Միջուկային գործարքը վտանգված չէ՝ վտանգված է ողջ Մերձավոր Արեւելքը

Մայիսի 8-ին Իրանի նախագահ Հասան Ռոհանին հայտարարել է, որ Իրանը 60 օրով մասնակիորեն դադարեցնում է Գործողությունների համատեղ համապարփակ ծրագրի (ԳՀՀԾ) համաձայնագրով ստանձնած որոշ պարտավորությունների կատարումը: Իրանը մասնավորապես դադարեցրել է ծանր ջրի եւ հարստացված ուրանի պաշարների ծավալներին վերաբերող դրույթների կատարումը: Համաձայնագրով նախատեսվում է, որ Իրանն իրավունք ունի կուտակել ոչ ավելի, քան 300 կգ հարստացված ուրան եւ 130 տոննա ծանր ջուր, իսկ ավելցուկի պարագայում պարտավոր է արտահանել դրանք: Ռոհանիի խոսքով՝ առաջիկա 60 օրերի ընթացքում Իրանը չի պատրաստվում արտահանել ավելորդ ծավալները: Դրա հետ մեկտեղ Ռոհանին նշել է, որ այս քայլը «համաձայնագրի վերջը չէ», եւ որ Իրանը պատրաստ է 60 օրվա ընթացքում բանակցություններ վարել եվրոպական երկրների հետ՝ ստեղծված իրավիճակից ելքեր գտնելու նպատակով:

Խոսքը վերաբերվում է մասնավորապես եվրոպական երկրների եւ Իրանի միջեւ գործող INSTEX համակարգին, որով այժմ կարգավորվում է սննդի, դեղորայքի եւ այլ՝ պատժամիջոցների տակ չգտնվող ապրանքների առեւտուրը: Իրանը ձգտում է INSTEX-ի մեջ ներառել նաեւ նավթի առեւտուրը, որը Իրանի արտահանման հիմնական հոդվածն է, եւ որի առեւտուրը զգալի անկում է գրանցել ամերիկյան պատժամիջոցների հետեւանքով: ԱՄՆ կառավարությունը 2018 թ. նոյեմբերին որոշում էր ընդունել, որով Իրանից նավթ գնող երրորդ երկրները եւս հայտնվելու էին պատժամիջոցների տակ՝ 8 երկրի (Իտալիա, Հունաստան, Թուրքիա, Հարավային Կորեա, Ճապոնիա, Թայվան, Չինաստան եւ Հնդկաստան) համար սահմանելով հատուկ ռեժիմ եւ, ըստ էության 180 օրով հետաձգելով որոշման ուժի մեջ մտնելն այդ երկրների համար: Մայիսի 2-ին այդ արտոնության ժամկետը լրացել էր, եւ վերոնշյալ երկրներից շատերն այդ պահի դրությամբ կրճատել էին գնման ծավալները՝ որոշ դեպքերում հասցնելով դրանք զրոյի:

Այդուհանդերձ Իրանը տրամադրված չէ լքել միջուկային համաձայնագիրը, այլապես կաներ դա միանգամից՝ առանց միջանկյալ քայլերի գնալու, քանի որ դրա իրավունքը ստացել էր դեռեւս մեկ տարի առաջ՝ համաձայնագրից ԱՄՆ-ի դուրս գալով եւ իր նկատմամբ պատժամիջոցների վերականգնումով. համաձայնագրի 26-րդ եւ 36-րդ կետերով սահմանվում է, որ պատժամիջոցների վերականգնումը կարող է հիմք հանդիսանալ ստանձնած պարտավորությունների չկատարման համար:

Միջուկային համաձայնագրի անդամ երկրների արձագանքներն ընդհանուր առմամբ նույն դիրքորոշումն են արտահայտել: Չինաստանը կոչ է արել պահպանել Իրանի հետ միջուկային համաձայնագրի դրույթները՝ նշելով, որ «ԳՀՀԾ պահպանումը եւ պաշտպանությունը բոլոր կողմերի պատասխանատվությունն է»:

ՌԴ արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովը մայիսի 8-ին իրանցի իր գործընկեր Մոհամադ Ջավադ Զարիֆի հետ հանդիպման ընթացքում հայտնել է, որ իրավիճակը ստեղծվել է «ԱՄՆ անպատասխանատու պահվածքի պատճառով»: Անսպասելիորեն ԱՄՆ-ին է մեղադրել նաեւ Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը՝ նշելով, որ Իրանի միջուկային համաձայնագիրը լքելը լինելու է «ոչ թե Եվրոպայի, այլ ԱՄՆ-ի խղճին»:

Գերմանիան իր ափսոսանքն է հայտնել իրանական կառավարության որոշման վերաբերյալ, իսկ Միացյալ Թագավորությունը Իրանի քայլը որակել է «անցանկալի» եւ ակնարկել, որ Իրանի՝ համաձայնագրով ստանձնած պարտավորությունների կատարումը դադարեցնելու պարագայում պատժամիջոցները կվերականգնվեն:

Ավելի ուշ ԵՄ, Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի եւ Գերմանիայի արտաքին գերատեսչությունները հանդես են եկել համատեղ հայտարարությամբ, որում մերժել են ցանկացած տեսակի վերջնագրերը եւ կոչ արել Իրանին պահպանել համաձայնագրի դրույթները: Նրանք նաեւ «ափսոսանք են հայտնել»՝ կապված ԱՄՆ-ի կողմից նոր պատժամիջոցների սահմանման հետ, որոնց մասին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել էր մայիսի 8-ին: Վերջինը, թերեւս, արվել է թվացյալ հավասարակշռությունը պահպանելու համար:

ԱՄՆ-ն կանխատեսելիորեն շարունակել է ճնշում գործադրելու փորձեր կատարել նաեւ Իրանի վրա: Ի պատասխան Իրանի այս քայլի ԱՄՆ պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն Թվիթերի իր միկրոբլոգում գրառում է կատարել, որում հայտարարել է, թե «իրանական ռեժիմի այս քայլը հակասում է միջազգային նորմերին եւ աշխարհը պատանդ պահելու փորձ է», ինչպես նաեւ կոչ արել միջազգային հանրությանը «պատասխանատվության կանչել Իրանի ռեժիմին՝ միջուկային ծրագրի ընդլայնման սպառնալիքների համար»: Երկու օր անց Պոմպեոն կրկին Թվիթերի միջոցով մեղադրել է Իրանին իրավիճակը սրելու մեջ եւ նշել, որ ԱՄՆ-ն չի ձգտում պատերազմի, սակայն պատրաստ է «վճռական եւ արագ հակահարված տալ», եթե Իրանը վտանգի ԱՄՆ-ի կամ նրա դաշնակիցների շահերը: Իրանը պատասխանել է այդ հայտարարությանը Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի գեներալ Ամիր-Ալի Հաջիզադեի շուրթերով, որը հայտարարել է «ԱՄՆ-ի գլխին հարվածելու» պատրաստակամության մասին, եթե Վաշինգտոնը հանկարծ փորձի դիմել ուժային միջոցների:

Սպառնալիքների փոխանակումը վերսկսել էր Թրամփի նախագահ ընտրվելուց գրեթե անմիջապես հետո, իսկ գործնական քայլերի մեկնարկ կարելի է համարել ԱՄՆ-ի՝ միջուկային գործարքից դուրս գալը: Սակայն գագաթնակետին լարումը հասավ այս տարվա ապրիլ-մայիս ամիսներին եւ նշանավորվեց ԱՄՆ-ի կողմից ԻՀՊԿ-ին ահաբեկչական խմբավորումների շարքին դասելով, դեպի Իրանի ափեր ավիակիրներ ուղարկելով, Քաթարում B-52 ռմբակոծիչներ տեղակայելով: ԱՄՆ-Իրան հարաբերությունների շարունակական լարումը վտանգ է ներկայացնում ողջ Մերձավոր Արեւելքի համար: ԱՄՆ-Իրան ուղղակի առճակատումն, իհարկե, քիչ հավանական սցենար է, սակայն չեն բացառվում ընդհարումներ նրանց սատելիտների միջեւ Եմենում, Սիրիայում, կամ նույնիսկ Իրաքում ու Լիբանանում: Սակայն ԱՄՆ-ի գլխավոր նպատակը, թերեւս, մնում է Իրանին միջուկային գործարքից դուրս մղելը, ինչը թույլ կտա որոշ ժամանակ անց մեղադրել Իրանին միջուկային զենք ստեղծելու մեջ եւ խաղարկել Իրաքյան սցենարը:

Տպել
5877 դիտում

Երեւանում Բեթհովենի գործերը կնվագեն իր համերկրացի դաշնակահարն ու աշխարհահռչակ Ջոն Նելսոնը

Ձևավորվում է Ղարաբաղյան հարցի բանակցային նոր բովանդակություն. Նիկոլ Փաշինյան

Շուտով կստեղծվի միջգերատեսչական աշխատանքային խումբ, որը բանակում բարեփոխումների օրակարգը կդարձնի իր աշխատանքային թեմա

ՖՆ ջանքերով Հայաստանը հանվել է ԵՄ-ի հետ հարկային հարցերով չհամագործակցող երկրների «Մոխրագույն ցուցակից»

ԱՄՆ-ը ընդլայնել է Իրանի դեմ պատժամիջոցների ցանկը

Ամենաատելի օլիգարխն ասում է՝ ոտերս մաքրելու եմ. արդարադատությունն է իր ոտքերը օրենքով սահմանված կարգով մաքրելու

Հրազդան ԲԿ-ի տնօրենին աշխատանքից ազատելը պայմանավորված է առանձնապես խոշոր չափի ֆինանսական չարաշահումներով

Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում նշվել է Սուրբ Վարդանանց զորավարների տոնը 

Իդլիբում դաժան մարտեր են ընթացել ողջ օրվա ընթացքում. զոհեր կան հակամարտող 2 կողմում էլ

Շիրակի մարզպետ Տիգրան Պետրոսյանն ընդունել է Լիտվայի դեսպան Ինգա Ստանիտե-Տոլոչկիենեին

ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հարցազրույցը Հանրային հեռուստաընկերությանը (ուղիղ)

Գագիկ Ծառուկյանի տան դիմաց գտնվող «Մուլտի» բենզալցակայանում ՊԵԿ-ը ՀԴՄ խախտման 2-րդ դեպքն է արձանագրել

Շուկայի վերահսկողության տեսչական մարմինը վարչական պատասխանատվության է ենթարկել «Թոյս լանդ» ՍՊԸ-ին

Երվանդ Մանարյանի հոգեհանգստի արարողությունը տեղի կունենա փետրվարի 21-ին, վերջին հրաժեշտը՝ փետրվարի 22-ին

Արաբկիրի համայնքային ոստիկաններն ապօրինի թմրաշրջանառության դեպք են բացահայտել (տեսանյութ)

Դավիթի մոտ հիվանդանոց էր եկել առողջապահության նախկին նախարարը, որին Սերժ Սարգսյանն էր ուղարկել. տուժողի հոր ցուցմունքը

20 խոշորացված համայնք փոքր դրամաշնորհ է ստացել. ՏԿԵ նախարարություն

Հունահռոմեական ըմբշամարտի հավաքականի մարզչական խորհուրդը կայացնում է ապօրինի, հակասպորտային որոշում. Արսեն Ջուլֆալակյան

Ատելության քարոզ տանում է ոչ թե իշխանությունն, այլ ատելության քարոզ տարվում է իշխանության նկատմամբ. Նիկոլ Փաշինյան

ՀՀ տարածքում կան փակ և դժվարանցանելի ավտոճանապարհներ