Հաջորդ տարվա բյուջեն Կարեն Կարապետյանի համար բետոնե պատ է

Շուտով կավարտվի 2017 թվականի ՀՀ պետական բյուջեի նախագծի ներկայացման «առաջին փուլը»: Բյուջեի նախագիծը պետք է հավանության արժանանա կառավարության կողմից: Հետո այն կուղարկվի ԱԺ, կքննարկվի ու մինչեւ տարվա վերջ պետք է ստացած լինի ՀՀ օրենքի կարգավիճակ:

Այնպես է ստացվել, որ հաջորդ տարվա բյուջեի նախագծի մշակման վերջին փուլում Հայաստանում չկա լրիվ ձեւավորված կառավարություն, իսկ նորանշանակ վարչապետը մեծ խնդիրներ է դրել իր առջեւ, ու հանրությունը նրանից մեծ սպասումներ ունի: Նման իրավիճակ Հայաստանում այնքան էլ հաճախ չի պատահում: Եվ ուրեմն, ինչ պետք է անի նոր կառավարությունը:

Որպեսզի պատկերացնենք, թե ինչպիսին է լինելու հաջորդ տարվա բյուջեն, պետք է փորձենք պատկերացնել, թե ինչպիսի կլինի այս տարվանը: Արդեն երկրորդ տարին է, ինչ ՀՀ պետական բյուջեն թերակատարվում է: Ըստ պաշտոնական ցուցանիշների՝ 2015 թ. պետական բյուջեն թերակատարվեց մոտ 70 միլիարդ դրամով, կամ մոտ 7 տոկոսով: Բայց սա պաշտոնական ցուցանիշներն են: Իսկ թե իրականում որքանով է թերակատարվել բյուջեն, թերեւս կիմանան ՀՀ ֆինանսների նախարարությունում, բայց այդ մասին չեն խոսի: Խնդիրն այն է, որ շատ տնտեսվարողներ գերավճարներ ունեն, որոնք պետությունը պետք է վերադարձնի, սակայն չի վերադարձնում: Եվ վերադարձվելիք այդ գումարը հիմա «նստած է» բյուջեում որպես իբր հավաքագրված հարկ: Եթե դա էլ հանվեր, ապա կարող էր ստացվել, որ 2015 թվականի բյուջեն շատ ավելի խորը թերակատարում է արձանագրել: Ըստ որոշ տեղեկությունների, խոսքը 85-90 միլիարդ դրամի մասին է: Այսինքն, չի կարելի բացառել, որ իրականում բյուջեն թերակատարվել է ավելի քան 150 միլիարդ դրամով, կամ մոտ 12 տոկոսով:

Սա՝ անցած տարվա բյուջեն: Այս տարին սկսվել է նույն միտումներով: Առաջին յոթ ամիսներին բյուջեի մուտքերը նախատեսվածից մոտ 32 միլիարդով պակաս են եղել: Բայց սա էլ՝ միայն պաշտոնական ցուցանիշներով: Անցած տարվանից եկած գերավճարներին, որոնք չեն վերադարձվել, ավելացել են այս տարվա գերավճարները: Որքան է այս պահին իրական թերակատարումը, շատ դժվար է ասել:

Եվ ահա այս «բագաժով» դեռ նոր ձեւավորվելիք կառավարությունը պետք է նախ ներկայացնի հաջորդ տարվա բյուջեն, ապա կատարի այն: Ինչպես արդեն նշել ենք, ՀՀ ֆինանսների նախարարությունը մինչ նոր վարչապետի նշանակումը արդեն ուներ հաջորդ տարվա բյուջեի նախագծի ընդհանուր ուրվագծերը: Արդեն մի քանի տարի շարունակ Հայաստանում բյուջեի կազմումը իրականացվում է ծրագրով: Շատ կոպիտ ասած՝ դա համակարգչային ծրագիր է, որի մեջ մուտքագրվում են, ասենք, անցած երկու տարիների բյուջեի կատարողականի ցուցանիշները, ու ծրագիրը կազմում է հաջորդ տարվա բյուջեի հիմնական ուրվագծերը: Դրանից հետո արդեն քննարկման փուլում ցուցանիշներում աննշան փոփոխություններ են կատարվում:

Մեր տեղեկություններով, Կարեն Կարապետյանը անիրական ու «ծրագրային բյուջեների» մշակման այս խաղաղ ու սահուն ընթացքը պարզապես կացնահարել է եւ պահանջել է «ստեղծագործել» ու ներկայացնել ավելի իրատեսական բյուջե: Բայց պետք է նկատել, որ «ստեղծագործելու» տեղ առանձնապես չկա:

Խնդիրն այն է, որ պետբյուջեի կառուցվածը համապատասխանում է կառավարման համակարգի այն կառուցվածքին, որը հիմա կա: Իսկ այդ կառուցվածը չափազանց անարդյունավետ է: Խոսքը նախ չինովնիկների գերուռճացված բանակի մասին է: Առաջին հայացքից կառավարությունը կարող է, ասենք, 30-40 տոկոսով կրճատել այդ չինովնիկների բանակը: Արդյունքում հազարավոր մարդիկ կմնան անգործ: Սա առաջացնելու է կառավարության նկատմամբ զանգվածային դժգոհություններ: Դժվար թե այդ զանգվածը դուրս գա փողոց ու հզոր ակցիաներ կազմակերպի, սակայն  առաջիկա խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ հաստատ տհաճ անակնկալներ կմատուցի իշխող ՀՀԿ-ին: Իսկ այդ ընտրություններում ցանկացած գնով մեծամասնություն վերցնելու մտադրությունը ՀՀԿ-ի համար մոլուցք է լինելու:

Այնպես որ, եթե Կարեն Կարապետյանը մեծագույն ցանկություն էլ ունենա կարգի բերել կառավարման համակարգը, գոնե հաջորդ տարվա բյուջեում դա չի երեւալու, այսինքն, չինովնիկական ապարատի պահպանման ծախսերը էականորեն կրճատել չի կարողանալու: Էականորեն չի կարողանա կրճատել նաեւ պետական գնումների համար նախատեսվող ծախսերը: Բացի նրանից, որ այստեղ շոշափվում են տարբեր բարձրաստիճան պաշտոնյաների ու օլիգարխների շահեր, բյուջեից պետական գնումների ուղղվող հսկայական ծախսերը աշխատեղեր են ապահովում: Դրանց կրճատումը կունենա նույն էֆեկտը, ինչ չինովնիկական ապարատի էական կրճատումը:

Պաշտպանության, ազգային անվտանգության, ոստիկանության վրա կատարվելիք ծախսերը հասկանալի պատճառով կրճատվել չեն կարող: Ու քանի որ ծախսերը մնալու են գրեթե նույն մակարդակում, ուրեմն բյուջեով նախատեսվող եկամուտներն էլ պետք է լինեն նույնը: Ահա այստեղ է, որ առաջանում է հիմնական բարդությունը: Բյուջեի եկամուտների նվազումը պայմանավորված է տնտեսության օրեցօր վատթարացող վիճակով: Եկամուտները էականորեն ավելացնելու կամ գոնե նույն մակարդակի վրա պահելու համար պետք է կամ աշխուժացնել տնտեսությունը, կամ զգալիորեն կրճատել ստվերը: Նոր կառավարությունը, իհարկե, կփորձի երկուսն էլ անել: Բայց ինչպես ասել է Կարեն Կարապետյանը, ինքը կախարդական փայտիկ չունի, որպեսզի արագ հասնի այդ երկու նպատակներին: Եթե նույնիսկ նա ունի մեծ ցանկություն, քաղաքական կամք եւ իր վերադասից ստացած «դաբրո», ու հենց այսօրվանից սկսի գործուն քայլեր անել այդ ուղղությամբ, ստվերի էական կրճատմանն ու տնտեսության աշխուժացմանը նա կարող է հասնել միայն տարիներ անց: 

Իսկ նոր ձեւավորվելիք կառավարությունը այդքան ժամանակ չունի: Մի խոսքով, հաջորդ տարվա պետական բյուջեի նախագիծը Կարեն Կարապետյանի կառավարության առջեւ կանգնած առաջին բետոնե պատն է: Ինչպես է այն հաղթահարվելու, կամ հաղթահարվելու է արդյոք, պարզ կդառնա առաջիկայում: 

Տպել
21291 դիտում

Շոկային սկիզբը, Յուրայի պոկերը ու ՀՀ ֆուտբոլի հավաքականի ջախջախիչ հաղթանակը

Ծեծկռտուք Արտաշատի զինկոմիսարիատում. ըստ քաղաքացու ահազանգի՝ կապիտանը կոտրել է իր քիթը

Պարզաբանումներ եմ պահանջելու Բելառուսի ու Ղազախստանի նախագահներից. Փաշինյանը՝ ՀԱՊԿ նիստի զարգացումների մասին

Ոստիկանությունը օպերատիվ տվյալներ է ստացել, որ Երեւանում հիպնոսի միջոցով փող են կորզում

Ջիբրալթար-Հայաստան ֆուտբոլային հանդիպման մեկնարկային կազմերը

Երկու օր առաջ Հայաստանում էր, հիմա՝ չգիտեմ. Շարմազանովը՝ Տարոն Մարգարյանի գտնվելու վայրի մասին

Աշխարհը չէի փոխի քո հետ. Սիրուշոն շնորհավորել է Լեւոն Քոչարյանի ծնունդը

Իրական ընդդիմություն կձեւավորվի ընտրություններից հետո

Արսեն Ջուլֆալակյանն ու լրագրողը պարզաբանել են թյուրիմացությունը

Նոր մանրամասներ հոկտեմբերի 27-ին նռնակով կառավարության շենք ներխուժման դեպքից. պարզվել է՝ ով է նա

Արցախի պետնախարար Մարտիրոսյանն ընդունել է Արցախի պետական համալսարանի ուսանողների

Այդ տարածքը իմն է, իմ սեփականությունն է. Լոռու մարզպետը՝ սեփական ատամնաբուժարան կառուցելու մասին

Մարկոս Պիզելին՝ Ղազախստանի առաջնության լավագույն ֆուտնոլիստ

Քաղաքապետն ընդունել է ՀՀ-ում ԵՄ դեսպան Պյոտր Սվիտալսկիին

Վաչագան Ղազարյանը ցուցմունք է տվել. քննարկվում է կրկին գրավի միջնորդությամբ հանդես գալու տարբերակը

Ավան վարչական շրջանի ղեկավարը հրաժարական է տվել

23-ամյա Վահագնի շնորհիվ մարդկանց կյանքեր կփրկվեն. արյան տարբեր խումբ ունեցողներ շարունակում են արյուն հանձնել

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի միջնորդությամբ Սիմոն Մարտիրոսյանն ու Գոռ Մինասյանը կպարգեւատրվեն

Հույս ունեմ կկարողանանք Աբաջյանի հերոսությանն արժանի ապրել՝ անկախ նրանից` ինչով ենք զբաղվում. Փաշինյան

Հայ մարզիչը ղազախական ակումբի մանկապատանեկան ֆուտբոլը ղեկավարելու ու Հենոյի գեղեցիկ քայլի մասին