Կիբեր տիրույթում երեխաներն անպաշտպան են. դպրոցներում դասընթաց է անցկացվում, մշակվել է ուղեցույց

Ինչպես զգուշանալ համացանցի խաբեություններից եւ չընկնել գայթակղիչ առաջարկների ծուղակը. այս ամենի վերաբերյալ մի շարք խորհուրներ է ներկայացնում Վանաձորի N24 միջնակարգ դպրոցի 9-րդ դասարանի աշակերտուհի Մերի Խաչատրյանը՝ կրթության եւ գիտության նախարարությունում ցուցադրված իր տեսանյութում, որը հաղթող ճանաչվածներից մեկն է:

Գերատեսչությունը «Ապահով համացանց» շաբաթվա շրջանակում հունվարի 14-28-ը դպրոցականների եւ երիտասարդների շրջանում հայտարարել էր կիբերանվտանգության թեմայով տեսանյութերի մրցույթ, որի մասնակիցների թիվը եղել է 170-ը, իսկ հաղթողները 5-ն են:

«Նվեր բջջային հեռախոս», «Բացիր հղումը եւ կստանաս ուղեւորության անվճար տոմս», «Եթե չուղարկես սա տասը ընկերներիդ, ապա տեղի կունենա դժբախտ պատահար»,- համացանացային խաբեության օրինակներ են բերվում Մերիի տեսանյութում եւ ուշադրություն հրավիրվում, որ որոշ կայքեր վերցնում են դրանց նկատմամբ անտարբեր չմնացած օգտատերերի անձնական տվյալները:

«Որպեսզի չընկնեք ծուղակը, հետեւեք անվտանգության կանոններին. ուշադրություն մի դարձրեք գայթակղիչ առաջարկներին, վերջիններիս նպատակն է՝ հավաքել ձեր մասին տվյալներ, ստուգել ձեր էլեկտրոնային հասցեի ակտիվությունը կամ ձեր համակարգիչը վարակել վիրուսներով: Մինչ ձեր անձնական տվյալները կմուտքագրեք որեւէ կազմակերպության կայքում, նրա մասին ինֆորմացիա գտեք համացանցում: Եթե ոչինչ չգտաք, ուրեմն այդ հայտարարությունը կեղծ է: Օնլայն գնումներ կատարելիս՝ անպայման կարդացեք մանր տառաչափերով գրվածները, հակառակ դեպքում հնարավոր է հավելավճարներ կատարվեն», «Հիշեք, որ ոչ մի լուրջ կազմակերպություն ձեր հաշվեհամարը, անձնագրի տվյալները էլեկտրոնային փոստով չի հարցնում: Եթե ստացել եք էլեկտրոնային հաղորդագրություն, որտեղ պետք է մուտքագերք ձեր գաղտաբառը կամ այլ անձնական տվյալ, մի սեղմեք ոչ մի հղման վրա եւ մի ներբեռնեք որեւէ ֆայլ: Դրա փոխարեն բրաուզերում նոր էջ բացեք եւ նորից մուտք գործեք կազմակերպության էջ: Եթե կրկին առաջանում է որեւէ խնդիր, դիմեք տվյալ կազմակերպությանը: Եթե հասկացել եք, որ խաբեության զոհ եք դարձել, դիմեք ազգային անվտանգություն, այլապես գործն ավելի կբարդանա»,- խորհուրդ է տալիս 9-րդ դասարանցու տեսանյութը՝ եզրափակելով. «Այսպիսով ուշադիր եղեք յուրաքանչյուր հղման, ընտրեք հուսալի գաղտնաբառեր, լավ ուսումնասիրեք կայքը մինչեւ անձնական տվյալները մուտքագրելը»:

Մրցույթի մասնակիցերին առաջադրված թեմաները տարբեր էին՝ սոցիալական ցանցերում անձնական տվյալների պաշտպանությունից մինչեւ երեխաների դեմ կիբերհալածանքների դեմ պայքար: Մրցութային հանձնաժողովի անդամ Սամվել Մարտիրոսյանը նկատեց, որ այսօր երեխաներն ամենաանպաշտպանն են, որովհետեւ շատ դեպքերում մեծահասակները չեն գիտակցում խնդիրը, որից պետք է պաշտպանել երեխաներին: Մեզ հետ զրույցում նա մանրամասնեց, որ բոլոր այն խնդիրներին, որոնց բախվում են երեխաները, ժամանակին, որպես կանոն, հանդիպել են մեծահասակները եւ որոշակի փորձառություն ձեռք բերել, բայց այլ է իրավիճակը համացանցի ոլորտում:

«Կիբեր տիրույթը շատ նոր է մարդկության պատմության մեջ, եւ փաստացի գոյություն չունի ավագ սերնդի փորձ այս հարցում: Ծնողների մեծ մասը երեխաներին համարում է շատ ավելի փորձառու: Բայց դա թյուր կարծիք է: Իրականում երեխաները պարզապես մեծահասակների մի մասից ավելի լավ են տիրապետում: Երեխաները համապարփակ գիտելիք չունեն, այդ պատճառով հասարակության շատ խոցելի շերտ են»,- ասաց Սամվել Մարտիրոսյանը:

Նա համոզմունք հայտնեց, որ ծնողները պետք է ուշադիր լինեն, թե ինչով են զբաղված երեխաները, փորձեն լինել երեխայի ընկերը՝ նրա վստահությանն արժանանալու համար: «Կան ծնողներ, որոնք ուղղակի թողնում են՝ երեխան ինչ ուզում է անի, որը մի ծայրահեղություն է, եւ կան ծնողներ, որ լրիվ արգելքներ են դնում, որովհետեւ վախենում են երեխայի համար: Ճիշտը միջանկյալ տարբերակ գտնելն է երեխաների հետ միասին»,- նկատեց տեղեկատվական անվտանգության մասնագետը՝ կարծիք հայտնելով, որ այս ոլորտում պետք է համագործակցեն երեխան, ծնողը եւ ուսուցիչը, որովհետեւ չկան խնդիրներից խուսափելու դեղատոմսեր, որովհետեւ այդ վտանգները անընդհատ փոփոխվում են:

Այդուհանդերձ, որոշակի հաստատուն սկզբունքներ գոյություն ունեն: Օրինակ՝ համացանցում մի ասա կամ արա այն, ինչը չէիր անի իրական կյանքում, որովհետեւ դա որեւէ պահի կարող է հանրայնացվել: «Կիբեր տիրույթում մարդկանց արգելակները անջատվում են: Եթե մութ դալանում զարհուրելի դեմքով մի մարդ մոտենա, երեխան բնականաբար չի կիսվի նրա հետ, բայց կիբեր տիրույթում այդ մարդը կարող է շատ գեղեցիկ դիմակով լինել, այծիկների ու գայլի հեքիաթի պես ձայնը փոխի եւ այլն: Այնպես որ շատ կարեւոր է, որ երեխան զգուշավոր լինի եւ բոլոր կասկածների դեպքում դիմի ծնողին: Իսկ դա կարող է լինել միայն այն դեպքում, երբ որ ծնողը վստահություն է վայելում, ջղային բոբոյի դերում չէ եւ այլն»,- զուգահեռ անցկացրեց մեր զրուցակիցը:

«Ապահով համացանց» շաբաթվա շրջանակում անցկացված մրցույթում հաղթող ճանաչված տեսանյութերը ցուցադրվելու են դպրոցներում, հրապարակվելու են կրթության եւ գիտության նախարարության պաշտոնական կայքում եւ ֆեյսբուքյան էջում: Բացի այդ, Կրթության եւ գիտության նախարարության նախաձեռնությամբ, հանրապետության մի շարք դպրոցներում դասընթացներ են անցկացվում՝ աշակերներին սովորեցնելու համացանցից անվտանգ օգտվելու որոշակի հմտություններ: Նախարարի օգնական Արմեն Անդրիկյանից տեղեկացանք, որ դրան նախորդել են քննարկումները մի շարք կազմակերպությունների հետ, որոնց արդյունքում էլ մշակվել է համապատասխան ուղեցույց: Առաջին փուլով պիլոտային այս ծրագրում ընդգրկվել են 10-ական դպրոցներ բոլոր մարզերից եւ առայժմ 6-ը՝ Երեւանից: Հետագայում նախատեսվում է ընդլայնել շրջանակը՝ հնարավորության դեպքում ներառելով հանրապետության բոլոր դպրոցները:

Վերադառնալով մրցույթին՝ նշենք, որ մյուս չորս հաղթողներն են՝ էլեն Մանգասարյանը (Լոռու մարզի Վանաձորի Գրիբոյեդովի անվան թիվ 11 ավագ դպրոցի 12-րդ դասարանի աշակերտուհի), Շուշան Արեւշատյանը (Գեղարքունիքի մարզի Կարմիրգյուղի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցի 10-րդ դասարանի աշակերտուհի),
Դավիթ Դավթյանը (Մոսկվայի ազգային հետազոտական միջուկային համալսարանի (ՄԻՖԻ) ուսանող), Հայկանուշ Հովհաննիսյանը (CoderDojo նախագծի ծրագրի համակարգող):

Տպել
740 դիտում

Կանխվել է հերթական ապօրինի շինարարությունը (լուսանկարներ)

Վթար Արագածոտնի մարզում, կա տուժած

Թումո կենտրոնը դարձել է Եվրոպական ժառանգության մրցանակաբաշխություն 2019-ի հաղթող

Էր-Ռիյադը սաուդցիներին կոչ է արել հեռու մնալ Թուրքիայից

Էլեկտրաէներգիայի անջատումներ են սպասվում Երևանում և 7 մարզերում

Հիվանդանոցում մահացել է սրտի շրջանում նախկին ամուսնու կողմից դանակի հարվածներ ստացած կինը

Սա 1 մարդու միտքը սահմանադրական ինստիտուտի անունից հրամցնելու մանիպուլյացիոն փորձ է. Ս. Սաֆարյան

«Ազգ-բանակ» հայեցակարգը վերափոխել «Ազգ-տնտեսություն-անվտանգություն» հայեցակարգի. գիտնականների առաջարկները կառավարությանը

Անկարայում գյուլենականների հետ կապի մեղադրանքով 140 զինվորականի ձերբակալման որոշում է կայացվել

Երեւանի դպրոցներում ուղղորդված ընդունելություն չի կարող լինել. հանդիպում տնօրենների հետ

Վանաձորում բախվել են երթուղային «Газель»-ն ու Mersedes-ը. կան վիրավորներ (լուսանկարներ)

ՀՀ դեսպանի հանդիպումը Հունաստանի խորհրդարանի՝ Հունաստան-Հայաստան միջխորհրդարանական բարեկամության խմբի նախագահի հետ

Էս երեխեն ինչեր կանի, եթե առարկան սիրի. ԿԳ նախարարը շոկային պատասխան է ստացել աշակերտից

Բերման են ենթարկվել «Ադեկվադ» ՀԿ-ի 4 անդամները

ՄԻՊ-ի ներկայացուցիչները «Նուբարաշեն» ՔԿՀ-ում այցելել են հացադուլ հայտարարած անձանց

Բացահայտում. ՊՆ-ն մոտ 558 մլն դրամի բժշկական ապրանք է գնել, որոնք երբեւէ օգտագործել հնարավոր չէ

Լայն մայթերից գյումրեցիների ախորժակն էլ է լայն բացվում (լուսանկարներ)

Կառավարությունում քննարկվել են ընտանիքի ապահովության գնահատման համակարգի բարեփոխման հարցեր

Այդ բարեփոխումների իրականացման ճանապարհին ՀՀ կառավարությունը կարող է մեզ վրա հույս դնել. Սվիտալսկի

Մոսկվա է մեկնել ՀՀ ԶՈՒ գլխավոր շտաբի աշխատանքային խումբը