Ինչո՞ւ է Մինսկի խումբը այցելել ազատագրված տարածքներ. Լեւոնը խոսում է, Սերժը`գործո՞ւմ

ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները այսօր հայտարարություն տարածեցին տարածաշրջան կատարած իրենց վերջին այցի արդյունքներով: Նրանք մարտի 11-ին մեկնել էին Բաքու, մարտի 27-ին Երեւանում էին, իսկ երեկ`Արցախում: Սովորաբար համանախագահները իրար ետեւից են այցելում հակամարտող երկրներ: Այս անգամ Ադրբեջան եւ Հայաստան այցերի միջեւ ինտերվալ եղավ: Դրա պատճառը թերեւս մարտի 14-ին Սերժ Սարգսյանի այցն էր Մոսկվա: Այն, թե ինչ կքննարկեն համանախագահները Երեւանում, մեծապես կախված էր Սարգսյան-Պուտին հանդիպումից:

Մարտի 11-ին նրանք Բաքու մեկնեցին, որովհետեւ մարտի 6-ին Ադրբեջանի ԱԳ նախարար Էլմար Մամեդյարովն արդեն եղել էր Մոսկվայում եւ ըստ էության պարզ էր՝ ինչ ընթացք պետք է ունենա համանախագահների հետ զրույցը:

Մինսկի խմբի համանախագահների այսօրվա հայտարարությունը ղարաբաղյան ընդհատված բանակցությունները վերսկսելու հույս է ներշնչում: Բանակցություններն ընդհատվել էին անցյալ հունիսին Սանկտ Պետերբուրգում կայացած Սարգսյան-Պուտին-Ալիեւ հանդիպումով: Այդ հանդիպման ժամանակ վերահաստատվել էին ապրիլյան պատերազմից անմիջապես հետո մայիսին Վիեննայի գագաթաժողովում ձեռքբերված պայմանավորվածությունները`շփման գծում միջադեպերի հետաքննության մեխանիզմների ներդրման եւ ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցչի թիմի կարողությունների ավելացման շուրջ:

Հետագայում բանակցություններ այլեւս չկայացան, որովհետեւ Ադրբեջանը հրաժարվեց այդ պայմանավորվածություններից, իսկ ԵԱՀԿ ֆինանսական և բյուջետային հանձնաժողովում արգելափակեց ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցչի թիմի ընդլայնման ֆինանսավորումը:

Այս ընթացքում համանախագահող երկրները միասին եւ առանձին-առանձին փորձեցին Հայաստանի վրա ճնշումներ գործադրել, որպեսզի, չնայած Ադրբեջանի կողմից պայմանավորվածությունների ոտնահարմանը, վերադառնա բանակցությունների սեղանի շուրջ: Հայաստանը չընկրկեց եւ մինչեւ վերջ պնդեց իր դիրքորոշումը:

Եւ երբ Սերժ Սարգսյանի եւ Վլադիմիր Պուտինի վերջին համատեղ հայտարարության մեջ կարեւորվեց Վիեննայի եւ Սանկտ Պետերբուրգի պայմանավորվածությունների կատարումը, պարզ դարձավ, որ հետագա գործընթացներն այս ուղղությամբ կշարժվեն:

«Համանախագահների՝ տարածաշրջան այցելության հիմնական նպատակը շփման գծում և Հայաստան-Ադրբեջան սահմանին իրադրության մասին մանրամասն քաղաքական ու ռազմական տեղեկություն ստանալն էր, 2016 թվականին Վիեննայի և Սանկտ Պետերբուրգի գագաթնաժողովների ժամանակ կայացված համաձայնությունների կիրառումը քննարկելը»,-ասվում է Մինսկի խմբի համանախագների` այսօր տարածած հայտարարության մեջ:

Ընդհանրապես համանախագահերի տարածաշրջանային այցերն ամփոփող հայտարարությունները դեկլարատիվ են լինում: Այս անգամ, սակայն, այն հազվադեպ դեպքերից է, երբ հայտարարությունը խիստ գործնական է: Համանախագահները նշում են փաստորեն, որ քննարկել են Վիեննայի եւ Սանկտ Պետերբուրգի համաձայնությունների կիրառումը: Սա լուրջ քայլ է: Նրանք նաեւ նշել են, որ այցելել են «Լեռնային Ղարաբաղի շուրջը գտնվող տարածքներ»: Սա ավելի լուրջ քայլ է: Ամեն անգամ չէ, որ համանախագահները Ստեփանակերտից հեռանում են: Առավելագույնը լինում են առաջնագծում, այն էլ` եթե իրենց այցին նախորդած են լինում լուրջ մարտական գործողություններ:

«Նախագահները ներկայացրել են իրենց դիրքորոշումները համանախագահների առաջարկների առնչությամբ`կապված հրադադարի ամրապնդման հետ (....)»,-ասվում է հայտարարության մեջ:

Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ գտնվող տարածքներ համանախագահների այցը կարող է կապված լինել Կասպրշիկի դիտորդների տեղակայման, միջադեպերի հետաքննության մեխանիզմների մոնտաժման հետ: Սրանք են հրադադարի ամրապնդման ուղիները, եւ փաստորեն սրանց հետ կապված տեղում ուսումնասիրություններ են կատարվել եւ կոնկրետ առաջարկներ են եղել, որոնց վերաբերյալ Սերժ Սարգսյանն ու Իլհամ Ալիեւը դիրքորոշում են հայտնել:

Թեեւ ազատագրված տարածքներ համանախագահների այցը կարող է մեկնաբանվել նաեւ դրանք վերադարձնելու հետ կապված հնարավոր գործընթացներով, սակայն որքան էլ առաջին նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը խոսում է դրա մասին, միեւնույն է որեւէ նշան, որ ներկայում այդպիսի գործընթաց է ընթանում, չկա: 

Հայտարարության մեջ ասվում է նաեւ, որ համանախագահները շուտով կմեկնեն Վիեննա՝ Մինսկի խմբի անդամներին բանակցությունների արդյունքները ներկայացնելու նպատակով: Ենթադրվում է, որ հարցը կրկին պետք է մտնի ԵԱՀԿ համապատասխան հանձնաժողով, եւ եթե Ադրբեջանն այս անգամ չբոյկոտի, գուցեեւ իսկապես գործընթացը սկսվի:

Երեւանում ասուլիսի ժամանակ ամերիկացի համանախագահ Ռիչարդ Հոգլանդը հույս է հայտնել, որ առաջիկայում երկու երկրների ԱԳ նախարարները կհանդիպեն եւ կնախապատրաստեն նախագահների հանդիպումը:

Պաշտոնական Երեւանի վերջին մեկ տարվա պահվածքը ցույց է տալիս, որ բանակցությունները կվերսկսվեն միայն այն դեպքում, եթե Վիեննայի եւ Սանկտ Պետերբուրգի համաձայնությունների կյանքի կոչման ուղղությամբ գործնական քայլեր լինեն, օրինակ`ԵԱՀԿ-ում հաստատվեն դրանց ճանապարհային քարտեզն ու ֆինանսավորումը:

Եթե նման բան տեղի ունենա եւ այդ մեխանիզմները ի վերջո ներդրվեն, ապա դա կլինի խաղաղության գաղափարախոսության հաղթանակը. կողմերը «խաղաղության, բարիդրացիության եւ հաշտության» մթնոլորտում կքննարկեն կարգավորման` սեղանին դրված տարբերակը: Որքան երկար դա տեւի, այնքան հեռվում կմնան արյունն ու տառապանքները, եւ երկու ժողովուրդների համար փոխզիջումներն այլեւս անընդունելիության աստիճան ցավոտ չեն լինի: