Շտապեք ժամանակին մահանալ՝ այդպիսով աջակցելով պետությանը. Լիլիթ Ավագյանի հոդվածը

16/06/2018 schedule13:30

Եվրոպայում, Արեւմուտքում, Ճապոնիայում, Հայաստանում մարդիկ ծերանում են նույն տարիքում: Սակայն կա նյուանս`տարբեր երկրներում մարդիկ իրենց ծեր են զգում տարբեր տարիքներում: Ամռանը եվրոպական երկրներում, ծովափերին բոլորդ տեսած կլինեք 75-80 տարեկան կանանց ու տղամարդկանց՝ շրջում են ձեռք ձեռքի, դեմքներին՝ խաղաղություն: Հայաստանում 35 տարեկանից հետո աշխատանք փնտրող մարդն իրեն ծեր է զգում՝ գործատուների համար տարիքն առած է:

Երկրագունդն անհանգստացած է` 2050 թվականին տարեցները կկազմեն աշխարհի բնակչության 15,6 տոկոսը (այժմ` 7,7 տոկոսն են): Տարեց, նշանակում է՝ մարդ, որը չի աշխատում, սակայն խնամքի, աջակցության կարիք ունի: Իսկ աշխարհում տարեցներին պետական միջոցներով պահելն այլեւս բարդանում է:

Նախկինում հայերիս թվում էր, թե ծերերի խնդիրը կշրջանցի մեզ: Եվ, որ աշխարհի բոլոր փորձություններից մեզ կփրկի մեր ունեցած ամենաամուր ձեռքբերումը` հայկական ընտանիքը, որտեղ տարեց մարդկանց հանդեպ պատկառանքը, ի տարբերություն մյուս ազգերի, ոչ թե սառը բարեկրթության նշան է, այլ հին հայկական ավանդույթ: Այդպե՞ս է սակայն: Այն, որ հայ ընտանիքներն ավելի ամուր են, լսել ենք միշտ: Հիմնավորումն այսպես է հնչում` հարյուրամյակներով պետականություն չենք ունեցել, հետեւաբար` ընտանիքը ստանձնել է ինքն իր համար պետություն լինելու առաքելությունն ու, այդպիսով, ամրացել:

«Հայկական ընտանիք» արտահայտությունն այնքան ամուր է նստած մեր ենթագիտակցության մեջ: Բայց կարելի է չծուլանալ եւ համացանցի միջոցով փորձել հասկանալ՝ մյուս բոլոր ազգերի համար ընտանիքի դերն ինչո՞ւ է պակաս էական, քան հայերիս համար:

Ահա, հավաքում եմ «Ընտանիքը՝ ամերիկացիների կյանքում» նախադասությունն, ու ի՞նչ. Առաջին նախադասությունը սա է. «Ընտանիքը ամերիկացիների համար առաջնային է»: Բայց հիասթափությունն առջեւում է. պարզվում է՝ չինացիների, գերմանացիների, ճապոնացիների, վրացիների եւ, պատկերացրեք, մյուս բոլոր ազգերի համար ընտանիքի ինստիտուտը առաջնային է:

Ի՞նչ է ստացվում. հայկական ընտանիքի ամրության մասին ուռճացված տեսակետները սթափ վերագնահատման անհրաժեշտություն ունեն:

Գուցե մեր ընտանիքներն ամուր են, քանի որ իրենց չե՞ն կարող թույլ տալ ամուր չլինել: Եթե ընտանիքի հայրը նվաստացնում է ընտանիքի անդամներին՝ վստահ, որ նրանք իրենից հեռանալու այլընտրանք չունեն, քանի որ ֆինանսական ռեսուրսն իր ձեռքում է, սա ամու՞ր ընտանիք է: Հասկանալի է, որ այս տիպի ընտանիքներում նյութական կամ բարոյական կախվածությունն է ստիպում մարդկանց` «համերաշխ» ապրել քլթքլթացող կաթսայում: Շատ զավակներ կախված են ծնողների թոշակներից: Շատ դեպքերում ծնողներն ունեն բնակմակերես, եւ նորաստեղծ ընտանիքները բնակվում են ծնողների օջախում: Մյուս կողմից` ծնողներից շատերը կախված են զավակներից, քանի որ ստացած թոշակն այնքան քիչ է, որ այն ստանալու հիմնական առավելությունը մնում է ստանալու օրը տնից դուրս գալ, օդափոխվելը: Ստացվում է` հայկական ընտանիքների ամրության մասին զրույցներն էլ վաղուց ժամանակավրեպ են: Եվ տարեց ծնողներն օրվա հացի խնդիր ունեցող զավակների համար անուղղակիորեն բեռ են դառնում:

Իշխանությունները Հայաստանի ծերացող բնակչության տագնապներից իրենց կարող են ավտոմատ ազատված համարել: Նախ` կենսաթոշակները մարդկանց հնարավորություն են տալիս միայն ապահովել իրենց ֆիզիկական ներկայությունը Երկիր մոլորակի վրա: Որեւէ կոնկրետ առողջապահական, սոցիալական խնդիր պետությունն իր վրա չի վերցնում: Եվ որպես խաղաղ ու ապահով ծերություն՝ 1974 թ. հետո ծնվածներին առաջարկում է կենսաթոշակային պարտադիր կուտակային բաղադրիչը: Այսինքն՝ նրանց աշխատավարձից գումար է պահում՝ կենսաթոշակային տարիքի հասնելու դեպքում այդ գումարը՝ որպես կենսաթոշակ, վերադարձնելու պայմանով:

Հայաստանում կենսաթոշակային տարիքը 63-ն է: Սա` ֆորմալ, իսկ իրականում աշխատանքային տարիքը, լավագույն դեպքում, 45-50-ն է: Աշխատելու հավանականությունը 45-ից հետո կտրուկ նվազում է: Եվ մինչեւ կենսաթոշակային տարիքի հասնելը մարդիկ, այսպես թե այնպես, կախված են ընտանիքի աշխատող անդամներից (եթե այդպիսիք կան): Աշխատող մարդու աշխատավարձից հարկվող եկամտահարկին ավելանում է նաեւ պարտադիր կուտակային բաղադրիչը: Իբրեւ թե՝ 1974 թ. ծնված ՀՀ քաղաքացիները տասնամյակներ անց, երբ կենսաթոշակի տարիքի կհասնեն, կզգան կուտակայինի առավելությունները: Իսկ Հայաստանում ի՞նչն է բարդ՝ հասնել կենսաթոշակային տարիքին, այսինքն՝ ապրել առողջ եւ երկար, ինչպես նաեւ վստահ լինել, որ թոշակային տարիքդ կդիմավորես Հայաստանում։

Ընդ որում, Հայաստանում կյանքի միջին տեւողությունը բարձր չէ. ըստ Համաշխարհային բանկի տվյալների` 73,9 տարի: Այսինքն` պետությունը մարդկանց թոշակով ապահովում է մոտավորապես 10 տարի:

Աշխարհի փորձը հաշվի առնելիս՝ նոր կառավարությանն առաջարկում եմ աչքի տակ ունենալ նաեւ Ճապոնիայի փորձը՝ բարոյական պարտավորություն դնել իր քաղաքացիների վրա՝ երկար չապրել եւ բեռ չլինել պետության համար:

Ծերությունը Ճապոնիայում եւս լուրջ խնդիր է: Այս երկրում տղամարդկանց կյանքի միջին տեւողությունը 79,94 տարի է, կանանցը` 86,41: Ընդ որում` մարդիկ թոշակի են անցնում 65 տարեկանից: Թոշակային կյանքի միջակայքը բավականին զգալի է պետության համար, եւ դա է պատճառը, որ Ճապոնիայի ֆինանսների նախարար Տարո Ասոն ժամանակին կոչ արեց տարեցներին` մահանալ շուտ: 78-ամյա պաշտոնյան ինքն էլ խոստացել է կյանքի հետ հարցերը ժամանակին լուծել՝ պետության վրա բեռ չդառնալու համար:

Տպել
6692 դիտում

Քաղաքական իրավիճակն ազդում է քրեական գործի քննության վրա. Փաշինյանը՝ Ալեքսանդր Սարգսյանի 30 մլն-ի մասին

«Մարդ կա, մտել է Կառավարություն ու սկսել է իր ընկերների հարցերը լուծել, իմ հրահանգով ազատվել է աշխատանքից

Դեպք է եղել, որ պաշտոնյա են ձերբակալել, քաղաքական մեծ աղմուկ է առաջացրել եւ ես տեղյակ չեմ եղել. Փաշինյան

Կառավարությունում կայացել է մարդկային կապիտալի զարգացման վերաբերյալ քննարկում

Հասանովը կհանդիպի Թուրքիայի եւ Վրաստանի ԶՈՒ ԳՇ պետերի հետ

Շոկ էր, երբ ստացանք հեռախոսազանգ, որ ինձ համար էս ուղարկեք, էն ուղարկեք. վարչապետը՝ որդու բանակային ծառայության մասին

Ես ու Ադրբեջանի նախագահը չաթ չենք անում. Նիկոլ Փաշինյան

Կալանք դրված է Մայրապետյանի հաշիվների վրա, Հ2-ի հաշիվների վրա կալանք չկա. Փաշինյան

Եղանակը Հայաստանում. տեղումներ չեն սպասվում

Փաստատթուղթը եկել է. մանրամասներ՝ առաջիկայում կալանավորվելիք պատգամավորի գործով

Անհարմար եմ զգում. Նիկոլ Փաշինյանը՝ Գյումրի չգնալու, աղքատության եւ անօթեւանների մասին

15 անձ է մեղադրվում. Էրեբունիում զանգվածային անկարգությունների գործով մեղադրանք է առաջադրվել եւս մեկ անձի

Նիկոլ Փաշինյանը մամուլի ասուլիսի ընթացքում բարկացավ. պատճառը «խոպանչի» բառն էր

Գառնիկ Բադալյանը նշանակվել է Թուրքմենստանում ՀՀ դեսպան. նախագահի հրամանագրերը

Ստավկաները մեր ժողովրդի մի զգալի հատվածին տոկոսի տակ են դրել. Նիկոլ Փաշինյան

Արսեն Թորոսյանը ոտնձգություն է արել նախորդ կառավարության սրբության սրբոցին՝ Միքայել Մինասյանին. Փաշինյան

Թուրքիայում կա շուրջ 2 մլն իսլամացած հայ ազգաբնակչությո՞ւն. Ավետիս Հաջյանը վստահ չէ

Ինչպե՞ս են աշխատելու «Զվարթնոց» եւ «Շիրակ» օդանավակայանները. քննարկում նախարարությունում

Ներդրումները՝ ձեռքբերում, հանքարդյունաբերությունը՝ ձախողում. Փաշինյանը՝ իր կառավարության մասին

Իմ զրուցակիցն անձամբ Բելառուսի նախագահն է, որից այս պահի դրությամբ արձագանք չեմ ստացել. ՀՀ վարչապետ