամը արժե 300 դրամ, ապա դրա 20 տոկոսը, կամ 60 դրամը ավելացված արժեքի հարկն է: Եթե շաքարավազի մեկ կիլոգրամը արժե 400 դրամ, ապա այդ դեպքում ԱԱՀ-ն 80 դրամ է: Այսինքն, շաքարավազը թանկ վաճառելու դեպքում յուրաքանչյուր կիլոգրամից Ալեքսանյանը պետբյուջե կվճարի 20 դրամ ավելի գումար: Եթե հաշվի առնենք, որ տարեկան շաքարի սպառումը Հայաստանում կազմում է մոտ 60 միլիոն կիլոգրամ, ապա ապրանքը արհեստականորեն թանկացնելու շնորհիվ կարձանագրվի, թե Ալեքսանյանը վճարել է 1.2 միլիարդ դրամով ավելի հարկ: Իրականում դա վճարում ենք մենք` սպառողներս, իսկ տնտեսվարողի եկամուտները ամենեւին չեն նվազում, ստվերը՝ նույնպես:

Վարդան Հարությունյանը մեր ներկայացրած այս սխեմայի «կենսունակությունը» ամենեւին էլ չհերքեց եւ առաջարկեց միասին նստել եւ հաշվարկել: Առաջարկը հաճույքով ընդունեցինք: Միայն շաքարավազով, սակայն, պատկերը ամբողջական չի դառնա: Պետք է մանրամասն ուսումնասիրել հարյուրավոր ու հազարավոր ապրանքների շրջանառության սխեմաները, որը «միասին նստել»-ով հնարավոր չէ ուսումնասիրել: Դա հենց ՊԵԿ-ի հիմնական գործառույթն է:

Գոնե հենց այն փաստը, որ հարկերի հավաքագրման «պլանը» գերակատարելուն զուգահեռ՝ Հայաստանում գրանցվել է պարենային ապրանքների ավելի քան 5 տոկոս գնաճ, թերեւս արդեն մտահոգիչ է: Այսինքն, մեծ է հավանականությունը, որ, շատ կոպիտ ասած, տնտեսվարողները ՊԵԿ-ի պահանջած հարկերը տալու նպատակով ուղղակի բարձրացրել են ապրանքների գները: Այդ դեպքում հարկերը ավելացել են ոչ թե տնտեսվարողների ստվերի կրճատման շնորհիվ, այլ սպառողներից ավելի շատ գումարներ «քերելու» արդյունքում: Իսկ սա վատ է, շատ վատ: Իհարկե, կարող է եւ նման երեւույթ չկա, եւ ստվերը իրոք կրճատվել է: Իսկ դա պարզ կդառնա առաջիկայում:

Բայց պետք է նկատել, որ կան զարգացումներ, որոնք կարելի է առանց վերապահումների դրական գնահատել: Դրանցից է ՊԵԿ-ի ներկայացրած մի նախագիծ, ըստ որի՝ Հայաստան ներկրվող հումքը եւ մեքենա-սարքավորումները սահմանի վրա այլեւս չեն հարկվելու ԱԱՀ-ով: Տեսականորեն հենց ՊԵԿ-ը պետք է դեմ լիներ այս նախաձեռնությանը, քանի որ այդ նախագիծը ընդունելու դեպքում կարճաժամկետ հեռանկարում պետբյուջեի եկամուտները կնվազեն, սակայն երկարատեւ ժամանակահատվածում դա կարող է զգալիորեն աշխուժացնել արտադրությունը Հայաստանում: Այս տեսանկյունից ամենաուշագրավն այն է որ ՊԵԿ-ը ոչ միայն դեմ չէ նման նախագծին, այլ հենց ինքն է դա նախաձեռնել:            

Բայց նույնիսկ սա քիչ է: Իրավիճակը ամբողջ պետական կառուցվածքի, ու նաեւ ՊԵԿ-ի գործառույթների իրականացման առումով այնքան լուրջ է, որ մեկ-երկու դրական քայլերով դժվար է էական շտկումներ մտցնել: Եթե ստվերային տնտեսության մասնաբաժինը մի քանի տոկոսով նվազի, դա քիչ է, շատ քիչ, որովհետեւ ստվերային տնտեսության մասնաբաժինը չափազանց մեծ է: Եթե Հայաստանում օլիգոպոլիաների դերն ու ազդեցությունը մի քիչ նվազի, դա քիչ է: Շատ քիչ: Դրանց ազդեցությունը պետք է ձգտի զրոյի, որպեսզի երկրում շոշափելի փոփոխություններ լինեն: Իսկ այս հարցերը քաղաքական են, եւ դրանց լուծումը համակարգային պետք է լինի: Առայժմ առավելագույնը, ինչից կարող ենք ուրախանալ, փոքր, երկչոտ, ավելի շատ կոսմետիկ մի քանի փոփոխություններ են: Իսկ դա քիչ է` շատ քիչ: Նույնիսկ չեղածի հաշիվ է:

 

Տպել
3925 դիտում

IDBank -ում համավարակի ընթացքում աշխատանքն ընթանում է ամբողջ թափով

Վիվա-ՄՏՍ-ն ավելացնում է սպասարկման կենտրոնների թիվը

ԳեոՊրոՄայնինգ Գոլդ ընկերությունը շնորհավորում է երկաթուղային գործընկերներին մասնագիտական տոնի կապակցությամբ

Յունիբանկի դոլարային պարտատոմսերը ցուցակվել են Մոսկվայի բորսայում

Վիվա-ՄՏՍ. անվճար զանգի հնարավորություն՝ ընկերությունների հաճախորդների համար

ՎՏԲ-Հայաստան Բանկը Renault Armenia-ի հետ համատեղ առաջարկում են ավտովարկավորման ամենաշահավետ պայմանները շուկայում

Այգեպարում վերսկսվել է կիսակառույց տան շինարարությունը

Արտագնա աշխատանքի հնարավորությունից զրկված քանի հոգի է դիմել Հայաստանում աշխատելու համար. մարզերում թվերը շատ տարբեր են

Կորոնավարակը, աշխարհն ու մենք

Տավուշի և Լոռու հանգստյան տներից մի քանիսի սննդի օբյեկտներում խախտումներ են գրանցվել, բայց կա դրական առաջընթաց

Տրանսֆերային գնագոյացման կարգավորումները տարածվում են շահութահարկի, ԱԱՀ-ի եւ ռոյալթիի նկատմամբ․ Ավետիսյան

Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում ՔՏՀԱՏՄ-ի կողմից խախտումներ չեն հայտնաբերվել

Մտահոգիչ խախտումներ՝ Ծաղկաձորի խոշոր հյուրանոցներում․ ՍԱՏՄ-ն կրկին կասեցման միջնորդություններ կներկայացնի

Որքան աշխատավարձ կստանան նոր պարեկային ծառայության պարեկները․ ոստիկանությունը քննարկման է դրել սահմանաչափերը

Խախտումներ են արձանագրվել Սպիտակի բենզալցակայաններում ու շինանյութի առևտրի կետերում. ՇՎՏՄ մշտադիտարկումներ

Վ. Սարգսյանի անվան ռազմական համալսարանում հանդիսավորությամբ բացվեց Սբ. Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցին (լուսանկարներ)

«Մեգա Տեխնիկս»-ի պահեստում խոշոր հրդեհ է բռնկվել. հայտարարվել է «1-ԲԻՍ» կանչ, տեղում է եղել նախարարը (լուսանկարներ)

Արկը դեռ երկնքում էր, բայց տեղի բնակիչների տրամադրությունները բարձր էր, հումորներ էին անում․ Ղուկասյան

Հետազոտության մտնել լողացած եւ մաքուր շորերով. կրել դիմակներ՝ ինչպես օրինակում (լուսանկարներ)

Արդեն երկրորդ օրն անընդմեջ դիտարկվում են ՀՀ Կոտայքի մարզի զբոսաշրջային վայրերն ու բացօթյա հանգստի գոտիները