Օսմանյան կայսրության առաջին ներկայացուցիչներն օլիմպիական խաղերում հայերն են եղել

Սպորտը եղել է Օսմանյան կայսրության այն բազմաթիվ ոլորտներից մեկը, որը ծաղկել է հայերի շնորհիվ: Կայսրությունում սպորտով զբաղվելն արգելված է եղել եւ խստորեն պատժվել է սուլթան Համիդի կողմից: Հայերը, սակայն, դեռ 19-րդ դարի վերջից գիտակցել են դրա կարեւորությունն ու մեծ ուշադրություն են դարձրել սպորտին: Այդ ժամանակ առաջացել են առաջին հայկական մարմնամարզական ակումբներն ու խմբակները:

20-րդ դարում Օսմանյան կասրության հայերի շրջանում սպորտի մասսայականացման հարցում մեծ դեր են ունեցել պրոֆեսիոնալ մարզական կրթություն ստացած Շավարշ Քրիսյանը, Մկրտիչ Մկրյանը եւ ուրիշներ: 20-րդ դարի սկզբում Կոստանդնուպոլսում եւ Զմյուռնիայում բացվել են հայկական առաջին ֆուտբոլային ակումբները: Հետագա տարիներին գործընթացը շարունակվել է, ու Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ միայն Կոստանդնոըպոլսում եղել են մոտ 40 հայկական մարմնամարզական ակումբներ:

Հայկական ֆուտբոլային թիմերը մասնակցել կայսրության մայրաքաղաքում գործող մի քանի լիգաներում ընդգրկված թիմային ու միջազգային մրցաշարերի: Հատկապես հայտնի են եղել «Բալթա Լիման», «Արաքս», «Տորք» ֆուտբոլային թիմերը: Զմյուռնիան ներկայացնող ամենահայտնի թիմը եղել է «Հայ որսորդաց ակումբը»: Հայկական մարզական ակումբներ են ստեղծվել նաեւ Վանում, Ադանայում, Կարինում, Տրապիզոնում եւ այլն: Նույնիսկ հայկական լիգայի ստեղծման գաղափար է եղել, որը կյանքի չի կոչվել Առաջին համաշխարհային պատերազմի, ինչպես նաեւ Հայոց ցեղասպանության պատճառով, որին զոհ են գնացել բազմաթիվ հայ մարզիկներ եւ հայկական շատ ակումբներ էլ փակվել են:

Արծաթե մեդալ, որով պարգևատրվել են Հայկական 2-րդ օլիմպիական խաղերի հաղթողները 1912 թ.

1911-14 թթ. Կոստանդնուպոլսում անցկացվել են հայկական օլիմպիական խաղեր: Դրանց մասնակցել են բազմաթիվ ակումբներ: Սահմանվել են ռեկորդներ, իսկ հաղթողները ստացել են արծաթե մեդալներ: 1913թ. Ադանայում անցկացվել են նաեւ առաջին «Կիլիկյան օլիմպիական խաղերը»: Հայերը ելույթ են ունեցել նաեւ միջազգային ամենախոշոր մրցաշարում՝ օլիմպիական խաղերում: Առաջին անգամ Օսմանյան կայսրությունն օլիմպիական խաղերում ներկայացված է եղել ընդամենը 2 մարզիկով, եւ 2-ն էլ հայեր են եղել: Նրանք են Վահրամ Փափազյանը եւ Մկրտիչ Մկրյանը: 1912 թ. Ստոկհոլմում կայացած 5-րդ օլիմպիական խաղերում Փափազյանը ելույթ է ունեցել վազքի մրցումներում, իսկ Մկրտիչ Մկրյանը՝ աջ ու ձախ ձեռքերով գնդի, սկավառակի նետում մարզաձեւերում, հնգամարտում, տասնամարտում:

5-րդ օլիմպիական խաղերը Ստոկհոլմում, աջից երկրորդը Օսմանյան կայսրության թեթև ատլետիկայի թիմի անդամ վազորդ Վահրամ Փափազյանն է, «Մարմնամարզ», հուլիսի 5, 1912

Մկրտիչ Մկրյան, Ստոկհոլմի 5-րդ օլիմպիական խաղերի մասնակից, Ռոբերտ քոլեջ, «Մարմնամարզ», 5 հուլիսի, 1912

Հայ մարզիկներին երկրի կառավարությունը չի ֆինանսավորել: Նրանց մասնակցության ու կեցության ծախսերը հոգացել է երկրի հայկական համայնքը: Սա, սակայն, Փափազյանին չի խանգարել մրցավայրում պայքարել Օսմանյան կայսրության խորհդրանիշի համար: Նա իր հուշերում գրել է՝ ինչպես է հասել նրան, որ թուրքական դրոշը բարձրացվի Ստոկհոլմում: Մարզիկը նշել է, որ, երբ հասել է Ստոկհոլմ, տեսել է, որ ողջ քաղաքով տարածված են մասնակից երկրների դրոշները, սակայն Օսմանյան կայսրության խորհրդանիշը չկա:

«Ի վերջո ես Օսմանյան կայսրության պաշտոնական ներկայացուցիչն էի, եւ նման վերաբերմունքն իմ երկրի նկատմամբ վիրավորում էր ինձ»,- գրել է նա:

Մարզիկն իր գրառումներում պատմել է, որ ճամպրուկներով անմիջապես գնացել է թուրքական դեսպանատուն ու դեսպանից պահանջել է շտկել իրավիճակը, այլապես ինքը չի մասնակցի մրցումներին: Դեսպանը շատ է զարմացել, որ հայը կարող է նման քայլ անել: Ընդամենը ժամեր անց Ստոկհոլմի բոլոր անկյուններում թուրքական դրոշը ծածանվել է այն հայ երիտասարդի շնորհիվ, որը մոտ ապագայում պետք է ողբար հենց թուրքերի կողմից ցեղասպանված իր հայրենակիցների համար:

Մյուս կողմից կամ մի պատմություն, ըստ որի, վազքի ժամանակ Փափազյանը վերջնագծին մոտ հատվածում առաջ է եղել բոլոր մրցակիցներից, սակայն դիտավորյալ դանդաղեցրել է վազքւ ու առաջ թողել մյուսներին: Նա չի ցանկացել, որ Օսմանյան կայսրությունը մեդալակիր ունենա:

Օսմանյան կայսրությունում մարզական լրագրության հիմքերը նույնպես դրվել են հայերի շնորհիվ: Հայերն են այնտեղ ստեղծել առաջին մարզական պարբերականը՝ «Մարմնամարզը», որի խմբագիրը եղել է Շավարշ Քրիսյանը: Այն հրապարակվել է հայերենով: Լուսաբանել է տարբեր մարզական միջոցառումներ, տեղեկացրել է արդյունքների մասին, հրապարակել է ինչպես հայ, այնպես էլ արտասահմանցի մարզիկների լուսանկարներ: «Մարմնամարզը» մեծ դեր է ունեցել հայերի շրջանում սպորտը մասսայականացնելու հարցում: Լույս է տեսել 1911-14 թթ.: Դադարել է լույս տեսնել այն բանից հետո, երբ Շավարշ Քրիսյանը ցեղասպանության զոհ է դարձել:   

Վաղարշակ Վարժապետյան, Հայկական օլիմպիական խաղերի ու միջազգային մրցույթների հաղթող Կոստանդնուպոլսում, հեծանվորդ, «Մարմնամարզ», 1911

Վահրամ Փափազյան, 5-րդ օլիմպիական խաղեր Ստոկհոլմում, «Մարմնամարզ», 1912

«Արծիվ» մարմնամարզական ակումբը Տրապիզոնում, «Մարմնամարզ», 1912

Իզմիրի հայ որսորդաց ակումբի ֆուտբոլային թիմը, «Մարմնամարզ», 1910

Մարզվանի ամերիկյան դպրոցի «Շավարշան» ֆուտբոլային թիմը, «Մարմնամարզ», 1911

Նիկոմեդիայի «Ատլաս» մարմնամարզական ակումբն ու ֆուտբոլային թիմը, «Մարմնամարզ», 1913

Պերպերյան վարժարանի սպորտային թիմը, «Մարմնամարզ», 1912

Թեթև ատլետիկայի «Պարթև» ակումբի անդամները, Սեբաստիա, 1900-ականներ (այս մարզիկների մեծ մասը զոհ դարձավ Հայոց ցեղասպանության)

Հաճնի «Միացյալ ակումբի» ֆուտբոլային թիմը, «Մարմնամարզ», 1911

Հայկական պատանեկան «Ծիծեռնակ» ֆուտբոլային թիմը, Կ. Պոլիս, 1910-ականներ

Սամաթիայի «Վահագն» մարմնամարզական թիմը, «Մարմնամարզ», 1912

Տարսոնի Ս. Պողոս վարժարանի ֆուտբոլային թիմը, 1914

Տեղեկությունները վերցված են «Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի» արխիվից

Տպել
945 դիտում

Արթուր Վանեցյանի որոշմամբ կասեցվել են 3 ֆուտբոլիստների կարգապահական տույժեր

«Օրենքով գող» Անդիկի սպանությունը իրականացրել է ՌԴ 32-ամյա քաղաքացին, նրան օժանդակել է Երեւանի բնակիչը

36 ժամ ջուր չի լինելու Երեւանում, Արարատի, Արմավիրի եւ Կոտայքի մարզերում

«Էլ Գարդեն» սրճարանի մոտակայքի հրդեհը բարդության «1-Բիս» աստիճանի է. պատճառը հրավառությու՞նն է

Կառավարությունը բնակարան կնվիրաբերի զոհված զինծառայող Հրանտ Մանգասարյանի ընտանիքին

Դիլիջանում ազատամարտիկների հուշարձանի վրայից ջնջել են բարերարի անունը, ջարդել ցայտաղբյուրները

Հացաշեն համայնքի ղեկավարը հաղորդում է տվել, որ նախկին կինը փորձել է առևանգել իր 9-ամյա որդուն

Հրդեհ՝ Մասիս քաղաքում․ բնակելի տուն է այրվել

Արմեն Սարգսյանը շնորհավորել է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին՝ ծննդյան տարեդարձի առթիվ

Ամուսինը հրացանը մաքրելիս անզգուշաբար կրակել է կնոջ վրա. վերջինս տեղափոխվել է հիվանդանոց

Սարդարապատ և Նոր Արմավիր համայնքները կապող ճանապարհահատվածում մեկնարկել են ասֆալտապատման աշխատանքներ

ՀՀ բռնցքամարտի հավաքականը չի մասնակցի Երիտասարդների ԵԱ-ին՝ ԿԳՄՍՆ-ի անգործության կամ կոնկրետ հրահանգի պատճառով. Գեւորգյան

ՀՊՏՀ ռեկտորի ժամանակավոր պաշտոնակատար Ռուբեն Հայրապետյանը կթողնի զբաղեցրած պաշտոնը. նախարար

Դավադրությունների մասին խոսակցություններն անհիմն են. Քանանյան

Գերանդիով մարմնական վնասվածքներ է պատճառել 35-ամյա համագյուղացին. վեջինս մահացել է

Հեղափոխությունից հետո ՀՀ-ԵՄ հարաբերությունները նշանակալի օրակարգ ունեն. Նիկոլ Փաշինյան

Փաշինյան Նիկոլ, գալի՞ս ես անարդարությունը վերացնելու, եթե ոչ, ուրեմն շարունակում ես Սերժի մեղադրանքը․ Արմեն Բիլյան

Վանաձորի մի շարք թաղամասեր առավոտից հոսանքազրկված են. էլցանցից կոնկրետ պատճառ չեն նշում

Ucom-ի առաջին կորպորատիվ պարտատոմսերը թույլատրվել են առևտրի AMX ֆոնդային բորսայում

Երգչուհի Գայա Արզումանյանը գրանցված աշխատող է եւ հարկեր է վճարում. պրոդյուսեր