Իրաքյան Քուրդիստան. նոր տարածաշրջանային խաղացո՞ղ, թե՞ անկայունության օջախ

Իրաքյան Քուրդիստանում սեպտեմբերի 25-ին մեկնարկած անկախության հանրաքվեն անցկացվում է տարածաշրջանային լրջագույն լարվածության պայմաններում, երբ գրեթե բոլոր հարեւան պետությունները դեմ են արտահայտվում Իրաքի քրդերի անկախացմանը:

Միեւնույն ժամանակ իրաքցի քրդերը քվեարկում են Իրաքյան Քուրդիստանի տարածքում բացված 12.000 ընտրատեղամասում: Հանրաքվեին մասնակցում է 5 մլն 200 հազ. ընտրող: Նրանցից միայն 1 մլն 200 հազ.-ը՝ մայրաքաղաք Էրբիլից, 1 մլն 280 հազ.-ը՝ Սուլեյմանիայից, 800.000-ը՝ Դահուքից, 750. 000-ը՝ Մոսուլից, իսկ ահա թուրքմենաբնակ Քիրկուկում քվեարկության կմասնակցի 750.000 քաղաքացի:

Հատկանշական է, որ Իրաքյան Քուրդիստանի անկախության հանրաքվեն տեղի է ունենում միջազգային ու տարածաշրջանային գերտերությունների բացահայտ մերժողական մթնոլորտում:

Եթե ԱՄՆ-ն ու Եվրամիությունն ուղղակի կոչ էին անում Իրաքի քրդերին հետաձգել անկախության հանրաքվեն՝ իրավիճակը տարածաշրջանում էլ ավելի չլարելու համար, ապա Իրանը, Թուրքիան ու Իրաքը բացարձակապես դեմ են արտահայտվում Իրաքյան Քուրդիստանի անկախացմանը: Այդ պետություններն արդեն իսկ գործի են անցել, եւ տարածաշրջանում անկախացման հայտ ներկայացրած պետական միավորի նկատմամբ ճնշման գործիքակազմ կիրառել: Թուրքիան զորքեր է կուտակել Իրաքի հետ սահմանին ու քննարկում է նոր պատժամիջոցներ կիրառելու հնարավորությունը, Իրանը զորավարժություններ է սկսել ու պաշտոնական Բաղդադի պահանջով փակել Իրաքի Քուրդիստանի հետ օդային հաղորդակցությունը:

Շրջափակման քաղաքականությունը գործի է դրված: Թուրքիայի ԱԳՆ-ն կրկին հայտարարություն է տարածել Իրաքի Քուրդիստանի անկախության հանրաքվեի հետ կապված՝ նշելով, որ այն «իրավական ուժ չունի թե՛ միջազգային իրավունքների, թե՛ Իրաքի Սահմանադրության տեսանկյունից»։

«Թուրքիան չի ճանաչում որեւէ իրավական հիմքից զուրկ այդ հանրաքվեն։ Թուրքիան միջազգային իրավունքից եւ Թուրքիայի խորհրդարանի ընդունած օրինագծից բխող հնարավորությունների սահմաններում կպաշտպանի իր ազգային շահերը»,- նշված է հայտարարության մեջ։

Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարությունը նաեւ կոչ է արել իր քաղաքացիներին լքել Իրաքյան Քուրդիստանի տարածքը, որտեղ այսօր անցկացվում է անկախության վերաբերյալ հանրաքվե, այս մասին հայտնում է թուրքական «Միլլիյեթ» պարբերականը: Միեւնույն ժամանակ, Թուրքիայում լայնամասշտաբ բողոքի ցույցեր են ընթանում քրդական հանրաքվեի դեմ: Ազգայնական թեւի ակտիվիստները փողոց են դուրս եկել մայրաքաղաք Անկարայում, Ստամբուլում, Իզմիրում, Ադանայում, Բուրսայում եւ այլուր, գրում է «Ջումհուրիյեթ» պարբերականը:

Խնդրո առարկայի վերաբերյալ հեռախոսազրույց են ունեցել Թուրքիայի եւ Իրանի նախագահներ Ռեջեփ Էրդողանը եւ Հասան Ռոհանին, որի ընթացքում մտահոգություն են հայտնել Իրաքյան Քուրդիստանի անկախության առաջիկա հանրաքվեի հետ կապված: «Երկու առաջնորդները նշել են, որ հանրաքվեն տարածաշրջանում քաոսի կհանգեցնի, նրանք ընդգծել են այն կարեւոր նշանակությունը, որ տալիս են Իրաքի տարածքային ամբողջականությանը»,- նշված է պաշտոնական հաղորդագրության մեջ:

Թուրքիայի վարչապետ Բինալի Յըլդըրըմը, խոսելով հանրաքվեի մասին, դրա կայանալու դեպքում չի բացառել Թուրքիայի ռազմական միջամտությունը: Թուրքիայի վարչապետը շեշտել է, որ իրենց երկրի սահմաններին սպառնացող ցանկացած վտանգ իրենք պատրաստ են չեզոքացնել՝ առանց երկմտելու: Նա նաեւ հայտարարել է, որ Իրաքյան Քուրդիստանի դեմ կարող են կիրառվել տնտեսական եւ քաղաքական մի շարք պատժամիջոցներ:

Թուրքիայի ու Իրանի անհանգստությունն Իրաքյան Քուրդիստանի անկախացման հետ կապված առաջին հերթին, ըստ փորձագետների, պայմանավորված է ներքին վախերով: Երկու երկրներում էլ Իրաքյան Քուրդիստանին հետ սահմանակից մեծ քրդաբնակ տարածաշրջաններ կան, որտեղ որոշակի խմորումներ են տեղի ունենում: Այս առումով Իրաքյան Քուրդիստանի անկախացումը կարող է «վարակիչ» նախադեպ լինել այդ պետությունների քրդաբնակ ռեգիոնների համար: Հատկապես Թուրքիայում քրդական հարցը վերջին երկու տարում շատ է սրվել, իսկ Սիրիայում քրդերը կարելի է ասել դե-ֆակտո անկախ են եւ չեն ենթարկվում Դամասկոսին:

Տեւական ժամանակ է, ինչ Թուրքիայի արեւելյան քրդաբնակ նահանգներում Քրուդիստանի աշխատավորական կուսակցության զինված խմբավորումների դեմ ռազմական գործողություններ են իրականացվում:

Միեւնույն ժամանակ Իրաքյան Քուրդիստանը Բաղդադից անկախանալու հանրաքվեի անցկացումից հետո Իրաքի բանակի հետ ռազմական առճակատում չի սպասում: Այս մասին հայտարարել է ինքնավարության ղեկավար Մասուդ Բարզանին:

«Մենք բացարձակապես չենք մտածում ռազմական կոնֆլիկտի մասին, մենք պատրաստ ենք ագրեսիան հետ մղելուն, բայց ոչ իրաքյան բանակի: Մենք նրա հետ համակարգում ենք իրականացնում, փեշմերգայի եւ բանակի միջեւ, ուստի ես իմ կողմից հաստատում եմ, որ մենք այդ մասին չենք մտածում (Իրաքի բանակի հետ բախման)»,- մամուլի ասուլիսի ժամանակ ասել է քուրդ առաջնորդը: 

Նրա խոսքով՝ Իրաքյան Քուրդիստանի անկախության հանրաքվեի անցկացումից հետո Էրբիլը պատրաստ է Բաղդադի հետ երկարատեւ բանակցությունների.

«Ես ցանկանում եմ շեշտել, որ այս հանրաքվեն չի անցկացվում սահմանների վերագծման համար: Քվեարկության անցկացումից հետո մենք պատրաստ ենք Բաղդադի հետ երկխոսության երկարատեւ գործընթաց սկսել, նրան անհրաժեշտ ժամանակ տրամադրել՝ 1-2 տարի, որպեսզի գտնենք բարիդրացիության բանաձեւը»,- ասել է քուրդ առաջնորդը: