Վահան Տեր-Ղեւոնդյանի երջանկության եւ երազանքի պատմությունը

Նորանկախ Հայաստանի պատմության մեջ և ոչ միայն` դեռ ոչ մի քաղաքական գործիչ, ոչ մի լիդեր իր պայքարի քաղաքական նպատակը չէր հռչակել երջանկությունը: Եվ ուրեմն, թավշյա հեղափոխությունն աննախադեպ էր ոչ միայն իրականացման մեթոդներով, այլև հռչակագրերով, որ հնչեցին հրապարակներում և ամենատարբեր հարթակներում: Լինել ազատ և երջանիկ` ասաց Նիկոլ Փաշինյանը:

Երջանկությունը կոչված է իբրև քաղաքական նպատակ: Կարելի է համարձակ երազել ոչ թե գալիք, այլ ստեղծելիք երջանկությունը, որովհետև այս հեղափոխությունը կատարվում է հենց ազատ ու երջանիկ լինելու համար: Հիմա: Արդեն իսկ: Ինչպե՞ս է կառուցվում ՀՀ հպարտ քաղաքացիների երջանկության մասին հավաքական գիտակցությունը: Ո՞րն է ազատ և երջանիկ հայրենիքի հավաքական տեսլականը: Որտե՞ղ են հատվում ՀՀ հպարտ քաղաքացու անձնականին և հանրայինին վերաբերող երազանքի գծերը: Որքանո՞վ են ուժեղ և ինչո՞վ են սնուցված երջանկության մեր երազանքները` իբրև հասարակական կամք և ուղերձ:

Սրանք են այս ծրագրի ուրվագծերը: Եվ ես հույս ունեմ, որ ամեն զրուցակցի երջանկության և երազանքի պատմությունը կհամալրի ազատ և երջանիկ հայրենիքի կոնկրետացող պատկերը, կօգնի ձևակերպել երջանիկ երկրի նոր կոնցեպտներ` ի մի բերելով երջանիկ երկիր, հայրենիք, հանրապետություն ստեղծելու պատկերացումներն ու առաջարկները: Այս ամենը կամրագրվի «Երջանկության նախագիծ» շարքում: 

Մատենադարանի տնօրեն Վահան Տեր-Ղևոնդյան.

Հիմա մտածում եմ և հասկանում, որ չեմ կարող մեկ բառով նկարագրել, թե ինչ է երջանկությունը:

Անձնական երջանկություն

Հազար ու մի պարզ մարդկային երջանկություններ կան` երեխաս ծնվեց` երջանկացա, հաջողություններ ունեցավ` երջանիկ եմ, կնոջս հետ մեր սիրած սրճարանում մեր սիրած սուրճից մի բաժակ վայելեցինք՝ արդեն երջանիկ եմ, Հենրիկ Մխիթարյանը գոլ է խփում` ես երջանիկ եմ:

Հասարակական երջանկություն

Հիշում եմ, որ 1991 թվականին, երբ հռչակվեց Հայաստանի Հանրապետության անկախությունը, և երբ Արամ Մանուկյանը կարդում էր Անկախության հռչակագիրը, այդ պահին երջանիկ էի: Իրոք, երջանիկ էի ու հպարտ: Երբեք չեմ մոռանա:

Մասնագիտական երջանկություն

Ես, ճիշտն ասած, մեծադղորդ տեսարաններով երջանկացող չեմ. մի շարք երկրներում դեսպան եմ եղել և չեմ կարող ասել, թե այսինչ երկրի նախագահին հավատարմագրեր հանձնելու պահին կամ պետական պահակազորի առջևով քայլելիս երջանիկ էի: Ես երջանիկ եմ, երբ իմ որևէ գործ արդյունք է տալիս: Կարող է շատ փոքրիկ գործ լինել, բայց երբ զգում եմ, որ հասավ իր նպատակին՝ երջանիկ եմ:

Եղիշեն ասում էր, որ բոլոր տեսակի դժբախտությունները ծնվում են տգիտությունից: Մատենադարանի խնդիրներից մեկը, բացի հետազոտական և այլ աշխատանքներից, նաև հասարակությանը կրթելն է: Հանրային գիտակցության մեջ Մատենադարանը գրեթե սրբացված տարածք է, որտեղ կան բարձր ու վեհ արժեքներ, բայց դրանք բաներ են, որ կապ չունեն իրենց առօրյա կյանքի, իրենց անձի, իրենց անձնական պատմության հետ: Մենք ինքներս մեզ լավ չենք ճանաչում: Եվ ճանաչելու լավագույն ձևը մեր հարուստ մատենագրությունը միայն տեսնելը չէ, այլ կարդալը, ուսումնասիրելը, յուրացնելը, մեր մի մասը դարձնելը: Մատենադարանը միայն թանգարան չէ, այն նաև գրադարան է ու հետազոտական ինստիտուտ: Այդ առումով դժվար է միաժամանակ պահել Մատենադարանի գիտական խորությունը և հանրայնացնել այստեղ ամփոփված գիտելիքը, բայց դա պետք է արվի: Ինչպե՞ս գիտելիքը դարձնել հանրամատչելի հասարակական լայն շերտերի, անգամ երեխաների համար: Դա շատ լուրջ խնդիր է: 

Ի դեպ, Մատենադարանում գործում է խմբակ, որտեղ 7-12 տարեկան երեխաները սովորում են մանրանկարչություն: Երջանկություն կլինի, եթե հետագայում այս խմբակը զարգանա և ներառի այլ տարիքային խմբեր ևս:

Երևանի որոշ ավագ դպրոցներում որպես ֆակուլտատիվ առարկա գրաբար է դասավանդվում: Երկու տարի առաջ գրաբար ուսանող լավագույն աշակերտների համար մի ծրագիր իրականացրինք Մատենադարանում, որը մեծ ոգևորություն առաջացրեց: Կարծում եմ` պարբերաբար կարելի է վերադառնալ նման ծրագրերի: Շատ կարևոր է,  որ  աշակերտը գրաբար կարդալիս ոչ միայն հասկանա բառերի իմաստը, այլև հաճույք ստանա լեզվի գեղեցկությունից, սա էլ է երջանկության մի ձև: Գտնել եղանակներ «Զվարթ գիտության» տարածման համար` այդ ճանապարհին փնտրտուքն ու փոքրիկ նվաճումները ևս դարձնելով երջանկության պահեր:

Երջանիկ հասարակություն, երջանիկ երկիր.

Մարդկանց երջանկությունից զրկում է հոգսը: Եվ մարդուն աշխատանքը չէ որ հոգսաշատ է դարձնում: Մարդը կարող է առավոտից երեկո ծանր աշխատանք կատարել, բայց նրա դեմքին հոգս չտեսնեք: Գուցե հոգնություն, բայց ոչ հոգս: Հոգսի հիմնական դրդապատճառը, իմ կարծիքով, անորոշությունն ու անկայունությունն է: Երջանիկ հասարակություն ունենալու հավանականությունը մեծ է կայուն հիմքեր ունեցող պետություններում: Այո, ժողովրդավարությունը շատ թերություններ ունի, բայց, ինչպես ասում են, աշխարհում դրանից լավ կառավարման մոդել դեռ չի ստեղծվել: Եվ ես կարծում եմ, որ երջանիկ կամ դժբախտ հասարակություն ունենալը կախված է ժողովրդավարության և բարեկեցության մասին պատկերացումներից: Մեզանում մինչև հիմա բարեկեցություն ասելով հասկացել են կա'մ մի տեղից մի բան փախցնելը, կա'մ մեծահարուստ մարդու կողքին կանգնելն ու նրա թափած փշրանքներից օգտվելը: Ես հասկանում եմ` քանիցս ձախողվել են արդար ճանապարհով բարեկեցություն ստեղծելու ջանքերը: Ուստի, շատերը ժողովրդավարությունը լավագույն դեպքում կապում են ազատության հետ, բայց ոչ բարեկեցության: Եվ ես կարծում եմ, որ երջանիկ հանրույթ կարող է լինել այն ժամանակ, երբ ժողովրդավարությունը կապվի բարեկեցության հետ: Դա երկար ու տանջալից ուղի է, բայց այլ տարբերակ չկա: Քայլ առ քայլ ամրապնդել ժողովրդավարությունը ու նույնպես քայլ առ քայլ ձևավորել բարեկեցիկ ու ապահով հասարակություն:

Մարինա Բաղդագյուլյան