Թրամփը երկարաձգել է Իրանի հետ հրադադարը, Թեհրանը սա որակել է որպես խորամանկություն. անորոշությունն աճում է

ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ անորոշ ժամանակով կերկարաձգի Իրանի հետ հրադադարը, չնայած որ ընդամենը մի քանի ժամ առաջ բացառել էր նման հնարավորությունը:

Դեռևս պարզ չէ, թե արդյոք Պակիստանի մայրաքաղաքում կկայանա՞ ԱՄՆ-Իրան բանակցությունների երկրորդ փուլը:

Իրանի գլխավոր բանակցողի խորհրդականը Թրամփի խոսքերը անվանել է խորամանկություն և նոր հարվածի նախապատրաստվելու համար ժամանակ շահելու փորձ:

Թրամփը իր գրառումը հրապարակել է երկու շաբաթ առաջ ԱՄՆ նախագահի հայտարարած հրադադարի ժամկետի լրանալուց ընդամենը մի քանի ժամ առաջ:

«Իրանական կառավարությունում լուրջ պառակտման պատճառով, ինչը զարմանալի չէ, և ֆելդմարշալ Ասիմ Մունիրի և Պակիստանի վարչապետ Շահբազ Շարիֆի խնդրանքով մեզ խնդրել են դադարեցնել Իրանի դեմ մեր հարվածները, մինչև նրա առաջնորդներն ու ներկայացուցիչները չկարողանան միասնական առաջարկի գալ»,- գրել է նա Truth Social-ում:

Միևնույն ժամանակ Թրամփը հայտարարել է Հորմուզի նեղուցի՝ ԱՄՆ-ի կողմից շրջափակման շարունակման մասին, որը իրանցի պաշտոնյաները անվանել են «պատերազմական ակտ»:

«Ես հրահանգել եմ մեր զինվորականներին պահպանել շրջափակումը և այլապես մնալ պատրաստ և կարողունակ, ուստի կերկարաձգեմ հրադադարը մինչև նրանց առաջարկի ներկայացումը և բանակցությունների ավարտը այս կամ այն կերպ»,- հավելել է Թրամփը:

Հրադադարի երկարաձգման հնարավորության մասին հարցին Թրամփը CNBC-ի առավոտյան շոուի ժամանակ ասել է. «Ես չեմ ուզում դա անել։ Մենք շատ ժամանակ չունենք համաձայնության հասնելու»:

Երբ կկայանան բանակցությունները, և արդյոք դրանք ընդհանրապես կկայանա՞ն, ժամ առ ժամ ավելի քիչ է հայտնի դառնում։

Մինչ Axios-ը և CNN-ը վստահորեն հայտարարել են ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյմս Դի Վենսի այցի մասին Իսլամաբադ, որտեղ նա ապրիլի 11-12-ը անցկացրել է բանակցությունների առաջին փուլը, Թրամփի կողմից հրադադարի առաջարկի հայտարարությունից հետո Սպիտակ տունը պարզապես հաստատել է նրա այցի չեղարկումը։

«Լրացուցիչ թարմացումներ կհայտարարվեն»,- CBS-ը մեջբերել է Սպիտակ տան խոսքերը։

Axios-ի աղբյուրները հայտնել են, որ Իրանը համաձայնել է մասնակցել բանակցությունների երկրորդ փուլին, սակայն Թեհրանից չեն հաստատել այդ տեղեկատվությունը։

Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսին կից Tasnim լրատվական գործակալությունը հայտնել է, որ Իրանը չի խնդրել հրադադարի երկարաձգում։ Խորհրդարանի խոսնակ և Իրանի գլխավոր բանակցող Մոհամմադ Բաղեր Ղալիբաֆի խորհրդական Մահդի Մոհամմադին սոցիալական ցանցերում գրել է, որ Թրամփի խոսքերը քիչ կշիռ ունեն։

«Թրամփի կողմից հրադադարի երկարաձգումը, անշուշտ, խորամանկություն է՝ անակնկալ հարձակման համար ժամանակ շահելու համար»,- նրա խոսքերն է մեջբերել Reuters-ը։

Մոհամմադին Հորմուզի նեղուցի ամերիկյան շրջափակումը անվանել է շարունակական ռազմական ագրեսիա և հավելել. «Ժամանակն է, որ Իրանը նախաձեռնություն ցուցաբերի»։

Իրանցի խորհրդարանական Մահմուդ Նաբավիանը, որը Իսլամաբադում բանակցություններին մասնակցող պատվիրակության անդամ էր, հրադադարի երկարաձգման մասին Թրամփի գրառումից հետո «X»-ում գրել է, թե «այս պահից սկսած՝ ԱՄՆ-ի հետ բանակցությունները ակնհայտորեն վնասակար և իռացիոնալ» են։

Իրանի բանակի կենտրոնական շտաբի խոսնակ Խաթամ ալ-Անբիյան զգուշացրել է, որ հարձակման դեպքում իրանական ուժերը «կհարվածեն նախապես որոշված թիրախներին՝ ԱՄՆ-ին և Իսրայելին տալով ևս մեկ, նույնիսկ ավելի դաժան դաս»։

Նաև պարզ չէ, թե արդյոք Իսրայելը կհամաձայնի՞ հրադադարին, թե՞ կերկարաձգի այն։

Նույնիսկ Թրամփի հայտարարությունից առաջ Իրանի արտաքին գործերի նախարարության խոսնակ Էսմայիլ Բաղային BBC-ին ասել էր, որ դեռևս որոշում չի կայացվել այն մասին, թե արդյոք իրանական պատվիրակությունը կմեկնի՞ Իսլամաբադ՝ ԱՄՆ-ի հետ բանակցությունների նոր փուլի համար: Նա որպես օրինակ բերել էր նեղուցի ԱՄՆ-ի կողմից շրջափակումը, իրանական նավի առգրավումը և ԱՄՆ նախագահի կողմից իրանական ենթակառուցվածքները ոչնչացնելու նոր սպառնալիքները։

«Մենք այս բանակցություններին գնացինք բարի մտադրություններով և լուրջ վերաբերմունքով, բայց մի կողմը ցուցաբերեց լրջության պակաս և անբարեխղճություն: Նրանք հաճախ փոխում են իրենց դիրքորոշումը այս դասալիքներով և պատերազմական հանցագործությունների սպառնալիքներով»,- ասել է Բաղային:

Նա հրաժարվել է պատասխանելուց BBC-ի հարցին՝ բանակցային սեղանի շուրջ վերադառնալու Իրանի պայմանների մասին՝ նշելով, որ հարցը դեռևս քննարկման փուլում է։

Պենտագոնը երեքշաբթի օրը հայտարարել է, որ ԱՄՆ ուժերը «առանց միջադեպերի» բարձրացել են պատժամիջոցների տակ գտնվող Tifani լցանավի վրա Իրանի ռազմածովային շրջափակման շրջանակներում: Կիրակի օրը ԱՄՆ-ն հարձակվել է մեկ այլ նավի վրա, որը չի ենթարկվել կանգ առնելու հրամանին:

Իրանի արտաքին գործերի նախարար Աբբաս Արաղչին «X»-ում գրել է, որ ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի կողմից իրանական նավահանգիստների շրջափակումը «պատերազմական ակտ է և հետևաբար հրադադարի խախտում»։

«Առևտրային նավի վրա հարձակումը և նրա անձնակազմի պատանդ վերցնելը ավելի մեծ խախտում է»,- ասել է Արաղչին։

Թրամփի որոշման պատճառներից մեկն այն է, որ ԱՄՆ-ի և Պակիստանի միջնորդները սպասում էին, որ Իրանի գերագույն առաջնորդ Մոջթաբա Խամենեին հստակ հրահանգներ տա իրանցի բանակցողներին, հաղորդում է Axios-ը: Իսրայելական աղբյուրը հրատարակությանը հայտնել է, որ Խամենեին իր պատասխանը կտա ապրիլի 22-ին:

«Իրանցի բանակցողները հայտարարել են, որ սպասում են Գերագույն առաջնորդի «կանաչ լույսին»,- ասել է աղբյուրը։

Axios-ի աղբյուրների համաձայն՝ վերջին օրերին Իրանի ղեկավարությունը ներգրավված է եղել ներքին բուռն քննարկումների մեջ այն մասին, թե ինչպես շարունակել բանակցությունները Թրամփի վարչակազմի հետ: Իրանի քաղաքացիական առաջնորդները, այդ թվում՝ Ղալիբաֆը և Արաղչին, կողմ են հրադադարի երկարաձգման և համաձայնության հասնելու համար բանակցությունների շարունակմանը, մինչդեռ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի հրամանատար Ահմադ Վահիդին և նրա տեղակալները հրաժարվել են զիջումների գնալուց և դեմ են բանակցություններին, քանի դեռ շարունակվում է ԱՄՆ-ի կողմից իրականացվող շրջափակումը, հայտնել են աղբյուրները։

Մեկ այլ գրառման մեջ Թրամփը գրել է, որ Թեհրանի պահանջը՝ վերացնել նեղուցի ամերիկյան շրջափակումը, պայմանավորված է «դեմքը փրկելու» և իրանական նավթի արտահանումից օրական 500 միլիոն դոլար վաստակելու ցանկությամբ։

«Եթե մենք դա անենք, Իրանի հետ երբեք գործարք չի լինի, եթե մենք չպայթեցնենք նրանց երկրի մնացած մասը, այդ թվում՝ նրանց առաջնորդներին»,- հայտարարել է նա։

Սա առաջին դեպքը չէ, որ Թրամփը վերջին րոպեին հետ է կանգնում Իրանի «բոլոր էլեկտրակայաններն ու կամուրջները ռմբակոծելու» իր սպառնալիքներից։ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշը և այլ քաղաքական գործիչներ դատապարտել են այս սպառնալիքները՝ նշելով, որ միջազգային իրավունքը արգելում է քաղաքացիական անձանց և քաղաքացիական ենթակառուցվածքների վրա հարձակումները։

Գուտերեշը ողջունել է հրադադարի երկարաձգման մասին հայտարարությունը։ 

Պակիստանի վարչապետը շնորհակալություն է հայտնել ԱՄՆ նախագահին «հրադադարի երկարաձգման խնդրանքը բարեհաճորեն ընդունելու համար»։

«Պակիստանը կշարունակի իր լուրջ ջանքերը՝ հակամարտությունը բանակցությունների միջոցով լուծելու համար: Ես անկեղծորեն հույս ունեմ, որ երկու կողմերն էլ կշարունակեն պահպանել հրադադարը և կկարողանան հասնել համապարփակ խաղաղության համաձայնագրի Իսլամաբադում նախատեսված բանակցությունների երկրորդ փուլի ընթացքում»,- գրել է Շարիֆը հայտարարության մեջ։ 

Reuters-ը նշում է, որ դեռևս պարզ չէ, թե երբ տեղի կունենա, կամ արդյոք տեղի կունենա՞ ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև բանակցությունների երկրորդ փուլը։ Ապրիլի 22-ի առավոտյան նավթի համաշխարհային գները տատանվել են նոր բանակցությունների անորոշ հեռանկարների պատճառով։

Ապրիլի 8-ին Թրամփը հայտարարել էր երկշաբաթյա հրադադարի մասին, որի ժամկետը պետք է լրանար այսօր՝ ապրիլի 22-ին։ Իրանը համաձայնել էր հրադադարին, բայց հրաժարվեց բացելուց Հորմուզի նեղուցը, որով պատերազմից առաջ անցնում էր համաշխարհային նավթի արտահանման մեկ հինգերորդ մասը, չնայած դա հրադադարի ԱՄՆ պայմաններից մեկն էր։

Ապրիլի 17-ին Իրանի արտգործնախարարը վերջապես հայտարարել էր, որ նեղուցը լիովին բաց է բոլոր առևտրային նավերի նավագնացության համար։

Թրամփը շնորհակալություն էր հայտնել Թեհրանին, բայց նաև հայտարարել, որ ծովային միջանցքի ամերիկյան շրջափակումը շարունակվում է։ Ապրիլի 18-ին Իրանը հայտարարել էր, որ կրկին կսահմանափակի նեղուցով երթևեկությունը։