Ինչն է խոչընդոտում արտահանմանը. Փողը ներկրողների մոտ է

Այն, որ մեր տնտեսությունը կարող է զարգանալ միայն արտահանման շնորհիվ, թերեւս անվիճելի փաստ է: Մեր շուկան չափազանց փոքր է, որպեսզի ներքին պահանջարկի բավարարումը լինի տնտեսական աճի գրավական: Սա արձանագրում են նաեւ իրար հաջորդող կառավարությունները:

«Հայաստանը, հանդիսանալով փոքր ներքին շուկայով երկիր եւ ունենալով մասշտաբի էֆեկտի բացակայություն, պետք է զարգացման մոդելը կառուցի արտահանմամբ պայմանավորված տնտեսական աճի վրա»,- նշված է գործող կառավարության գործունեության 100 օրվան նվիրված զեկույցում: Բայց արձանագրելը այլ բան է, տնտեսությունը այդպիսին դարձնելը` այլ:

Վերը նշված զեկույցում բերված են ուշագրավ ցուցանիշներ: Ըստ այդմ, 2015 թ. արտահանման ծավալի հարաբերակցությունը համախառն ներքին արդյունքին կազմել է ընդամենը 15.4 տոկոս, իսկ 2016 թվականին` մոտ 18 տոկոս:  Սա փոքր` չափազանց փոքր, նույնիսկ չնչին ցուցանիշ է:

 «Հաշվի առնելով Հայաստանի տնտեսության առանձնահատկությունները` արտահանման առաջանցիկ աճը պետք է լինի տնտեսության զարգացման հիմնական շարժիչ ուժ: Որպես առաջնային նպատակադրում, անհրաժեշտ է սահմանել ՀՆԱ-ի կառուցվածքում արտահանման առնվազն 40-45 տոկոս կշռի ապահովումը»,- նշված է զեկույցում: Նպատակադրումն էլ կարծես նորմալ է:

Իսկ ո՞րն է պատճառը, որ մեզ մոտ արտահանման ենթակա ապրանքներ քիչ են արտադրվում: Նկատենք, որ արտահանման մեջ չափազանց մեծ ծավալ է զբաղեցնում հանքարդյունաբերության արտադրանքը: Դա դիտարկել որպես տնտեսության զարգացման գրավական, թերեւս, միամտություն կլինի: Իհարկե, վերջին շրջանում մի քանի ապրանքների արտահանման ծավալների աճ է նկատվում, ինչը ուրախալի է: Օրինակ, ծխախոտի դեպքում: Բայց դա էլ շատ քիչ է եւ ընդհանուր պատկերը եղել ու մնում է բավականին մռայլ:

Կառավարությունը իր զեկույցում նշում է մի քանի պատճառ, որոնք խոչընդոտում են արտահանման աճին: Մասնավորապես` «Ձեռնարկությունների արտահանման պոտենցիալի ցածր մակարդակ», «Ձեռնարկությունների կողմից ապրանքային արտադրանքի ավելացման ուղղությամբ ներդրումների բացակայություն», «Արտահանումը սպասարկող եւ արտահանմանն աջակցող շուկայական ծառայությունների` լոգիստիկ ծառայությունների, արտահանման վարկավորման ու ապահովագրման ծառայությունների զարգացվածության ցածր մակարդակ» եւ այլն:

Արդյոք սրա՞նք են հիմնական խոչընդոտները եւ արդյոք կառավարությունը ճի՞շտ է ախտորոշել: Կառավարությունը փորձե՞լ է պարզել, թե ինչու է մեր ձեռնարկությունների արտահանման պոտենցիալը ցածր, ինչու ներդրումներ չկան...: Սա հասկանալու համար փորձենք խոշորացված դիտարկել մեր տնտեսության «կառուցվածը»:

Որպեսզի արտադրվի մրցունակ ապրանք, որը կարելի է արտահանել եւ դրանով մտնել այլ շուկաներ, մեծ ներդրումներ են պետք: Արտադրված ապրանքը պետք է լինի որակյալ եւ էժան: Այդպիսի արտադրության մեջ ներդրումներ կարող են անել միայն նրանք, ովքեր ունեն շատ փող: Դե հիմա նայենք, թե Հայաստանում շատ փող ունեցողները որտեղ են ներդրումներ անում: Կարո՞ղ ենք գտնել որեւէ օլիգարխ, որի եկամուտի գոնե մեկ-երկու տոկոսը ստացվում է իր արտադրանքի արտահանումից: Չկան այդպիսիք: Օլիգարխները հիմնականում «նստած են» ներմուծումների, առեւտրի, ծառայությունների եւ  առավելագույնը` ներքին շուկայի համար ապրանքներ արտադրելու վրա:

 Ու դրա պատճառը շատ պարզ է: Այդպես հեշտ է: Որակյալ ու ցածր ինքնարժեքով մրցունակ ապրանքներ արտադրելու փոխարեն շատ ավելի հեշտ է իշխանությունից ստանալ ներքին շուկայում գործելու քվոտաներ, ավելի քիչ ներդրումներով` «թքել-կպցնելով» մի արտադրություն կազմակերպել, կասկածելի որակով ինչ-որ ապրանք արտադրել ու «նաղդել» մարդկանց վրա իհարկե՝ ստացած քվոտայի սահմաններում: Ներդրումները 1-2 տարում ետ կգան ու դրանից հսկայական շահույթներ կձեւավորվեն, որի մի զգալի մասը կմուծվեն «վերեւներին», այսինքն «ստվերային բյուջեին»: Նույնատիպ  քվոտաներով կարելի է մտնել սպասարկման ոլորտ, ներմուծումների ոլորտ եւ այլն: Կամ էլ մաղարիչներով քաղաքի կենտրոնում մի հատ էժան հողակտոր «կպցնել», վրան մի հատ շենք «բստրել» ու քառակուսի մետրով ծախել...:

 Սրանք են այսօր Հայաստանում ներդրումներ անելու հիմնական «բիզնեսները»: Մի սուպերմարկետի կառուցման գնով կարելի է օրինակ գյուղմթերքի վերամշակման մի փոքրիկ գործարան կառուցել, համալրել վերջին սերնդի սարքավորումներով ու արտահանման ենթակա ապրանք ստանալ: Բայց այս դեպքում եթե նույնիսկ ներդրումներ ճարվեն, ապա դրանք ետ կգան մի 10 տարի հետո: Իսկ սուպերմարկետը իր ստվերի հաշվին մի երկու երեք տարում «կարդարացնի» իրեն: Հենց դա է պատճառը որ չնայած ներդրումները Հայաստանում շատ քիչ են, բայց սուպերմարկետները աճում են սնկի պես:

Այլ կերպ ասած, նրանք, ովքեր փող ունեն, ներդրում չեն անի ժամանակակից, արտահանմանը միտված արտադրության մեջ: Իսկ նրանք, ովքեր կուզենան ներդրումներ անել արտահանելի ապրանք արտադրելու համար, չեն կարող փող ճարել: Ավելի պարզ ասած, հիմա փողը կենտրոնացած է ոչ արդյունավետ «տնտեսվարողների» ձեռքում: Նրանք գտել են այդ փողը բազմապատկելու բանաձեւերը, եւ ոչինչ նրանց չի կարող ստիպել նույնիսկ մտածել ժամանակակից, բարձր տեխնոլոգիական, մրցունակ ապրանք արտադրելու մասին:

Սա, իհարկե, ներքին ներդրողների մասով: Իսկ ինչու Հայաստանում մրցունակ, արտահանելի ապրանքների արտադրության մեջ փող չեն ներդնում օտարերկրյա ընկերությունները: Այստեղ էլ ըստ էության ամեն ինչ պարզ է: Խնդիրն այն է, որ բազմաթիվ այլ ռիսկերի շարքում մեր տնտեսությունը ունի մի «առանձնահատկություն»:

Տնտեսության մեջ խաղի կանոններ սահմանողները հենց այն նույն,  ոչ արդյունավետ, իշխանության բաշխած քվոտաներով «փող աշխըտող» եւ այդ նույն իշխանություններին մուծվող «տնտեսվարողներն են»: Իսկ այդպիսի «կառուցվածք» ու բովանդակություն ունեցող տնտեսությունները հակացուցված են օտարերկրյա ներդրողների համար: Դա թունավոր միջավայր է նրանց համար: Սա ավելի քան ակնհայտ իրողություն է, սակայն որեւէ կառավարության որեւէ զեկույցում այս մասին անգամ ակնարկ չկա: Ինչից էլ հետեւում է, որ արտահանման վրա հիմնված տնտեսական աճ ունենալու հեռանկարներ Հայաստանի համար գոնե առայժմ չկան:

Տպել
3368 դիտում

Շոկային սկիզբը, Յուրայի պոկերը ու ՀՀ ֆուտբոլի հավաքականի ջախջախիչ հաղթանակը

Ծեծկռտուք Արտաշատի զինկոմիսարիատում. ըստ քաղաքացու ահազանգի՝ կապիտանը կոտրել է իր քիթը

Պարզաբանումներ եմ պահանջելու Բելառուսի ու Ղազախստանի նախագահներից. Փաշինյանը՝ ՀԱՊԿ նիստի զարգացումների մասին

Ոստիկանությունը օպերատիվ տվյալներ է ստացել, որ Երեւանում հիպնոսի միջոցով փող են կորզում

Ջիբրալթար-Հայաստան ֆուտբոլային հանդիպման մեկնարկային կազմերը

Երկու օր առաջ Հայաստանում էր, հիմա՝ չգիտեմ. Շարմազանովը՝ Տարոն Մարգարյանի գտնվելու վայրի մասին

Աշխարհը չէի փոխի քո հետ. Սիրուշոն շնորհավորել է Լեւոն Քոչարյանի ծնունդը

Իրական ընդդիմություն կձեւավորվի ընտրություններից հետո

Արսեն Ջուլֆալակյանն ու լրագրողը պարզաբանել են թյուրիմացությունը

Նոր մանրամասներ հոկտեմբերի 27-ին նռնակով կառավարության շենք ներխուժման դեպքից. պարզվել է՝ ով է նա

Արցախի պետնախարար Մարտիրոսյանն ընդունել է Արցախի պետական համալսարանի ուսանողների

Այդ տարածքը իմն է, իմ սեփականությունն է. Լոռու մարզպետը՝ սեփական ատամնաբուժարան կառուցելու մասին

Մարկոս Պիզելին՝ Ղազախստանի առաջնության լավագույն ֆուտնոլիստ

Քաղաքապետն ընդունել է ՀՀ-ում ԵՄ դեսպան Պյոտր Սվիտալսկիին

Վաչագան Ղազարյանը ցուցմունք է տվել. քննարկվում է կրկին գրավի միջնորդությամբ հանդես գալու տարբերակը

Ավան վարչական շրջանի ղեկավարը հրաժարական է տվել

23-ամյա Վահագնի շնորհիվ մարդկանց կյանքեր կփրկվեն. արյան տարբեր խումբ ունեցողներ շարունակում են արյուն հանձնել

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի միջնորդությամբ Սիմոն Մարտիրոսյանն ու Գոռ Մինասյանը կպարգեւատրվեն

Հույս ունեմ կկարողանանք Աբաջյանի հերոսությանն արժանի ապրել՝ անկախ նրանից` ինչով ենք զբաղվում. Փաշինյան

Հայ մարզիչը ղազախական ակումբի մանկապատանեկան ֆուտբոլը ղեկավարելու ու Հենոյի գեղեցիկ քայլի մասին