Նախկին գլխավոր դատախազը դեմ չէ, որ դատախազությունը հանցագործություն կոծկող է

Ազգային ժողովը հոկտեմբերի 4-ին նորից քննարկում է «Դատախազության մասին» օրենքը, առաջարկում փոփոխություններ, լրացումներ, կամ ինչպես բնորոշում էր «Ելք» խմբակցության ղեկավար Նիկոլ Փաշինյանը, կառավարությունն, ըստ էության, նոր օրենք է ներկայացրել։ Այս քննարկումների համատեքստում խոսվեց դատախազության լիազորությունների մասին, նշվեց, թե դատախազությունը պարտավոր է պաշտպանել Հայաստանի Հանրապետության նյութական ու ոչ նյութական շահերը եւ այլն։ Թեեւ ԱԺ «Ծառուկյան» խմբակցության պատգամավոր Գեւորգ Պետրոսյանն իր ելույթում մատնանշեց, որ պետք է հստակեցվի, թե ինչ է ենթադրում պետության ոչ գույքային շահը, որպեսզի դա ըստ ցանկության չմեկնաբանվի։ Իսկ ՀՀԿ-ական Հրայր Թովմասյանն էլ նշում էր, թե առաջարկվող փոփոխություններով՝ Դատախազությունն ինքնին, Սահմանադրությամբ սահմանված իր լիազորություններից ու իրավասություններից դուրս, ստուգումներ իրականացնելու լիազորություն չունի։

Ասել է թե՝ եթե անգամ պետության շահը ոտնահարված է, բայց դատախազության՝ Սահմանադրությամբ լիազորված գործառույթներից ու իրավասություններից դուրս է մի ինչ-որ երեւույթ, դատախազությունը իրավունք չի ունենալու սեփական նախաձեռնությամբ ուսումնասիրություն սկսել ու պարզել, թե տվյալ դեպքում պետության գույքային կամ ոչ գույքային շահը ինչպես է ոտնահարվում։

Բայց մի կարեւոր հանգամանք էլ կար այս քննարկումների համատեքստում։ Հարցը վերաբերվում է ինքնին դատախազության դերին ու հանրության շրջանում դատախազության կերպարի ընկալմանը։ Դատաիրավական համակարգի այս կարեւորագույն օղակը՝ դատախազությունը տարիներով կուտակված հաճախ օբյեկտիվ, երբեմն էլ՝ սուբյեկտիվ պատճառներով, հանրության կողմից դրական լույսի ներքո չի ընկավում՝ մեղմ ասած, իսկ դատախազության գործունեության անաչառության ընկալման հարցում ընդհանրապես կարելի է վերապահումներով խոսել։ Եվ ինչպես ԱԺ նիստի ժամանակ նկատեցին պատգամավորները՝ հանրության շրջանում ավելի գերիշխող է կարծիքը, որ դատախազությունը ոչ թե հանցագործությունը բացահայտող ու պետության շահեր ներկայացնող է, այլ  հանցագործություն կոծկող, որոշ մարդկանց շահերին ծառայող, «ոչ ցանկալիների» վրա լրացուցիչ ճնշման լծակ եւ այս շարքը կարելի է երկար թվարկել։

Ու պատահական չէր, որ «Ելք» խմբակցության պատգամավոր Նիկոլ Փաշինյանը այս օրինագծի հիմնական ու հարակից զեկուցողներից խորհուրդ էր հարցնում՝ ինչպիսի՞ փոփոխություններ պետք է առաջարկել այս օրենքում, որ դատախազությունն ի վերջո Հայաստանի Հանրապետությունում դադարի հանցագործություններ կոծկել։

«Դուք բոլորդ, հավանաբար հիշում եք զիբիլիքսի հայտնի գործը, երբ «Ելք» դաշինքի ներկայացուցիչները հանրապետական կուսակցության նախընտրական շտաբից դուրս բերված պարկի միջից հայտնաբերել էին փաստաթղթերի փաթեթ, շուրջ 30 անուն փաստաթուղթ, որն ապացուցում էր, որ հանրապետական կուսակցության կողմից ընտրակաշառքի համակարգված մեխանիզմ ստեղծելու մասին։ Քրեական գործ էր հարուցվել ՀՔԾ-ում։ Եվ ես այս ամբիոնից հրապարակել եմ այս գլուխգործոց փաստաթուղթը, որից երեւում է, որ ոստիկանության Էրեբունու բաժնից ցուցակ են ուղարկել, թե ՊՊԾ գնդի որ ծառայողը քանի ձայն պետք է ապահովի ՀՀԿ-ի համար։ Եվ ցուցակից երեւում է, որ ոստիկանության արաբկիրի բաժնից ֆաքսը դուրս է եկել ու գնացել՝ մեր համոզմամբ ՀՀԿ-ի տարածքային ՀՀԿ նախընտրական շտաբ։

Հիմա ՀՔԾ-ն գործը կարճել է ու դա պարզաբանել է հետեւյալ կերպ․ ասում է՝ հավաք-միջոցառման մասին է խոսքը, որը ասում է, թե ՊՊԾ գնդի որ ծառայողը հավաք-տագնապ հնչեցնելիս, քանի՞ հոգու պետք է տեղյակ պահի։ Մենք այս դրվագը բողոքարկել ենք դատախազությունում, ասում ենք՝ հավաք է, չգիտեմ՝ տագնապ է, թե ինչ է, ասեք այս ֆաքսը, որ 270202 համարից դուրս է եկել, ո՞ր համարին է գնացել, որ հասկանանք, թե ինչ է։ ՀՔԾ քննիչը սա չի պարզել։ Մենք այս դրվագը բողոքարկել ենք գլխավոր դատախազ Արթուր Դավթյանի մոտ, նա ասում է՝ դե նախաքննությունը պարզել է, որ միջոցառման ցուցակն է, էլ ի՞նչ կարիք կա պարզելու։ Պարզ հարց է՝ այս մեր վարկածով ընտրակաշառքների ցուցակ է։

Եվ դատախազությունը ոչ մի կերպ չի ուզում պարզի, թե այս ցուցակը որ ֆաքսից որ ֆաքս է գնացել։  Մենք ասում ենք, որ սա գնացել է ՀՀԿ նախընտրական շտաբ եւ սա մեր պետության խայտառակությունն է, որ ոստիկանության բարձրաստիճան պաշտոնյան ցուցակ է անում՝ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի աշխատակիցների անցնական տվյալներով եւ ֆաքս է անում «ՍԱՍ» գրուպի անվտանգության պետին։ Իսկ դատախազությունը, գլխավոր դատախազ Արթուր Դավթյանի գլխավորությամբ, աչքերն էլ է փակում, ականջներն էլ է փակում։ Դե հիմա ասեք, մենք ինչ փոխենք օրենքում, ի՞նչ առաջարկություն ներկայացնենք, որ այսպես չլինի հետագայում»,- կոնկրետ օրինակով խնդիրը մատնանշեց Փաշինյանը։

Ենթադրվում էր, իհարկե, որ նման մի կոնկրետ օրինակով պետք է իսկապես քննարկվեր, թե ինչ պետք է անել, որ դատախազությունը սկսի ծառայել իր սկզբնական՝ ըստ էության նպատակին։ Բայց այդպիսի քննարկում չեղավ։ Ավելին՝ նախագծի հարակից զեկուցող, ԱԺ պետական, իրավական եւ մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի ներկայացուցիչ, ՀՀ նախկին գլխավոր դատախազ Գեւորգ Կոստանյանը, փորձելով հակադարձել այս օրինակ-փաստարկին, ըստ էության, շատ ավելի վատ իրականություն մատնանշեց։

«Այս օրենքը ընդունենք, չընդունենք, փոխենք-չփոխենք, դատախազության մասին օրենք ընդհանրապես չլինի էլ, Ձեր մատնանշած խնդիրները չեն վերանում»,-ասաց նա։

Այսինքն՝ Գեւորգ Կոստանյանը համաձայն է, որ դատախազությունը հանցագործություն կոծկող մարմին է ընկավում, նվազագույնը հանրության կողմից, ու հետո՝ դա համակարգային խնդիր է, ու այստեղ անգամ ոլորտը կարգավորելու համար ընդունվելիք օրենքն էլ չի օգնի։ Վիճակը, մի խոսքով, անհուսալի է։