Իրանի աշխարհաքաղաքական շրջադարձը. ի՞նչ սպասել Ռոհանիի հայաստանյան այցից

Օրեր առաջ իրանական պետական «Ֆարս» գործակալությունը հայտնեց, որ առաջիկայում Հայաստան կայցելի Իրանի նախագահ Հասան Ռոհանին: Ռոհանիի այցը Երեւան, ըստ գործակալության, ի սկզբանե պետք է տեղի ունենար «եկող շաբաթ», սակայն ժամկետը փոխվեց «առաջիկայում» անորոշ արտահայտությամբ: Պարզ է, որ Իրանի նախագահի այցը Հայաստան դեռ համակարգման եւ մշակման փուլում է:

Այնուամենայնիվ, Հասան Ռոհանիի այցը Հայաստան բավական նշանակալից է ոչ միայն երկու պետությունների հարաբերությունների, այլեւ տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքականության տեսանկյունից: Նախ, սա նախագահի պաշտոնում Ռոհանիի առաջին այցն է Հայաստան: Բացի այդ, Իրանի նախագահը Հայաստան է այցելում Իսլամական Հանրապետության դեմ միջազգային պատժամիջոցների չեղարկումից հետո, երբ Իրանը տարածաշրջանում աշխարհաքաղաքական կենտրոններից մեկը վերածվելու բավական լուրջ հայտ է ներկայացրել:

Մինչ այդ միայն 2007 թվականին Իրանի նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադն էր այցելել Հայաստան, որը «չնախատեսված հանգամանքների» պատճառով անսպասելիորեն ընդհատեց իր պաշտոնական այցը եւ վերադարձավ հայրենիք: Մամուլում շրջանառվեցին ամենատարբեր պատճառներ՝ սկսած այդ շրջանում «Իրանում ծագած ներքին խնդիրներից», վերջացրած Իրանի միջուկային ծրագրի շուրջ Հռոմում ընթացող բավական ծանր բանակցություններով:

Միեւնույն ժամանակ վերջին 10 տարիներին հայ-իրանական հարաբերությունների դինամիկան ցույց է տալիս, որ Ռոհանիի այցի օրակարգը կլինի բավական հագեցած: Պատժամիջոցներից ձերբազատված Իրանը հետաքրքրություն է ցուցաբերում Հարավային Կովկասի նկատմամբ: «Իրանը ռեգիոնալ գերտերություն է, որն ունի իր շահերը: Հարավային Կովկասի ուղղությամբ Իրանը համագործակցում է այն երկրների հետ, որոնց հետ ունի ավանդաբար լավ հարաբերություններ եւ կապերի զարգացման հեռանկարներ:

Ադրբեջանի հետ Իրանի հարաբերությունները տարբեր պատմական պատճառներով բավական բարդ են: Վրաստանի հետ այդ հարաբերությունները պոզիտիվ չեզոք են: Մնում է Հայաստանը, որի հետ Իրանի հարաբերությունները բավական ջերմ են՝ ելնելով մի կողմից Իրանում մեծ հայկական համայնքի գործոնից, մյուս կողմից՝ այդ հարաբերությունների պատմական ասպեկտներից»,- մեզ հետ զրույցում նշեց Մերձավոր Արեւելքի ինստիտուտի նախագահ, ռուսաստանցի հայտնի փորձագետ Եվգենի Սատանովսկին։

Նրա խոսքով, Հայաստանն Իրանի համար դիտակվում է որպես եվրոպական երկիր: «Անգամ տարածված հումոր կա, որ Իրանի մտավորականության մեծ մասը Հայաստանում բնակարան է ձեռք բերել եւ այնտեղ է անցկացնում իր ժամանակը: Ինչ-որ իմաստով սա Եվրոպա է Իրանի սահմանների մոտ»,- ասաց փորձագետը: Ուստի, դատելով մշակութային գրավչության, Իրանում Հայաստանի դրական ընկալման եւ երկու պետությունների տնտեսական հարաբերություների յուրահատկություններից՝ Սատանովսկին վստահ է, որ Հարավային Կովկասում Երեւանը Թեհրանի պոտենցիալ գլխավոր գործընկերն է: «Հարցն այստեղ այն է, թե որքանով Հայաստանը կկարողանա իրանական ուղղությունն օգտագործել իր շահերին համահունչ: Պոտենցիալ գլխավոր գործընկեր լինել դեռ չի նշանակում, որ համագործակցությունը կընթանա շատ հեշտ եւ հանգիստ՝ բերելով կոնկրետ արդյունքների»,- ասաց նա:

Անցած տարիներին եւ հատկապես Իրանի դեմ պատժամիջոցների վերացումից հետո միջպետական հարաբերություններում տեղի են ունեցել հետաքրքիր իրադարձություններ: Նախ վերսկսվել է հայ-իրանական երրորդ բարձրավոլտ էլեկտրացանցի կառուցումը, երկու երկրները չեղարկել են վիզային ռեժիմը, հայ-իրանական սահմանին սկսվել է ազատ տնտեսական գոտու ձեւավորումը: Բացի այդ, կամաց-կամաց ուրվագծվում են տարածաշրջանում Իրանի, Հայաստանի, Վրաստանի եւ Ռուսաստանի մասնակցությամբ հյուսիս-հարավ էներգետիկ-տրանսպորտային միջանցքի ձեւավորման կոնտուրները:

Հայաստանի տարածքով արդեն իսկ իրանական գազը թեկուզ ոչ մեծ ծավալներով եւ «սվոպային» սխեմայով տարանցվում է Վրաստան, փոփոխական հաջողություններով կառուցվում է Պարսից ծոցը Վրաստանի Փոթի նավահանգստին կապող Հյուսիս-հարավ ճանապարհը, իսկ բոլորովին վերջերս Իրանը, Հայաստանը, Վրաստանն ու Ռուսաստանը պայմանավորվեցին էլեկտրաէներգետիկ միջանցք ձեւավորել: «Չորս պետությունների միջեւ ձեւավորվող էներգետիկ միջանցքը դառնալու է էլեկտրաէներգիայի փոխանակման համար ստրատեգիական երթուղի», - ժամանակին հայտարարել էր Ռուսաստանի էներգետիկայի նախարար Ալեքսանդր Նովակը:

Հաշվի առնելով Հայաստանի եւ Իրանի միջեւ առկա տարբեր նախագծերի ծավալը, ըստ իրանագետ Վարդան Ոսկանյանի, Ռոհանիի այցն ավելի շատ արդյունքների ամփոփման հնարավորություն է: «Սա ավելի շատ տնտեսական բնույթ կրող այց է եւ ուղղված է տնտեսական խնդիրների լուծմանն ու հեռանկարների նախանշմանը, քանի որ քաղաքական հարաբերությունները երկու պետությունների միջեւ այսպես թե այնպես բարձր մակարդակի վրա են»,- մեզ հետ զրույցում ասաց Ոսկանյանը:

Միեւնույն ժամանակ բաց է մնում այն հարցը, թե Իրանի դեմ վերջերս ԱՄՆ Կոնգրեսի պատրաստած նոր պատժամիջոցների փաթեթի հնարավոր հաստատումը ի՞նչ ազդեցություն կունենա հայ-իրանական հարաբերությունների վրա: «Այստեղ ամեն ինչ կախված է Հայաստանի՝ պոզիտիվ չեզոքության վերաբերյալ քաղաքական հստակ դիրքորոշման առկայությունից կամ բացակայությունից: Տեսեք, նույն Իսրայելն իրեն ընդհանրապես նեղություն չի տալիս ՌԴ-ի հետ հարաբերություններում՝ չնայած ԱՄՆ-Ռուսաստան աշխարհաքաղաքական կոնֆրոնտացիային եւ ՌԴ-ի դեմ Արեւմուտքի պատժամիջոցներին: Ինչո՞ւ սա Իրանի պարագայում պետք է խանգարի Հայաստանին», - հարցադրում հնչեցրեց Սատանովսկին: «Հայաստանը փոքր երկիր է, ունի հարաբերություններ ՌԴ-ի, Եվրամիության եւ ԱՄՆ-ի հետ: Երեւանն օբյեկտիվորեն չի կարող արհամարհել հայ-իրանական հարաբերությունները հօգուտ ԱՄՆ-ի, հատկապես որ մի կողմից սահմանակցում է Թուրքիայի, մյուս կողմից՝ Ադրբեջանի հետ»,- հավելեց նա:

Բացի հարաբերությունների տնտեսական, քաղաքական ու աշխարհաքաղաքական կոմպոնենտից, Հայաստանում հաճախ Իրանը դիտարկում են նաեւ որպես տարածաշրջանային անվտանգության «դոնոր» եւ Հայաստանի համար Ռուսաստանին փոխարինող պոտենցիալ դաշնակից:

Այս դիտարկման հետ կտրականապես համաձայն չէ արեւելագետ Եվգենի Սատանովսկին: «Իրանը որեւէ մեկին ոչինչ չի կոմպենսացնի, ոչ էլ կփոխարինի: Իրանը շիական տերություն է, իսկ Հայաստանը՝ քրիստոնեական պետություն: Տնտեսությունում Իրանը առաջնորդվում է բացառապես իր շահերով: Անվտանգության ոլորտում այն դեռ ունի իր խնդիրները: Դրա համար հայ-իրանական հարաբերություններում կյանքի են կոչվում բացառապես այն նախագծերը, որոնք ունեն փոխադարձ հետաքրքրություն: Օրինակ՝ երկաթուղու ծրագիրը, որտեղ մեծ ներդրումներ են պետք, իսկ տնտեսական հեռանկարայնությունը կասկածելի է, կախված է օդում»,- եզրափակեց փորձագետը:

Տպել
4185 դիտում

Սևանում կհիմնանորոգվի բակային 5 ճանապարհ

Պարետի որոշմամբ կասեցվել է Գազպրոմ Արմենիա, Վեոլիա Ջուր եւ մի շարք այլ տնտեսվարողների մասնաճյուղերի գործունեությունը

Վենեսուելան Անգլիայի բանկից չի ստանա իր ոսկու պաշարը. Մեծ Բրիտանիան չի ճանաչում Մադուրոյին որպես նախագահ

Նորակերտում խմելու ջրատարի ներքին ցանցը կհիմնանորոգվի 2650 մետր երկարությամբ

Ամառային զորակոչի մեկնարկի առիթով ՊԲ զորամասերում հանդիսավոր արարողություններ են անցկացվել

Վերանայվել է 1․3 տրիլիոն դրամ մնացորդով շուրջ 980 հազար վարկային պայմանագիր․ բանկերի միության նախագահ

Մանկապարտեզներում արձանագրվող խախտումները նվազել են. ԿՏՄ

Ինքնաձիգ, ատրճանակներ, նռնակներ․ քաղաքացիները ոստիկանության բաժիններում հրազեններ են հանձնել (տեսանյութ)

«Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» ԲԿ-ն արձագանքել է մահացած կնոջ մարմինը կորցնելու ու նրա հեռախոսից գումար փոխանցելու դեպքին

ՌԴ ԿԸՀ-ն կայացած է համարել երեկվա ընտրությունները. պաշտոնական արդյունքները կհրապարակվեն վաղը

ԱԻՆ ջրափրկարարները դադարեցրել են կորած քաղաքացու ստորջրյա որոնողական աշխատանքները

Լավ կլինի՝ վերադառնաք Ձեր «մահացած» քաղաքական ուժի ռեինկառնացիային. Արսեն Թորոսյանը՝ Նաիրա Զոհրաբյանին

Նիկոլ Փաշինյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինին

Կասեցումներ են իրականացվել «ՎՏԲ Հայաստան բանկ»-ում, Սոցիալական ապահովության ծառայությունում, առեւտրի կենտրոններում․ ԱԱՏՄ

Ստեղծվել է ԱԺ քննիչ հանձնաժողով. կուսումնասիրվեն կորոնավիրուսային իրավիճակում իրականացված միջոցառումներն ու այլ հարցեր

Գեղարքունիքում հաստատվել է կորոնավիրուսային հիվանդության 31 նոր դեպք, եւս 27 հոգի առողջացել է

Ձերբակալվել են Գյումրու սոց. աջակցության տարածքային բաժնի վեց աշխատակիցներ, այդ թվում՝ բաժնի պետը և գլխավոր մասնագետները

Սրբուհի Գալյանն ընտրվել է գլխավոր դատախազի՝ ապօրինի գույքի բռնագանձման ոլորտը համակարգող տեղակալ

Կոտայքի մարզպետը նախորդ տարի 35 մլն դրամ վարկ է վերցրել և 51 մլն դրամանոց բնակարան գնել

Դեռեւս ոչ մի կոնկրետ որոշում չկա մեծահասակների աշխարհի առաջնության վերաբերյալ. Արսեն Ջուլֆալակյան