Ստաս Նամինը դեմ է Միկոյանի արձանին

«Սկզբունքորեն դեմ եմ որեւէ հուշարձանի կանգնեցմանը: Ես կարծում եմ, որ հիշատակը պետք է ապրի մարդկանց սրտերում եւ մտքում, այլ ոչ՝ մարմարի, գրանիտի կամ բրոնզի մեջ»,- երեկ «ՀԺ»-ն այսպիսի մեկնաբանություն է ստացել Անաստաս Միկոյանի թոռանից՝ Մոսկվայում բնակվող անվանի երաժիշտ եւ կոմպոզիտոր, նկարիչ եւ ռեժիսոր Ստաս Նամինից, ով մեր թղթակցի խնդրանքով մեկնաբանել է իր պապի արձանը Երեւանում կանգնեցնելու՝ ավագանու որոշումը:

Երկու շաբաթ «ՀԺ»-ի թղթակիցը «Ստաս Նամինի կենտրոն» կրթամշակութային կազմակերպության աշխատակցի միջոցով նամակագրական կապի մեջ է եղել Անաստաս Միկոյանի անվանի թոռան հետ: Մայիսի 14-ին մեր թղթակիցը Ստաս Նամինին գրավոր հարցում է ուղարկել` խնդրելով մեկնաբանել Երեւանի ավագանու ապրիլի 30-ի որոշումը` միաժամանակ տեղեկացնելով թե՛ որոշման բովանդակության, թե՛ դրա շուրջ ծավալված հանրային արձագանքի մասին: Ստաս Նամինը, ով պապի անունն է կրում (իսկական անունը՝ Անաստաս Ալեքսեյի Միկոյան), ստեղծված իրավիճակի շուրջ օբյեկտիվ գնահատական տալու նպատակով ցանկություն է հայտնել նախ ծանոթանալ ռեպրեսիաներին եւ գնդակահարություններին Անաստաս Միկոյանի մասնակցությունը հաստատող փաստաթղթերին եւ հրապարակումներին: Նա լրագրողից խնդրել է իրեն ուղարկել թե՛ պատմական փաստաթղթերի էլեկտրոնային տարբերակները, թե՛ այդ պատմությունների եւ Հայաստանում տեղի ունեցած հանրային արձագանքի մասին լրագրողական հրապարակումների հղումները: Մայիսի 16-ին «ՀԺ»-ի թղթակիցը անվանի արվեստագետին է ուղարկել իր ձեռքի տակ եղած նյութերից մոտ մեկ տասնյակը: Եվ ահա, տասը օր դրանք ուսումնասիրելուց հետո Ստաս Նամինը պատասխանել է, որ սկզբունքորեն դեմ է որեւէ հուշարձանի տեղադրմանը, եւ որ հիշատակը պետք է ապրի մարդկանց սրտերում եւ մտքի մեջ, այլ ոչ՝ գրանիտի ու բրոնզի:

Ստաս Նամինի այս արձագանքը ավելի մեծ նշանակություն է ստանում հատկապես Երեւանի քաղաքապետարանի այն պնդումներից հետո, որոնց համաձայն՝ ԽՍՀՄ պետական գործչի արձանը կանգնեցնելու հասարակական պատվերի հեղինակը նրա ընտանիքն է:

Հիշեցնենք, որ ապրիլի 30-ին Երեւանի ավագանին, Երեւանի գլխավոր ճարտարապետ Տիգրան Բարսեղյանի միջնորդագրին ընդառաջելով, որոշում է կայացրել Անաստաս Միկոյանի հուշարձանը տեղադրել մայրաքաղաքի Մոսկովյան պուրակում, ինչը հանրության որոշակի շրջանակում դժգոհություն է առաջացրել: Մեծ խումբ մարդիկ պնդում են, որ Միկոյանի ձեռքերն արյունոտ են. նա Ստալինին առաջարկել է գնդակահարել 700-ով ավելի հայ, քան նախատեսված է եղել, ինչպես նաեւ՝ Միկոյանը ստորագրել է Կատինում հազարավոր լեհ սպաներին գնդակահարելու փաստաթղթի տակ: Միկոյանի արձանը տեղադրելու որոշումը քննադատեց ոչ միայն հայ հանրության մի հատված (իհարկե, պաշտպաններ էլ կային), այլեւ Հայաստանում Լեհաստանի արտակարգ եւ լիազոր դեսպան Զդիսլավ Ռաչինսկին: «ՀԺ»-ի թղթակցի հետ զրույցում դեսպանն ասել էր, որ Միկոյանի արձանը կանգնեցնելը անբարոյական է: «Կատինը հանցանք էր մարդկության դեմ, եւ որոշ գիտնականներ այն սահմանում են որպես ցեղասպանություն: Հետեւաբար, Միկոյանի նման անձանց արձանը կանգնեցնելը, կարծում եմ, անբարոյական է, եւ ստեղծում է քաղաքական ու տնտեսական գաղափարների անհամաձայնություն: Ցանկացած ազգի գործն է՝ կանգնեցնել այն մարդու արձանը, ում որ ինքը ցանկանում է: Ես այստեղ ոչ մի ասելիք չունեմ: Բայց խնդրում եմ, հարցրեք այն ընտանիքներին, որոնց հարազատները գնդակահարվել են ԽՍՀՄ տարիներին, թե ինչ են նրանք ցանկանում: Դա ձեր գործն է, ձեր արձանն է եւ ձեր որոշումը, բայց ինձ համար՝ անհասկանալի»,- ասել էր Լեհաստանի դեսպանը:

Քննարկումներ ԱԺ-ում

Երեկ ԱԺ-ում շարունակվեցին 2013 թ. բյուջեի կատարողականի հաշվետվությունը մշտական հանձնաժողովների նիստում: Երեւանի քաղաքապետարանից հաշվետվությունը ներկայացնում էր ոչ թե Տարոն Մարգարյանը, այլ փոխքաղաքապետ Կամո Արեյանը: Պատգամավոր Նիկոլ Փաշինյանը նախ հետաքրքրվեց, թե ինչո՞ւ Տարոն Մարգարյանը դարձյալ ներկա չէ, ինչին ի պատասխան Արեյանը պատճառաբանեց, որ Տարոն Մարգարյանը Հայոց ցեղասպանության հարյուրամյա տարելիցին նվիրված հանձնաժողովի անդամ է ու մասնակցում է այդ նիստին: Արձագանքելով՝ Փաշինյանն ասաց. «Որեւէ մեկին չեմ ուզում վիրավորել, բայց Հայաստանում պաշտոնյաները ռանգերի են բաժանվում, Տարոն Մարգարյանը հերթական անգամ չի ներկայանում նիստին: Եթե համարում են, որ սա կարեւոր չէ, թող ասեն, մենք էլ չգանք»: Այնուհետեւ Փաշինյանը Արեյանին հարց ուղղեց՝ կապված Անաստաս Միկոյանի արձանի տեղադրման հետ. «Հետաքրքիր է՝ այդ արձանը տեղադրելով ի՞նչ ուղերձ եք հղում հանրությանը: Ես կհասկանայի, եթե քաղաքապետարանը նախաձեռներ 2008թ. Մարտի 1-ի զոհերի արձանի տեղադրումը, ովքեր գնդակահարվել են հենց Երեւանի քաղաքապետարանի հարեւանությամբ: Հայաստանում ավելի շատ գնդակահարողների արձաններ են տեղադրվում, քան գնդակահարվողների»,- նշեց Փաշինյանը: Ի պատասխան, Երեւանի փոխքաղաքապետը ասաց, որ արձան դնելու լիազորությունը տրված է ավագանուն, ու ավագանին այդ գաղափարին կողմ է եղել. «Այնուամենայնիվ, որպես պետական գործիչ, ավագանին տվել է իր համաձայնությունը: Հանրության մեջ, բնականաբար, պատմության մասնագետների մեջ կան իրարամերժ, տարակարծիք մեկնաբանություններ»,- պատասխանեց Արեյանը: Հակադարձելով՝ Փաշինյանը ասաց, որ պարզելու համար Անաստաս Միկոյանը պետական գործիչ է, թե պետական դահիճ, պետք է ուսումնասիրել պատմությունը: Փաշինյանը նաեւ հայտարարեց, որ Անաստաս Միկոյանի անունը կապվում է Կատինում 22 հազար լեհ սպաների գնդակահարության հետ. «Տեսեք, Միկոյանի անունը կապում են Կատինում 22 հազար լեհ սպաների գնդակահարության հետ. ինչպիսի՞ն կլինի ձեր արձագանքը, եթե մի օր Վարշավայում որոշեին տեղադրել Թալեաթի արձանը»,- հետաքրքրվեց Փաշինյանը: Արեյանն էլ ի պատասխան ասաց, որ Թալեաթի անունն ու արձանը իրեն չեն հետաքրքրում: Արեյանին հայտնի չէր նաեւ արձանի տեղադրման ֆինանսական միջոցներն ու ժամկետները: