Օսմանյան կայսրության առաջին ներկայացուցիչներն օլիմպիական խաղերում հայերն են եղել

Սպորտը եղել է Օսմանյան կայսրության այն բազմաթիվ ոլորտներից մեկը, որը ծաղկել է հայերի շնորհիվ: Կայսրությունում սպորտով զբաղվելն արգելված է եղել եւ խստորեն պատժվել է սուլթան Համիդի կողմից: Հայերը, սակայն, դեռ 19-րդ դարի վերջից գիտակցել են դրա կարեւորությունն ու մեծ ուշադրություն են դարձրել սպորտին: Այդ ժամանակ առաջացել են առաջին հայկական մարմնամարզական ակումբներն ու խմբակները:

20-րդ դարում Օսմանյան կասրության հայերի շրջանում սպորտի մասսայականացման հարցում մեծ դեր են ունեցել պրոֆեսիոնալ մարզական կրթություն ստացած Շավարշ Քրիսյանը, Մկրտիչ Մկրյանը եւ ուրիշներ: 20-րդ դարի սկզբում Կոստանդնուպոլսում եւ Զմյուռնիայում բացվել են հայկական առաջին ֆուտբոլային ակումբները: Հետագա տարիներին գործընթացը շարունակվել է, ու Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ միայն Կոստանդնոըպոլսում եղել են մոտ 40 հայկական մարմնամարզական ակումբներ:

Հայկական ֆուտբոլային թիմերը մասնակցել կայսրության մայրաքաղաքում գործող մի քանի լիգաներում ընդգրկված թիմային ու միջազգային մրցաշարերի: Հատկապես հայտնի են եղել «Բալթա Լիման», «Արաքս», «Տորք» ֆուտբոլային թիմերը: Զմյուռնիան ներկայացնող ամենահայտնի թիմը եղել է «Հայ որսորդաց ակումբը»: Հայկական մարզական ակումբներ են ստեղծվել նաեւ Վանում, Ադանայում, Կարինում, Տրապիզոնում եւ այլն: Նույնիսկ հայկական լիգայի ստեղծման գաղափար է եղել, որը կյանքի չի կոչվել Առաջին համաշխարհային պատերազմի, ինչպես նաեւ Հայոց ցեղասպանության պատճառով, որին զոհ են գնացել բազմաթիվ հայ մարզիկներ եւ հայկական շատ ակումբներ էլ փակվել են:

Արծաթե մեդալ, որով պարգևատրվել են Հայկական 2-րդ օլիմպիական խաղերի հաղթողները 1912 թ.

1911-14 թթ. Կոստանդնուպոլսում անցկացվել են հայկական օլիմպիական խաղեր: Դրանց մասնակցել են բազմաթիվ ակումբներ: Սահմանվել են ռեկորդներ, իսկ հաղթողները ստացել են արծաթե մեդալներ: 1913թ. Ադանայում անցկացվել են նաեւ առաջին «Կիլիկյան օլիմպիական խաղերը»: Հայերը ելույթ են ունեցել նաեւ միջազգային ամենախոշոր մրցաշարում՝ օլիմպիական խաղերում: Առաջին անգամ Օսմանյան կայսրությունն օլիմպիական խաղերում ներկայացված է եղել ընդամենը 2 մարզիկով, եւ 2-ն էլ հայեր են եղել: Նրանք են Վահրամ Փափազյանը եւ Մկրտիչ Մկրյանը: 1912 թ. Ստոկհոլմում կայացած 5-րդ օլիմպիական խաղերում Փափազյանը ելույթ է ունեցել վազքի մրցումներում, իսկ Մկրտիչ Մկրյանը՝ աջ ու ձախ ձեռքերով գնդի, սկավառակի նետում մարզաձեւերում, հնգամարտում, տասնամարտում:

5-րդ օլիմպիական խաղերը Ստոկհոլմում, աջից երկրորդը Օսմանյան կայսրության թեթև ատլետիկայի թիմի անդամ վազորդ Վահրամ Փափազյանն է, «Մարմնամարզ», հուլիսի 5, 1912

Մկրտիչ Մկրյան, Ստոկհոլմի 5-րդ օլիմպիական խաղերի մասնակից, Ռոբերտ քոլեջ, «Մարմնամարզ», 5 հուլիսի, 1912

Հայ մարզիկներին երկրի կառավարությունը չի ֆինանսավորել: Նրանց մասնակցության ու կեցության ծախսերը հոգացել է երկրի հայկական համայնքը: Սա, սակայն, Փափազյանին չի խանգարել մրցավայրում պայքարել Օսմանյան կայսրության խորհդրանիշի համար: Նա իր հուշերում գրել է՝ ինչպես է հասել նրան, որ թուրքական դրոշը բարձրացվի Ստոկհոլմում: Մարզիկը նշել է, որ, երբ հասել է Ստոկհոլմ, տեսել է, որ ողջ քաղաքով տարածված են մասնակից երկրների դրոշները, սակայն Օսմանյան կայսրության խորհրդանիշը չկա:

«Ի վերջո ես Օսմանյան կայսրության պաշտոնական ներկայացուցիչն էի, եւ նման վերաբերմունքն իմ երկրի նկատմամբ վիրավորում էր ինձ»,- գրել է նա:

Մարզիկն իր գրառումներում պատմել է, որ ճամպրուկներով անմիջապես գնացել է թուրքական դեսպանատուն ու դեսպանից պահանջել է շտկել իրավիճակը, այլապես ինքը չի մասնակցի մրցումներին: Դեսպանը շատ է զարմացել, որ հայը կարող է նման քայլ անել: Ընդամենը ժամեր անց Ստոկհոլմի բոլոր անկյուններում թուրքական դրոշը ծածանվել է այն հայ երիտասարդի շնորհիվ, որը մոտ ապագայում պետք է ողբար հենց թուրքերի կողմից ցեղասպանված իր հայրենակիցների համար:

Մյուս կողմից կամ մի պատմություն, ըստ որի, վազքի ժամանակ Փափազյանը վերջնագծին մոտ հատվածում առաջ է եղել բոլոր մրցակիցներից, սակայն դիտավորյալ դանդաղեցրել է վազքւ ու առաջ թողել մյուսներին: Նա չի ցանկացել, որ Օսմանյան կայսրությունը մեդալակիր ունենա:

Օսմանյան կայսրությունում մարզական լրագրության հիմքերը նույնպես դրվել են հայերի շնորհիվ: Հայերն են այնտեղ ստեղծել առաջին մարզական պարբերականը՝ «Մարմնամարզը», որի խմբագիրը եղել է Շավարշ Քրիսյանը: Այն հրապարակվել է հայերենով: Լուսաբանել է տարբեր մարզական միջոցառումներ, տեղեկացրել է արդյունքների մասին, հրապարակել է ինչպես հայ, այնպես էլ արտասահմանցի մարզիկների լուսանկարներ: «Մարմնամարզը» մեծ դեր է ունեցել հայերի շրջանում սպորտը մասսայականացնելու հարցում: Լույս է տեսել 1911-14 թթ.: Դադարել է լույս տեսնել այն բանից հետո, երբ Շավարշ Քրիսյանը ցեղասպանության զոհ է դարձել:   

Վաղարշակ Վարժապետյան, Հայկական օլիմպիական խաղերի ու միջազգային մրցույթների հաղթող Կոստանդնուպոլսում, հեծանվորդ, «Մարմնամարզ», 1911

Վահրամ Փափազյան, 5-րդ օլիմպիական խաղեր Ստոկհոլմում, «Մարմնամարզ», 1912

«Արծիվ» մարմնամարզական ակումբը Տրապիզոնում, «Մարմնամարզ», 1912

Իզմիրի հայ որսորդաց ակումբի ֆուտբոլային թիմը, «Մարմնամարզ», 1910

Մարզվանի ամերիկյան դպրոցի «Շավարշան» ֆուտբոլային թիմը, «Մարմնամարզ», 1911

Նիկոմեդիայի «Ատլաս» մարմնամարզական ակումբն ու ֆուտբոլային թիմը, «Մարմնամարզ», 1913

Պերպերյան վարժարանի սպորտային թիմը, «Մարմնամարզ», 1912

Թեթև ատլետիկայի «Պարթև» ակումբի անդամները, Սեբաստիա, 1900-ականներ (այս մարզիկների մեծ մասը զոհ դարձավ Հայոց ցեղասպանության)

Հաճնի «Միացյալ ակումբի» ֆուտբոլային թիմը, «Մարմնամարզ», 1911

Հայկական պատանեկան «Ծիծեռնակ» ֆուտբոլային թիմը, Կ. Պոլիս, 1910-ականներ

Սամաթիայի «Վահագն» մարմնամարզական թիմը, «Մարմնամարզ», 1912

Տարսոնի Ս. Պողոս վարժարանի ֆուտբոլային թիմը, 1914

Տեղեկությունները վերցված են «Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի» արխիվից

Տպել
784 դիտում

Առաջիկա օրերին սպասվում է անձրև եւ ամպրոպ

850 հազար դոլարի ներդրում Կոտայքի մարզում (տեսանյութ)

Դատական համակարգի փոփոխությունը հանրային պահանջ է, հետեւաբար հակառակը լինել չի կարող․ Արթուր Ավագյան

Հրդեհ է բռնկվել Շիրակի մարզի Անուշավան գյուղի տներից մեկում. ամբողջությամբ այրվել է տան տանիքը

Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի գործկոմը որոշումներ է ընդունել

Ոստիկանները Վանաձորում չարաշահումներ են բացահայտել․ համայնքին պատճառվել է մոտ 16․9 մլն դրամի վնաս

Հադրութի վարչակազմի ղեկավարն ազատվել է պաշտոնից. Բակո Սահակյանը ներկայացրել է նոր ղեկավարին

ՀՀ գլխավոր շտաբի պետն ընդունել է Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի պատվիրակությանը

Փամբակ գյուղի բնակիչն ապօրինաբար ծառեր է հատել, օգտագործել տան ջեռուցման համար

Տաշիր համայնքում երեխաները հնարավորություն կունենան բացահայտել իրենց տաղանդները․ Սուրեն Պապիկյան

Վ․ Օսիպյանը խորհրդակցություն է անցկացրել ԿՀԴՊ եւ ՔՀ գլխավոր վարչությունների անձնակազմի հետ. տրվել են հանձնարարականներ

Սա Հայաստանի ժողովրդավարացման ժամանակն է. Լենա Նազարյանի հոդվածը՝ անցումային արդարադատության մասին

Անցնող շաբաթ արցախա-ադրբեջանական սահմանին հակառակորդը հրադադարի ռեժիմը խախտել է շուրջ 120 անգամ

Երեւանի «Տաշիր Պիցցա» արագ սննդի կենտրոններից մեկում հրդեհ է բռնկվել

Ռոբերտ Քոչարյանն այսօր «Իզմիրլյան» բժշկական կենտրոնում է եղել

Շաբաթ օրը ստացված կարելի է համարել, քանի որ fake news-ի ֆաբրիկայի «հեղինակները» գերազանցեցին իրենց․ Աննա Նաղդալյան

Մարկ Փրիթչարդի հետ քննարկվել են բարձր տեխնոլոգիաների եւ ճանապարհաշինության ոլորտներում գործակցության հնարավորությունները

Ադրբեջանում հայերի նկատմամբ ռասիստական դրսեւորումներն անհնար դարձրին Մխիթարյանի մեկնելը Բաքու. ՀՀ ԱԳՆ մեկնաբանությունը

Համաշխարհային մաքսային կազմակերպության փորձագետները տպավորված են վերջին 10 տարիներին ՀՀ ՊԵԿ-ում տեղի ունեցած առաջընթացից

ՊԵԿ նախագահ Դավիթ Անանյանն արձակուրդ է գնում, նրան կփոխարինի Ռաֆիկ Մաշադյանը