Ֆեմիդա. նոր դատական համակարգ` հին դատավորներով

16/02/2019 schedule16:10

Տպագրվել է «Հայկական Ժամանակ» օրաթերթի՝ 2006 թվականի փետրվարի 16-ի համարում

Դատական համակարգում առաջիկայում սպասվում են էական փոփոխություններ, որոնք պայմանավորված են սահմանադրական բարեփոխումներով: Դատական համակարգի առանձին ներկայացուցիչները արդեն իսկ պարբերաբար ակնարկում են այդ հնարավոր փոփոխությունների մասին: Ավելին, ներկայումս մշակվում են այն օրենսդրական առաջարկները, որոնց արդյունքում դատական համակարգը կունենա որակական նոր ձեւ: Ինչպիսի՞ դատական համակարգ կարող ենք ունենալ մոտ ապագայում: Այս հարցի պատասխանը մեզ հետ զրույցում ներկայացրեց վճռաբեկ դատարանի նախագահ Հովհաննես Մանուկյանը: Նա նախ նկատեց, որ դատական համակարգը դե յուրե ներգրավված չէ օրենսդրական փոփոխությունների գործընթացում, սակայն ինքը տեղյակ է դրանցում առկա մոտեցումներին:

Հովհաննես Մանուկյանի խոսքերով, դատական համակարգում անհրաժեշտ փոփոխությունները պայմանավորված չեն միայն սահմանադրական բարեփոխումներով: Այդ փոփոխությունների հիմքում ընկած է նաեւ դատական համակարգի անցած տարիների գործունեության փորձը: «Այդ ութ տարիների փորձը ցույց է տվել այն բոլոր բացերը եւ թերությունները, որոնք ունի մեր օրենսդրությունը, իսկ դրանք քիչ չեն»,- ասաց Մանուկյանը: Սպասվող փոփոխությունների առաջին փուլը վերաբերելու է դատական համակարգի երեք ատյանների (առաջին ատյանի դատարան, վերաքննիչ դատարան եւ վճռաբեկ դատարան) իրավասությունների բաշխմանը: Վճռաբեկ դատարանի նախագահի գնահատմամբ, ներկայումս դատարանների իրավասությունների բաշխումը խախտված է: «Այսօր ունենք մի իրավիճակ, երբ վերաքննիչ դատարանը եւ առաջին ատյանի դատարաններն իրականացնում են միեւնույն գործառույթը»,- ասում է նա:

Դատական գործընթացների պրակտիկան ցույց է տվել, որ երբ առաջին ատյանի դատարաններում գործերը քննվելուց հետո բողոքարկվում են վերաքննիչում, այստեղ դատաքննությունը սկսվում է զրոյից: Արդյունքում, երբեմն այնպիսի իրավիճակ է ստեղծվում, որ դատաքննությանը մասնակցող կողմերն առաջին ատյանում ոչ բոլոր փաստերն են ներկայացնում՝ ի սկզբանե պատրաստվելով վերաքննիչ դատարան գնալուն: Այսինքն, առաջին ատյանի դատարանը վերածվում է դատական ինչ-որ նախապատրաստական մարմնի: Ուստի, ըստ Հովհաննես Մանուկյանի, անհրաժեշտ է այնպես անել, որ առաջին ատյաններում գործերն ամենայն մանրամասնությամբ քննվեն, իսկ վերաքննիչում արդեն դիտարկվեն բողոքարկված դատական գործի իրավական հանգամանքները` արդյոք առկա փաստերի հիման վրա առաջին ատյանի կայացրած որոշումն արդարացի՞ է, թե՞ ոչ: Ներկայումս այսպիսի ընթացակարգով գործերը քննարկում է վճռաբեկ դատարանը:

Հաջորդ խնդիրը, որը պետք է լուծվի սպասվող փոփոխություններով, վճռաբեկ դատարանին նոր որակ հաղորդելն է: Ըստ Հովհաննես Մանուկյանի, վճռաբեկ դատարան եկող գործերը ներկայումս ավելի քան շատ են: «Այսօր վճռաբեկ դատարան եկող գործերի մի «խողովակ» կա, որի տրամագիծը շատ մեծ է: Այս տրամագիծը պետք է լինի ողջամտորեն փոքր, այն հաշվով, որ վճռաբեկ դատարանը կարողանա ընդունել որոշումներ, որոնք դատական համակարգի համար իրենց բարձր մակարդակով եւ որակով կարեւոր նշանակություն կունենան դատական համակարգի եւ դատական պրակտիկայի համար: Դրանք պետք է որոշիչ լինեն առանձին կատեգորիաների գործերի հետագա քննարկման համար»,- ասում է վճռաբեկ դատարանի նախագահը:

Այսինքն, վճռաբեկը պետք է զերծ մնա դիմումների հեղեղից: Իսկ այն գործերը, որոնք նա կքննարկի, պետք է ընդհանրական բնույթ ունենան, այսինքն՝ վերաբերեն այնպիսի խնդիրների, որոնք դատական պրակտիկայում առավել հաճախակի են հանդիպում, իսկ դրանց առնչությամբ վճռաբեկ դատարանի կայացրած որոշումները կլինեն իմպերատիվ: «Այսինքն՝ վճռաբեկ դատարանը տեսնելով, որ նմանատիպ գործերը բազմաթիվ են, որպեսզի ստորադաս ատյաններն այդ վեճերին տան ճիշտ լուծում, վճռաբեկ դատարանն իր վերջնական խոսքը կասի դատական «նախադեպով»»,- ասում է Հովհաննես Մանուկյանը: Նման իմպերատիվ որոշումները կհանգեցնեն նրան, որ ստորադաս դատարանները պարտադրված կլինեն նմանատիպ դատական գործերում կիրառել այն իրավական մոտեցումը, որն արտահայտել է վճռաբեկ դատարանը:

Այս խնդիրը կարեւոր է, քանի որ հայկական իրականության մեջ հաճախակի ենք հանդիպում, երբ միանման գործերում դատավորները տարբեր մոտեցումներ են կիրառում, ինչը հիմնականում պայմանավորված է լինում նրանով, թե կոնկրետ որ դեպքում պատասխանողի, հայցվորի կամ մեղադրյալի դերում ով կամ ում հովանավորյալն է հանդես գալիս: Ինչեւէ, նոր դատական համակարգում, ըստ Հովհաննես Մանուկյանի, առաջին ատյանի դատարանը պետք է լինի արդարադատության բեռի հիմնական կրող ատյանը, որտեղ պետք է փաստի հետ կապված բոլոր հարցերը վերջնական լուծում ստանան: Իսկ վերաքննիչ եւ վճռաբեկ դատարանները պետք է լինեն դատարաններ, որոնք ավելի շատ պետք է քննարկեն գործի իրավական հանգամանքները: Դատական համակարգի փոփոխությունների երկրորդ փուլը վերաբերելու է Արդարադատության խորհրդին:

«ԱԽ գործունեությունը պետք է օրենքով կարգավորվի ոչ միայն այն տեսանկյունից, թե ինչպես են նիստերը գումարվում եւ ընթանում, այլ պետք է մանրամասն նկարագրվեն այն լիազորությունները, որոնք իրականացնում է ԱԽ-ն»,- ասում է Հովհաննես Մանուկյանը: Տվյալ դեպքում խոսքն այն մասին է, որ, ասենք, պետք է օրենքով հստակ սահմանվի, թե ինչպես են ձեւավորվում դատավորների թեկնածուների ցուցակները, ինչպես են դրանցում ընդգրկված մարդիկ դառնում դատավորներ: Ներկայումս դատավորների պիտանելիության կամ նոր թեկնածուների ցուցակների կազմման գործընթացը օրենքով չի մանրամասվում: «Արդյոք այսօրվա իրավիճակն ընդունելի՞ է մեզ համար, երբ մարդը կարող է փողոցից գալ եւ երկու ամիս անց դառնալ դատավոր»,- հռետորական հարց է ուղղում վճռաբեկ դատարանի նախագահը: 

Դատական համակարգում սպասվող մյուս խնդիրը դատարանների կառավարման անկախության խնդիրն է: Տվյալ դեպքում խոսքը վերաբերվում է դատարանների տնտեսական կառավարմանը` նյութատեխնիկական, կազմակերպչական իրազեկման եւ նմանատիպ հարցերում: Ըստ Հովհաննես Մանուկյանի, ներկայումս դատարանները չնայած առանձին կառույցներ են, սակայն գործնականում նրանց կառավարումն անկախ չէ, քանի որ մի դրվագում դատարանի կառավարման վրա կարող է ազդել, ասենք, ֆինանսների նախարարությունը, իսկ մյուսում` դատախազությունը եւ այսպես շարունակ: «Այսօր դատական համակարգը չի ինքնակառավարվում, այսօր կառավարման ինչ-որ անհասկանալի գործընթացներ են տեղի ունենում»,- ասում է Հովհաննես Մանուկյանը:

Ուստի, վերջինիս խոսքերով, անհրաժեշտ է այնպիսի համակարգ մշակել, որը թույլ կտա ապահովել, որպեսզի դատարանները լիարժեք ինքնակառավարվեն: Վճռաբեկ դատարանի նախագահի խոսքերով, կարող է դատավորների ընդհանուր ժողովի կողմից հիմնադրվել մի կառույց, որը կիրականացնի կառավարումը: Այսինքն, խոսքը գնում է դատական դեպարտամենտ ստեղծելու մասին, որը կենթարկվի դատավորների ընդհանուր ժողովին: Դատական համակարգում ենթադրվող փոփոխությունների հաջորդ խումբը վերաբերում է կոռուպցիոն ռիսկերի նվազեցմանը, ինչին կանդրադառնանք առանձին:

Վահագն Հովակիմյան

Տպել
702 դիտում

Առաջիկա օրերին սպասվում է անձրև եւ ամպրոպ

850 հազար դոլարի ներդրում Կոտայքի մարզում (տեսանյութ)

Դատական համակարգի փոփոխությունը հանրային պահանջ է, հետեւաբար հակառակը լինել չի կարող․ Արթուր Ավագյան

Հրդեհ է բռնկվել Շիրակի մարզի Անուշավան գյուղի տներից մեկում. ամբողջությամբ այրվել է տան տանիքը

Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի գործկոմը որոշումներ է ընդունել

Ոստիկանները Վանաձորում չարաշահումներ են բացահայտել․ համայնքին պատճառվել է մոտ 16․9 մլն դրամի վնաս

Հադրութի վարչակազմի ղեկավարն ազատվել է պաշտոնից. Բակո Սահակյանը ներկայացրել է նոր ղեկավարին

ՀՀ գլխավոր շտաբի պետն ընդունել է Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի պատվիրակությանը

Փամբակ գյուղի բնակիչն ապօրինաբար ծառեր է հատել, օգտագործել տան ջեռուցման համար

Տաշիր համայնքում երեխաները հնարավորություն կունենան բացահայտել իրենց տաղանդները․ Սուրեն Պապիկյան

Վ․ Օսիպյանը խորհրդակցություն է անցկացրել ԿՀԴՊ եւ ՔՀ գլխավոր վարչությունների անձնակազմի հետ. տրվել են հանձնարարականներ

Սա Հայաստանի ժողովրդավարացման ժամանակն է. Լենա Նազարյանի հոդվածը՝ անցումային արդարադատության մասին

Անցնող շաբաթ արցախա-ադրբեջանական սահմանին հակառակորդը հրադադարի ռեժիմը խախտել է շուրջ 120 անգամ

Երեւանի «Տաշիր Պիցցա» արագ սննդի կենտրոններից մեկում հրդեհ է բռնկվել

Ռոբերտ Քոչարյանն այսօր «Իզմիրլյան» բժշկական կենտրոնում է եղել

Շաբաթ օրը ստացված կարելի է համարել, քանի որ fake news-ի ֆաբրիկայի «հեղինակները» գերազանցեցին իրենց․ Աննա Նաղդալյան

Մարկ Փրիթչարդի հետ քննարկվել են բարձր տեխնոլոգիաների եւ ճանապարհաշինության ոլորտներում գործակցության հնարավորությունները

Ադրբեջանում հայերի նկատմամբ ռասիստական դրսեւորումներն անհնար դարձրին Մխիթարյանի մեկնելը Բաքու. ՀՀ ԱԳՆ մեկնաբանությունը

Համաշխարհային մաքսային կազմակերպության փորձագետները տպավորված են վերջին 10 տարիներին ՀՀ ՊԵԿ-ում տեղի ունեցած առաջընթացից

ՊԵԿ նախագահ Դավիթ Անանյանն արձակուրդ է գնում, նրան կփոխարինի Ռաֆիկ Մաշադյանը