Մի քանի սցենարներ կան հասկանալու, թե ինչպես կազդի պատերազմը տնտեսության վրա․ տնտեսագետ

Սեպտեմբերին տնտեսական ակտիվության ցուցանիշի (ՏԱՑ) անկման տեմպերը դանդաղել են. նախորդ տարվա համեմատ այն նվազել է 7.5 տոկոսով: Չնայած սրան, որոշ ոլորտներում նախորդ ամիսների համեմատ անկում չի եղել։ Վիճակագրական կոմիտեի ներկայացրած տվյալների համաձայն՝ 2020-ի սեպտեմբերին նախորդ տարվա նույն ամսվա համեմատ շինարարության ծավալը, ի տարբերություն նախորդ մի քանի ամիսների անկման՝ աճել է 0.6 %-ով: Արդյունաբերական արտադրանքի ծավալը եւս աճել է՝ 1.8 %-ով։ Աճ է արձանագրել միջին ամսական անվանական աշխատավարձը՝ 3.9 1.8 %-ով, սպառողական գնաճը կազմել է 1.4 %, իսկ արդյունաբերական արտադրանքի գնաճը՝ 3.9 %:

Արտաքին առեւտրաշրջանառության ծավալները 2020-ի սեպտեմբերին նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ նվազել են 12.4 %-ով: Սա պայմանավորված է ներմուծման նվազմամբ, քանի որ արտահանումը աճել է 4.6 %-ով, իսկ ներմուծումը նվազել է 20.4 %-ով: Ծառայությունների ծավալը (առանց առեւտրի) նվազել է 18.3 %-ով, առեւտրի շրջանառությունը՝ 10.8 %-ով: Հրապարակված տվյալների համաձայն՝ էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը նվազել է 1.7 %-ով։ Ընդհանուր առմամբ հունվար-սեպտեմբերին 2019-ի հունվար-սեպտեմբերի համեմատ ՏԱՑ-ը նվազել է 6.6 %-ով։

Թեմայի վերաբերյալ ՀԺ-ն զրուցել է տնտեսագետ Հայկազ Ֆանյանի հետ։

- Պարո՛ն Ֆանյան, սեպտեմբերին Հայաստանի ՏԱՑ-ը նվազել է 7.5 տոկոսով, հաշվի առնելով ստեղծված իրավիճակը, ինչպե՞ս եք գնահատում այս ցուցանիշը։

- Հարկ է նշել, որ վերջին 2 ամսվա ընթացքում նկատվում էր տնտեսական ակտիվության ցուցանիշի անկման տեմպի նվազում։ Այդ առումով կարող ենք ասել, որ որոշակիորեն սպասելի էր սա, հատկապես հաշվի առնելով, որ տնտեսությունն արդեն կամաց-կամաց փորձում էր հարմարվել Covid-19-ի իրողություններին եւ միեւնույն ժամանակ սեպտեմբերին բավականին ցածր էր կորոնավիրուսի տարածման ցուցանիշը։

- Հատկապես ո՞ր ուղղությունում արձանագրված փոփոխությունն եք կարեւորում նախորդ ամսվա վիճակագրության մեջ։

- Ես ուշադրություն եմ դարձնում հատկապես ներմուծմանը։ Ներմուծման անկումը նպաստելու է, որ ՀՆԱ-ի ցուցանիշը որոշակի բարելավվի։ Ենթադրում եմ, որ սա պայմանավորված է ավտոմեքենաների ներկրումների դադարեցման հետ։ Նախորդ տարվա սեպտեմբերին մեծ ծավալով ներմուծում էր իրականացվում, որը բնականաբար այս պահին չկա։ Այսպիսի մի քանի ցուցանիշներ կան, որը կարելի է դրական համարել։

- Կորոնավիրուսի պատճառով պետությունը մի շարք միջոցառումներ իրականացրեց տնտեսության վիճակը փոխելու համար, այս թվերի մեջ դրանց ազդեցությունը նկատո՞ւմ եք։

- Ես դրա ազդեցությունը չեմ նկատում։ Դրա համար լրացուցիչ ուսումնասիրության անհրաժեշտություն կա, որ հասկանանք, թե միջոցառումներն ինչպես են ազդել տնտեսական ցուցանիշի անկման մեղմմանը։ Ենթադրաբար դրանք որոշակի դրական ազդեցություն ունեցել են, բայց թե կոնկրետ որ ոլորտների վրա, ինչ չափով, այդպիսի հրապարակային տվյալներ չկան։

- Սեպտեմբերի վերջին 4 օրերին Արցախում պատերազմ էր, որքանո՞վ է այն ազդել տվյալ ամսվա վիճակագրության վրա։

- Այդ 4 օրը, ինչքան էլ նոր իրողություն լինի տնտեսության համար, միգուցե ընդհանուր ցուցանիշի վրա ազդած լինի, բայց կարծում եմ պատերազմի ազդեցությունն ավելի ռեալ կերեւա հոկտեմբեր ամսից սկսված։ Մեր խոշորագույն ձեռնարկություններից մեկը՝ Սոթքի գործող հանքավայրը, որքանով տեղյակ եմ, հոկտեմբերի սկզբից չի գործում։ Սա արդեն էական ազդեցություն կունենա տնտեսական ցուցանիշի վրա։ Կարծում եմ՝ բացի Սոթքից, մնացած ձեռնարկություններում որեւէ խնդիր չի եղել։ Առանձին գուցե փոքր ձեռնարկություններ լինեն, օրինակ՝ ես տեղյակ եմ, որ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտում մի քանի հոգու զորակոչել են, ու քանի որ նրանք համարվում էին այդ պրոյեկտի հիմնական աշխատակիցները, հիմա այդ պրոյեկտը կանգնած է կա՛մ փակվելու, կա՛մ հետաձգելու խնդրի առաջ։ Այսպիսի մասնավոր դեպքեր կարող են լինել եւ ըստ երեւույթին եղել են, բայց մակրո մակարդակում գնահատել, թե առաջին 4 օրերի ազդեցությունն ինչպես է եղել՝ կարծում եմ վաղ է։

- Հունվար-սեպտեմբերի ՏԱՑ-ը նվազել է 6.6 տոկոսով, տարեվերջին այս թիվը ավելի՞ կաճի, թե վերջին եռամսյակում կկարողանանք իրավիճակը մեղմել։

- Կարծում եմ՝ անկման տեմպն ավելի կաճի, բայց թե կոնկրետ ինչ չափով՝ կդժվարանամ ասել։ Մյուս կողմից, համապատասխան ապրանքերի նկատմամբ որոշակի պահանջարկ է ստեղծվում։ Մեր տեքստիլի ձեռնարկությունները սկսել են թողարկել զինվորական հագուստ, պարագաներ՝ քնապարկեր, անձրեւանոցներ եւ այլն։ Բայց, ինչպես տեսնում ենք, շատերը դա կամավորական հիմունքով են իրականացնում։ Մենք չգիտենք այս պահին այդ թվերը պաշտոնապես ձեռնարկությունների թողարկման մեջ երեւում է, թե ոչ։ Եթե երեւա՝ այդ առումով բնականաբար մենք աճ կունենանք։ Բայց ես կարծում եմ, այդ ցուցանիշները ամենայն հավանականությամբ չեն ներառվի իրենց հաշվետվությունների մեջ, որոնք իրենք ներկայացնում ենք վիճակագրական կոմիտեին։

- Հոկտեմբերի ամբողջ ամիսն ըստ էության պատերազմական իրավիճակում ենք, տնտեսության վրա ի՞նչ ազդեցություն կարող է ունենալ սա։

- Ես կարծում եմ, որ սեպտեմբերի ցուցանիշից ավելի մեծ անկում կլինի՝ նկատի ունենալով Սոթքի հանգամանքը։ Որովհետեւ դա մշակվում եւ իր տեղն է գտնում մշակող արդյունաբերության մեջ։ Իրականում մի քանի սցենարներ կան՝ հասկանալու, թե մինչեւ տարեվերջ կամ որոշակի ժամանակահատվածի համար ինչպես կազդի պատերազմը տնտեսության վրա։ Առաջինը ժամանակահատվածն է, թե որքան կտեւի, եւ երկրորդը՝ թե որտեղ կընթանան այդ գործողությունները։ Օրինակ, Աստված մի արասցե, եթե լինի գործողություններ Սյունիքում, Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատը կկանգնի՞, թե՞ ոչ։ Երկրորդը՝ հյուսիսարեւելյան սահմանին մոտ կլինե՞ն ռազմական գործողություններ, թե՞ ոչ։ Այս պահին շատ դժվար է կանխատեսում անել, պետք է ավելի շուտ սցենարների շրջանակում փորձել դա հասկանալ։

- Պարո՛ն Ֆանյան, մեր դեմ պատերազմող Թուրքիայում էլ լիրան հասել է պատմական մինիմումի։ Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի տնտեսություններն ի՞նչ վիճակում են։

- Տնտեսական իրավիճակը ավելի մտահոգիչ կարելի է համարել Թուրքիայի պարագայում՝ հաշվի առնելով, որ առանձին երկրներ բոյկոտի քաղաքականություն են հայտարարում թուրքական ապրանքների նկատմամբ։ Դա կարող է որոշակի ազդեցություն ունենալ Թուրքիայի տնտեսության վրա, բայց այդ ազդեցությունը առանձին պետք է գնահատվի։ Լիրայի առումով միակ ռիսկը կախված է պետական պարտքի մարումից։ Եթե կուրսը բարձրանում է, բնականաբար պետական պարտքի բեռը ավելի է մեծանում, քանի որ երկրի ներսում հարկերը հավաքվում են լիրայով։

Նշենք, որ երեկ թուրքական լիրան կրկին անկում է գրանցել եւ հասել պատմական մինիմումի` 1 դոլարի նկատմամբ հասնելով 8-ի։

Տպել
727 դիտում

Հրապարակվել է 2021/2022 ուսումնական տարվա մասնագիտությունների և ընդունելության քննությունների ցանկը

Փրկարարները պատվով կատարեցին իրենց առաջ դրված խնդիրը. ԱԻ փոխնախարարը պարգեւատրեց սահման մեկնած փրկարարներին

ՎՏԲ-Հայաստան Բանկը երկարաձգում է «Շահավետ ներդրում» ակցիան

Արցախում հաշվառված քաղաքացիներին տրամադրվող 68,000 դրամ միանվագ աջակցության շահառուների ցանկն ընդլայնվել է

Ամերիաբանկը կնքել է ստորադաս փոխառություն Սիմբիոտիքսի հետ

Արայիկ Հարությունյանը գործուղվել է Սյունիքի մարզ

Կապան համայնքի տարածքում սահմանազատման աշխատանքներ չեն իրականացվում

Մաշտոցի պողոտայում տաքսու վարորդը դանակահարել է 33-ամյա մի տղամարդու․ ոստիկանության բացահայտումը (տեսանյութ)

Ռազմական ոստիկանության աշխատակիցները հայտնաբերել են ՊՆ կարիքների համար նախատեսված սննդամթերք և պարագաներ (լուսանկարներ)

Վաղարշակ Հարությունյանը մասնակցել է ՀԱՊԿ անդամ պետությունների պաշտպանության նախարարների խորհրդի հերթական նիստին

«Ինստագրամ» հավելվածում բացվել ու գործում է իմ անունով կեղծ օգտահաշիվ․ Շուշան Ստեփանյան

«Ուրարտուն» և «Նոան» չպարզեցին հաղթողին

ՊԲ ստորաբաժնման տեղակայումը կարևոր նշանակություն ունեցավ Հադրութի այս փոքրիկ կտորը պահպանելու համար․ Հայկ Խանումյան

Պետք է կարողանալ ապրել պատերազմի հիշողությունների հետ. հոգեբան

Տաք ծածկոցներով բեռնված մեքենաների շարասյուն է ուղևորվել Ստեփանակերտ և հարակից բնակավայրեր․ ԱԻՆ (տեսանյութ)

Անհետ կորած զինծառայողների հարազատները ևս 2 օր կսպասեն․ ՊՆ շենքի մոտ նրանց ակցիան ավարտվեց

Վանաձոր-Դիլիջան ավտոճանապարհին ավտովթար է տեղի ունեցել․ տուժածները հոսպիտալացվել են Վանաձորի բժշկական կենտրոն

Փորձելու ենք բոլոր խնդիրներին հերթով լուծում տալ. Ստեփանավանի քաղաքապետի պաշտոնակատարը կառաջադրի իր թեկնածությունը

Տարեսկզբին մեկնարկված ծրագրի ընթացքը՝ գործընկերների ուշադրության կենտրոնում

Սերժ Սարգսյանի եղբորորդին՝ Նարեկ Սարգսյանը, դատարանում ընդունեց իրեն առաջադրված մեղադրանքը