Համահայկական բանկի տնօրեն Վահրամ Ներսիսյանցը 1.5 միլիոն դոլար աշխատավարձ է ստացել

Համահայկական բանկի տրանսֆորմացումը ներդրումային հիմնադրամի՝ ըստ էության նշանակում է, որ այդ կառույցը կլուծարվի: Էական չէ, թե ինչ ձեւակերպում կունենա այդ գործընթացը, սակայն որոշ ժամանակ անց մենք ականատես կլինենք, որ նման կառույց այլեւս չկա:

Առաջին հայացքից տեղի ունեցածը մի աննշան իրադարձություն է՝ գործունեությունը դադարեցրել է մի բանկ, որի մասնակցությունը մեր տնտեսության մեջ զրոյական էր, ավանդատուներ չուներ, ուստի տուժած ավանդատուներ էլ չկան: Միակ տուժածը պետությունն է, որը ժամանակին մոտ 20 միլիոն դոլար էր ներդրել բանկի կապիտալում:

Բայց Համահայկական բանկի տապալումը ավելի շատ պետք է դիտարկել հոգեբանական, կամ այսպես ասենք՝ գաղափարախոսական հարթության մեջ:

«Հայազգի բազմաթիվ խոշոր արդյունաբերողների եւ միջազգային կազմակերպությունների հետ արդեն իսկ նախնական պայմանավորվածություններ են ձեռք բերվել։ Նրանք սպասում են Համահայկական բանկի գործունեության մեկնարկին, որ կատարեն իրենց ծավալային ներդրումները եւ մասնակցեն նախանշված ծրագրերի իրագործմանը»,- մոտ 7 տարի առաջ ասում էր ՀՀ ԿԲ նախագահ Արթուր Ջավադյանը, երբ ԱԺ-ում քննարկվում էր այս բանկը ստեղծելու մասին օրինագիծը։

Մի քիչ երկար սպասեցին «հայազգի բազմաթիվ խոշոր արդյունաբերողները»: Նրանք ծավալային ներդրումներ չարեցին: Ավելին՝ ընդհանրապես ներդրումներ չարեցին: Դա ունի հիմնականում երկու պատճառ: Նախ այն մասին, թե ինչպես էր կառավարվում բանկը: Բանկի գործադիր տնօրեն Վահրամ Ներսիսյանցը այդ պաշտոնը ստացավ Սերժ Սարգսյանի խորհրդականի պաշտոնից ազատվելուն պես: Նա ստանում էր Հայաստանի չափանիշներով ահռելի աշխատավարձ: Ըստ որոշ տեղեկությունների՝ մոտ 20 հազար դոլար ամսական: Փաստորեն միայն բանկի գործադիր տնօրենը անցած 6 տարիներին ստացել է մոտ 1.5 մլն դոլար:

Այսպիսի աշխատավարձերով աշխատակազմ ունեցող բանկը, մեղմ, շատ մեղմ ասած, պետք է ավելի ակտիվ լիներ շուկայում, դրա տեղը պետք է իմանային բոլոր նրանք, ովքեր ուզում էին բիզնես սկսել, բայց ինչ- ինչ պատճառներով չէին կարողանում վարկային միջոցներ հայթայթել առեւտրային բանկերից: Իր գոյության 6 տարիներին բանկը տեղաբաշխել է ընդամենը 5.5 միլիարդ դրամ: Դա սովորական առեւտրային միջին բանկի 1-2 շաբաթվա գործունեության արդյունք է: Այլ կերպ ասած, բանկը մտադրություն չի էլ ունեցել շրջադարձային գործունեություն ծավալել, այսպես ասենք՝ ցնցել տնտեսությունը, ինչը նրա ստեղծման միակ նպատակն էր ըստ էության: Փոխարենը եղել է տաքուկ աշխատավայր բարձր աշխատավարձերով, որտեղ անընդհատ ստեղծագործելու, նոր հորիզոններ գտնելու որեւէ մոտիվացիա չի եղել: Եվ այն, որ բանկը վաղ թե ուշ դադարեցնելու է գործունեությունը, հայտնի էր դեռ մեկ տարի առաջ, եւ այդ մասին հրապարակումներ են եղել մամուլում:

Համահայկականը կարող է որպես հակափաստարկ նշել, թե սպասվող ներդրումները սփյուռքից չկատարվեցին, դրա համար էլ բանկը չկարողացավ իրականացնել իր նպատակները: Ի սկզբանե որոշվել էր, որ բանկը պետք է ունենա առնվազն 100 միլիոն դոլարի կապիտալ՝ ունեցածից 5 անգամ ավելին: Ինչո՞ւ «հայազգի բազմաթիվ խոշոր արդյունաբերողները» այդպես էլ ներդրումներ չարեցին: Պատասխանը շատ պարզ է՝ այն նույն պատճառով, որով ներդրումներ մեր տնտեսության մեջ գրեթե չեն արվում: Այս տեսանկյունից Համահայկականը ներդրումային հիմնադրամի տրանսֆորմացնելը իրավիճակ չի փոխելու: Նախ այն պատճառով, որ արդեն դրա վրա կա անիմաստ, անգործունակ ու անհեռանկար կառույցի խարանը: Բայց ոչ միայն դա: Պատճառը թաքնված է ներդրումային հիմնադրամ հասկացողության բովանդակության մեջ: Եթե շատ պարզունակ ներկայացնենք, ապա ներդրումային հիմնադրամը աշխատում է այսպես. ներգրավում է գումարներ այն մարդկանցից կամ կառույցներից, որոնք ունեն փող, սակայն ավելի մեծ եկամուտներ ստանալու ակնկալիքով այդ փողը չեն դնում բանկերում: Միաժամանակ՝ չեն ուզում իրենց փողերը ներդնել առանձին բիզնեսներում, որովհետեւ կասկածում են այդ բիզնեսների եկամտաբերության մեջ:

Հենց այդպիսի փողերը «աշխատեցնելու» համար էլ գոյություն ունեն ներդրումային հիմնադրամները, որոնց աշխատակազմերն ու փորձագետները ուսումնասիրում են շուկան, առանձնացնում այն բիզնեսները որտեղ կարելի է ներդրումներ անել, որպես փայատերեր ներգրավում են այդ բիզնեսներում, կառավարում ու վերահսկում են եւ ներդրողին ապահովում եկամուտներով: Որպեսզի Հայաստանում գործեն ներդրումային հիմնադրամներ, նախ ներդրողները պետք է վստահություն ունենան այդ հիմնադրամի նկատմամբ: Այնպես չլինի, որ հիմնադրամի ղեկավարները փողերը բաժանեն ծանոթ-բարեկամների բիզնեսներին, կամ «ատկատներով» աշխատեն: Հիմնադրամն էլ իր հերթին պետք է վստահ լինի բիզնեսի թափանցիկությանը, ապահովագրված լինի մրցակից օլիգարխների ու պաշտոնյաների «ասպատակություններից», դատական համակարգի «հումորներից» եւ այլն: Այլ կերպ ասած, Համահայկականի տապալումը զարմանալի չէ: Զարմանալի կլինի, եթե այն իրավիճակում որում ՀՀ տնտեսությունն է, որեւէ ներդրումային հիմնադրամ աշխատի ու հաջողություններ արձանագրի: Ուստի ներդրումային հիմնադրամի տրանսֆորմացված Համահայկականը  ժամանակ անց կկնքի իր մահկանացուն ճիշտ այնպես, ինչպես բոլոր ներդրումային հիմնադրամները, որոնց ստեղծման մասին հայտարարվել են բոլորովին վերջերս: