Հայտնի են այն ոստիկանների անունները, ում արձակած գնդակներից մարտի 1-ին զոհվել է 4 քաղաքացի

Տպագրվել է «Հայկական Ժամանակ» օրաթերթի՝ 2008 թվականի օգոստոսի 5-ի համարում

Հինգ ամսից ավելի է, ինչ ընթանում է մարտի 1-ի ողբերգական իրադարձությունների նախաքննությունը, սակայն կարելի է ասել, որ սայլը տեղից չի շարժվել: Այսինքն` տեղի ունեցածի համար պատասխանատու ոչ մի անձ դատարանի առջեւ չի կանգնել: Արդեն չորս ամիս է` ընթանում են մարտի 1-ի գործով դատավարությունները, սակայն դատարանի դահլիճում մեղադրյալի աթոռին նստած են քաղաքական գործիչներ եւ անհատ քաղաքացիներ, որոնք ոչ միայն տեղի ունեցածի համար մեղավոր չեն, այլ ավելին` նրանք լիարժեք կարող են համարվել տուժածներ:

Անցած ամիսների շրջանում ՀՀ գլխավոր դատախազությունը եւ մարտի 1-ի գործը անմիջական քննող ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունը հանդես են եկել մի քանի հայտարարություններով, որոնք մատնացույց են անում, թե վերը նշված նախաքննությունն ինչ ուղղությամբ է ընթանում:

ՀՔԾ հատուկ կարեւորագույն գործերով քննիչ Վահագն Հարությունյանը, ով գլխավորում է մարտի 1-ի քրեական գործը քննող քննչական խումբը, ուղիղ մեկ շաբաթ առաջ ԱԺ-ում հայտարարել էր, թե իրենց հայտնի են այն ոստիկանների անունները, ում արձակած գնդակներից մարտի 1-ին զոհվել են չորս քաղաքացիները: Այս հայտարարությունն ինքնին ուշագրավ է, քանի որ գրեթե միաժամանակ ՀՀ գլխավոր դատախազությունը հրապարակեց մարտի 1-ի գործով մեղադրյալների ցանկը, որի հետ ծանոթանալուց հետո հաստատ կարող ենք ասել, որ որեւէ ոստիկանի սպանություն կատարելու մեղադրանք չի առաջադրվել: Ավելին, խոսքը միայն դիտավորյալ սպանության մեղադրանքով մեղադրյալների բացակայության մասին չէ: ՀՀ Քրեական օրենսգրքի, ասենք, 107 հոդվածը` «Հանցանք կատարած անձին բռնելու համար անհրաժեշտ միջոցների սահմանազանցմամբ սպանությունը», հատուկ հենց նման դեպքերի համար է, երբ մարդասպանը ոստիկան կամ այլ իրավապահ մարմնի աշխատակից է, իսկ նրա զոհը` հանցագործության մեջ կասկածվող կամ մեղադրյալ անձը: «Ոստիկանության մասին» ՀՀ օրենքի 32-րդ հոդվածը ոստիկաններին արգելում է զենք օգտագործել մարդկանց զգալի կուտակումների ժամանակ:

Այսինքն` մարտի 1-ին ցուցարարների նկատմամբ զենքի կիրառումը որեւէ իրավական հիմնավորում չի կարող ունենալ: Ուստի հարց է ծագում. եթե սպանություն կատարած ոստիկանները հայտնի են, բայց նրանց մեղադրանք չի առաջադրվել, ապա ինչպե՞ս են ՀՔԾ քննիչները գնահատել նրանց գործողությունները` որեւէ դեպքում մարդասպանությունը չի կարող արդարացում ունենալ: Մարտի 1-ի գործով նախաքննության ամենասկզբում, երբ ողջ հանրապետությունում ընթանում էին ընդդիմադիր գործիչների ձերբակալությունները, ակնհայտ էր, որ ՀՔԾ-ն ունի «մեղավորների» իր ցանկը, որի մեջ իրավապահ մարմնի աշխատակիցներ չեն մտնում:

Վերջին հայտարարությունները առավել հասկանալի դարձրեցին այն հանգամանքը, թե ինչու ՀՔԾ-ն երեքուկես ամիս շարունակ չէր ցանկանում մարտի 1-ի ողբերգական իրադարձությունների 10 զոհերին որպես տուժող ճանաչել, իսկ նրանց հարազատներին` տուժողի իրավահաջորդներ: Հիշեցնենք, որ 10 զոհերին տուժող ճանաչելու մասին ՀՀ գլխավոր դատախազությունը հայտարարեց հունիսի երկրորդ կեսին, երբ Եվրոպայի խորհրդի Խորհրդարանական վեհաժողովի մոնիտորինգային հանձնաժողովի համազեկուցողները այցելեցին Հայաստան: Մինչեւ այդ տուժող չէին ճանաչվել ոչ միայն ութ քաղաքացիական անձինք, այլ նաեւ ոստիկանը եւ ներքին զորքերի զինծառայողը:

Չնայած զոհերի իրավական կարգավիճակը մարտի 1-ի քրեական գործում փոխվել է, սակայն կասկածից վեր է, որ ՀՔԾ-ն շարունակելու է ամեն ինչ անել, որպեսզի սպանությունները ներկայացվեն օրինաչափ: Մարդասպան ոստիկաններին մեղադրյալ չճանաչելը հենց դրա ապացույցն է: Այսինքն` ՀՔԾ-ն փորձելու է այդ քրեական գործի նախաքննությունը հանգեցնել նրան, որ առնվազն քաղաքացիների սպանություններն ակամա ներկայացվեն որպես «պատիժ»: Արդյունքում ակամա ստացվելու է, որ մարտի 1-ին ինչ-որ մեկի կամ մի խումբ անձանց հրամանով մայրաքաղաքի կենտրոնում հրապարակային մահապատիժներ են իրականացվել: Ավելին, այսօր դեռեւս բաց է մնում այն հարցը, թե արդյոք դահիճներին նախապես տրված են եղել պոտենցիալ զոհերի անունները, թե` ոչ:

Մարտի 1-ի զոհերի անունները ուսումնասիրելիս ակնհայտ է, որ այդ սպանությունները կատարելիս դահիճներն իրենց զոհերին ընտրել են ըստ իրավիճակի: Ի դեպ, խոսքը միայն քաղաքացիական անձանց սպանություններին չի վերաբերում: Ի վերջո, այն տեսանկյունից, որից ՀՔԾ-ն է քննում մարտի 1-ի քրեական գործը, այդպես էլ հնարավորություն չենք ունենա համոզվել, թե որքանով են իրական այն լուրերը, որ դահիճները կանգնած են եղել ներքին զորքերի զինվորների թիկունքում եւ որպեսզի զինվորներին ստիպեն գրոհել ժողովրդի վրա, ետեւից կրակել են նրանց ոտքերի տակ:

Արդյո՞ք իրականությանը համապատասխանում են այն լուրերը, որ ներքին զորքերի զինծառայող Տիգրան Աբգարյանը` մարտի 1-ի 10-րդ զոհը, ով այդպես էլ գիտակցության չգալով` հիվանդանոցում մահացավ (սպանվել է ծոծրակի մասում հասցված հրազենային վնասվածքից), գնդակահարվել է վերը նշված դահիճների կողմից ժողովրդի վրա հարձակվելու հրամանը չկատարելու համար` ի ցույց մյուս զինծառայողների:

Վերը բերված երկու հարցադրումները ընդամենը մի փոքր մասն են այն հարցերի, որոնք, մարտի 1-ի հետ կապված, առկա են: Վաղ թե ուշ վերը բերված եւ մնացած բոլոր հարցերի պատասխանները պետք է տրվեն, որովհետեւ հանրությունը վաղ թե ուշ պետք է իմանա, թե մարտի 1-ին Երեւանի կենտրոնական փողոցներում իրականում ինչ է տեղի ունեցել:

Վահագն Հովակիմյան