Հենց այսպես. սյունիքում խանական կարգեր են

23/08/2018 schedule15:25

Տպագրվել է «Հայկական Ժամանակ» օրաթերթի՝ 2005 թվականի օգոստոսի 23-ի համարում

Սիսիանի բնակիչ, մասնագիտությամբ լեռնային ինժեներ Էդիկ Մանուչարյանի պատմությունը կոռուպցիայի դեմ պայքարող կազմակերպությունների համար կարող է հազվագյուտ արժեք ներկայացնել: Կոռուպցիայի բացահայտման դժվարություններից դժգոհողներն այս պատմության հիման վրա կարող են դասագրքեր ու զեկույցներ գրել, հեռուն գնացող հետեւություններ անել: Շուրջ 15 տարի տնտեսվարող սուբյեկտը գտնվել է տեղական կոռուպցիոների «լծի» տակ՝ հարկեր է վճարել (ինքը դրանք անվանում է «խանական տուրք»), կատարել է «խանի» բոլոր փոքր ու մեծ պահանջները, իսկ վերջում, երբ հավատացել է, որ նոր ժամանակներ են եկել (2000 թվին) եւ հնարավոր է թոթափել այդ լուծը ու հրաժարվել է «մուծվելուց»՝ հայտնվել է դատախազության ու դատարանի առաջ:

1988-ին Էդիկ Մանուչարյանը ստեղծել է քարի արտադրությամբ զբաղվող «Ալմաստ» կոոպերատիվը: Տեղի ժողդատավոր Միշա Ասատրյանը (այժմ Սյունիքի մարզի առաջին ատյանի դատարանի նախագահ) նրա արտադրամասից շինաքար է տարել, ապա միջնորդել, որ Մանուչարյանին լիազորագիր տան, որ կարողանա քարի մշակման հաստոց գնել գործարանից: Հաստոցի համար Մանուչարյանն օրինական մուծում է կատարել, սակայն հետագայում դատավորը հայտարարել է, որ այդ հաստոցի համար սովորաբար գործարանին 10 հազար ռուբլու կաշառք են տալիս: 10 հազար ռուբլին «գրանցվել է» դատավորի օգտին: Հետագայում եւս մի հաստոցի գնում է կատարվել, որի համար էլ դատավորը հայտարարել է, որ վճարել է 5 հազար ռուբլի:

17 հազար ռուբլու պարտք են դրել Մանուչարյանի վրա, միջամտել է նաեւ ԲԽՍՍ-ի պետը, եւ դատավորը դարձել է «Ալմաստի» փայատեր՝ կոոպերատիվի անդամ ձեւակերպելով իր անչափահաս որդուն: Մանուչարյանը մի կողմից վախենալով, որ դատավորը կվնասի իր գործին, մյուս կողմից՝ հաստոցների համար իրեն պարտավորված զգալով, սկսել է հարկ վճարել նրան: Տարիներ շարունակ վճարել է՝ սկզբում դատավորի որդու ուսման վարձը, ապա զանազան չֆիքսված եւ չհարկվող գումարներ՝ դատավորը մարդ է ուղարկել, որը ստացել է գումարները եւ փոխանցել նրան: Ընդ որում՝ հետագայում դատախազություն եւ դատարան դիմած դատավորը հաստատել է դա՝ իրավապահ մարմիններին ներկայացնելով իր ծոցատետրը, որտեղ տարիներ շարունակ արձանագրել է Մանուչարյանից ստացած գումարները:

Այս ծոցատետրը բավական էր, որ ցանկացած նորմալ երկրում դատավորին հեռացնեին պաշտոնից՝ գոնե հարկերից խուսափելու եւ ստվերային բիզնես ունենալու համար, սակայն տվյալ դեպքում ծոցատետրը դատավորը դիտել է որպես «Ալմաստ» կոոպերատիվին փայատիրության ապացույց: Ժամանակները փոխվել են՝ նախկին հասարակարգն իր տեղը զիջել է նորին, սկսվել է արցախյան պատերազմը, սակայն Մանուչարյան-Ասատրյան հարաբերությունների որակը չի փոխվել: 93-ից «Ալմաստը» դադարել է գործել՝ թալանվել է, իսկ 94-ին Մանուչարյանը նոր կոոպերատիվ է գրանցել՝ «Վան», եւ իմանալով իր գլխի գալիքը՝ նախապես դիմել է դատավորին՝ առաջարկելով ներդրում կատարել եւ օրինական կարգով դառնալ ՍՊԸ-ի փայատեր:

Սակայն դատավորին ձեռնտու չի եղել օրինական մասնակցությունը՝ չէ՞ որ այդ դեպքում պետք է եկամտահարկ վճարի՝ նախկին հարաբերությունները նրան ձեռք են տվել, եւ նա շարունակել է անօրինական գումարներ ստանալ՝ դրա համար կիրառելով բոլոր թույլատրելի եւ անթույլատրելի միջոցները: Ստուգողներն ուղղակի քրքրել են փոքրիկ ՍՊԸ-ն՝ խախտումներ չեն հայտնաբերել: Քարով բեռնված մեքենաները հաճախ տուգանային հրապարակ են տարվել, իսկ «ստացողները» հանգիստ չեն տվել տնօրենին: Տեսնելով, որ Մանուչարյանը չի «կոտրվում», դատարանի նախագահն իր որդու անունից դիմում է հղել դատախազություն՝ պահանջելով քրգործ հարուցել Էդիկ Մանուչարյանի դեմ, քանի որ վերջինս ապօրինաբար իրենց զրկել է փայաբաժնից՝ վերակազմավորելով «Ալմաստ» կոոպերատիվը, որտեղ իրենք փայատեր էին, եւ չի վերադարձնում իրենց ներդրած գույքը:

Սակայն երկարամյա դատավորի գրած դիմումն այնքան անհիմն է եղել, որ անգամ Սյունիքի մարզի դատախազությունը ստիպված է եղել մերժել՝ «Է.Մանուչարյանի արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով»: Մարզի դատախազի տեղակալի որոշումից պարզ է դառնում, որ Ասատրյանի թվարկած գույքի մեծ մասը նրա հետ կապ չունի, «Ալմաստն» էլ կապ չունի «Վանի» հետ՝ առաջինը լուծարվել է, երկրորդը՝ նոր հիմունքներով բացվել: Ըստ վճարագրերի՝ հաստոցների արժեքը վճարել է Մանուչարյանը եւ այլն: Վերջում դատախազությունը շաբլոն տեքստով առաջարկել է հարցը լուծել քաղաքացիական դատավարության կարգով: Այս անգամ Արթուր Ասատրյանը՝ դատավորի որդին, դիմել է դատարան, եւ գործը սկսել է քննել տնտեսական դատարանը:

Որպես հիմք հայցվորի կողմից դատարան է ներկայացվել միայն մի փաստաթուղթ՝ «Ալմաստ» կոոպերատիվի ժողովի արձանագրությունը, որտեղ ժողովը որոշել է վճարել իր անդամ Ա.Ասատրյանի ուսման վարձը: Որեւէ այլ փաստաթուղթ, որը կվկայեր Ասատրյանի կատարած ներդրումների, փայաբաժնի, ստացած եկամուտների մասին, գործում չկա (չհաշված ծոցատետրը): Պատահական չէ, որ դատավորի հարցին՝ «Կարող ե՞ք ներկայացնել փաստաթուղթ «Վան» ՍՊԸ-ում ձեր կատարած ներդրումների մասին», հայցվորը պատասխանել է. «Ներդրումների մասին փաստաթուղթ է հանդիսանում Մանուչարյանի կողմից գրված տեղեկանքը, ինչպես նաեւ Սյունիքի մարզի դատախազությունում կազմված նյութերը», ինչի մասին դատախազությունը պարզաբանում է տվել.

«Ինչ վերաբերում է, որ Ասատրյանը հայցադիմումում նշել է, որ մեր որոշմամբ հաստատվել է վերը նշված հաստոցները եւ ենթակայանը իր ներդրումներն են, այդ կապակցությամբ հայտնվում է, որ քրեական գործի հարուցումը մերժելու մասին որոշման մեջ նման ձեւակերպում չկա»: Այս անհեթեթ վեճն անշուշտ գոյատեւում է դատարանի նախագահի հեղինակության հաշվին՝ ցանկացած շարքային քաղաքացու նմանօրինակ պահանջը տնտեսական դատարանը 1-2 օրում կմերժեր՝ հիմքերի բացակայության պատճառով: Այս դեպքում դատարանը, փաստորեն, գնացել է այլ ճանապարհով՝ կալանք է դրել քարի արտադրամասի վրա եւ հաջորդ դատական նիստը նշանակել սեպտեմբերին: Իսկ Սուրբ Խաչի արարողության նախօրեին նման արգելանքը նշանակում է ֆինանսական վնաս պատճառել գերեզմանաքարեր արտադրող ՍՊԸ-ին եւ ստիպել, որ նա կրկին մտնի «խանական» լծի տակ:

Արմինե Օհանյան

Տպել
652 դիտում

Լոռիում ձյուն է տեղում, Բերդ քաղաքում և Դիլիջանի ոլորաններում մառախուղ է, Լարսի անցակետը՝ փակ

Ազգային առաջընթաց կուսակցությունը ներկայացրել է համամասնական ցուցակի առաջին տասնյակը

Հորը սպանած Խաչատրյան քույրերից մեկը դպրոց է վերադարձել. քույրերին թույլ չեն տալիս օգտվել կապի միջոցներից

Իրանում այսօր կախաղան է հանվել «ոսկիների սուլթանը»

Արմեն Աշոտյանն այլեւս ընդգրկված չէ Բժշկական համալսարանի հոգաբարձուների խորհրդի կազմում

Ալեքսիս Օհանյանը նոր կադրեր է հրապարակել հայաստանյան այցից եւ «Շախմատ» կոնյակի պատրաստման ընթացքից

Մի խումբ անձինք ապօրինի ավտոկայանատեղի են կազմակերպել, հատուկ համազգեստով գումարներ գանձել

Դավիթ Տոնոյանն ու ԵՊԲՀ ռեկտոր Արմեն Մուրադյանը հուշագիր են ստորագրել

«Իմ քայլը» դաշինքի ռեյտինգային թեկնածուներն՝ ըստ ընտրատարածքների

Հանդիպել են ՄԱԿ-ի Խաղաղ հավաքների և միություններ կազմելու հարցերով հատուկ զեկուցողն ու Ա. Միրզոյանը

Նորմալ երկիր ա դարձել, մեր վարչապետը օրինականություն ա մտցրել, էդ քիչ ա՞. քրեական հեղինակություն Նորատուսցի Արա

Քոչարյանի պաշտպանը Վճռաբեկ է ներկայացրել ապացույց, թե ինչպես են ըստ Քոչարյանի ցուցարարները Մարտի 1-ին կրակում

Ն. Փաշինյանն այցելել է «Մեգերյան կարպետ» ընկերություն, աշխատանքային ընթրիք ունեցել Հարվարդի շրջանավարտների հետ

Արցախի ՄԻՊ-ն ու Աննա Հակոբյանը քննարկել են մարդու իրավունքներին եւ մարդասիրական խնդիրներին առնչվող ծրագրերը

Հոգով ու սրտով կապված եմ եղել մարզիս հետ. Վահրամ Բաղդասարյանը դիմում է լոռեցիներին

ԿԸՀ-ն բաշխել է ընտրությունների տեղամասային հանձնաժողովների նախագահների ու քարտուղարների պաշտոնները

Ցուկերբերգն արգելել է Facebook-ի գրասենյակում Apple սմարթֆոնների օգտագործումը

Եղանակային պայմաններից ելնելով շարունակում է փակ մնալ Վերին Լարս տանող ճանապարհը

Եթե որևէ պրոֆեսոր ֆինանսական վնաս է պատճառել, ապա դա Գագիկ Եթիմյանն է. ՎՊՀ-ում զայրացած են

Զվարճալի միջադեպերի պատճառով Հայկ Կասպարովի տեսահոլովակը պատրաստելը ձգձգվել է