Երկաթուղային օղակ մեր շուրջ. Հայաստանը տարածաշրջանային «խաղացող» չէ

Նոյեմբերի 1-ին Իրանի մայրաքաղաք Թեհրանում տեղի ունեցավ Իրանի, Ադրբեջանի եւ Ռուսաստանի նախագահների հանդիպումը: Սա նման ֆորմատով արդեն երկրորդ հանդիպումն է՝ առաջինը եղել է 2016 թվականի օգոստոսին:

Հանդիպումներում քննարկվող հիմնական թեման, իհարկե, նավթն ու գազն են, որոնք գտնվում են Կասպից ծովի տակ, եւ պետք է որոշեն, թե ոնց են բաժանելու իրար մեջ: Բայց կա նաեւ մի թեմա, որը շատ ավելի հետաքրքիր է Հայաստանի համար: Եթե ավելի ճիշտ ձեւակերպենք՝ մտահոգիչ: Ընդ որում՝ մեղմ ասած:

Խոսքը, իհարկե, այսպես կոչված՝ «Հյուսիս-հարավ տրանսպորտային միջանցքի» մասին է, որը Իրանը կապում է Ռուսաստանի հետ Ադրբեջանի տարածքով: Այդ միջանցքի հիմնական բաղկացուցիչը երկաթուղին է: Ներկայումս Իրանի եւ Ադրբեջանի երկաթուղիները միացած չեն: Պակասում է մի հատված, որը ընկած է իրանական Աստարա եւ Ռեշտ քաղաքների միջեւ: Այդ հատվածը ներկայումս կառուցվում է եւ տեղական ԶԼՄ-ների պնդմամբ արդեն 90 տոկոսով պատրաստ է:

Ինչո՞վ է դա առնչվում Հայաստանի հետ: Առնչությունն ուղղակի է: Սա Հայաստանը շրջանցող հերթական տրանսպորտային ուղին է: Այդ հանդիպումից ընդամենը մեկ օր առաջ էլ պաշտոնապես գործարկվեց Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթուղին: Իրան-Ադրբեջան երկաթուղու գործարկմամբ տարածաշրջանի բոլոր երկրները կունենան միմյանց հետ երկաթուղային հաղորդակցություն այն դեպքում, երբ ընդամենը մի քանի տարի առաջ այդպիսի հաղորդակցություն հնարավոր էր միայն ու բացառապես Հայաստանի տարածքով:

Այսպիսով, Հայաստանի հարեւան երկրները Հայաստանի շուրջ կառուցեցին երկաթուղային օղակ, որով կարող են հաղորդակցվել ոչ միայն իրար հետ, այլեւ լինել շատ ավելի մասշտաբային փոխադրումների բաղկացուցիչ մաս:

«Կարեւոր հարցերից մեկը երեք երկրների միջեւ փոխադրումներն են եւ փոխադրումներն են Ասիայի եւ Եվրոպայի միջեւ: «Հյուսիս-հարավ» միջանցքը կմիացնի այս երկու աշխարհամասերը»,- հանդիպման ժամանակ ասել է Իրանի նախագահ Ռոհանին:

«Անցած հանդիպումից հետո ընկած ժամանակահատվածում Ադրբեջանը արդիականացրել է իր երկաթուղային ենթակառուցվածքները, կառուցվել է երկաթուղի մինչեւ Իրանի սահման: Եվ այս տարվա մարտին առաջին գնացքը անցել է ադրբեջանա-իրանական սահմանը»,- նույն հանդիպման ժամանակ ասել է Ադրբեջանի նախագահ Ալիեւը: «Ներկայումս «Հյուսիս-հարավ» միջանցքի ադրբեջանական հատվածը ամբողջությամբ պատրաստ է շահագործման: Թող այդ մասին իմանա նաեւ մամուլը...»,- ավելացրել է Ալիեւը:

«Իմ գործընկերները այդ մասին արդեն ասացին, ես չէի ուզենա կրկնել: Միայն ավելացնեմ, որ այն կարեւոր, շատ կարեւոր «Հյուսիս-հարավ» միջանցքը, որի մասին այստեղ խոսվեց, թեստային ռեժիմով արդեն աշխատել է: Անցած տարի Հնդկաստանից մատակարարումներ են կատարվել Իրանի տարածքով դեպի Ռուսաստան...: Այս երթուղին ցույց տվեց իր տնտեսական նպատակահարմարությունը եւ արդյունավետությունը»: Սա էլ ՌԴ նախագահ Պուտինի ելույթից մի հատված է, որ նա ունեցել է Թեհրանում Ադրբեջանի ու Իրանի նախագահների՝ վերը նշված հանդիպման ժամանակ:

Ինչով է մտահոգիչ մեզ համար այս երկաթուղին: Սա ամենեին էլ «աշխարհաքաղաքական» խանդի դրսեւորում չէ: «Հյուսիս-հարավ» ադրբեջանա-իրանա-ռուսական այս նախագծի իրագործումը գործնականում անիմաստ է դարձնում նույն անունը կրող հայկական պրոյեկտը, որը ներկայումս նյութականանում է Իրան- Հայաստան սահմանը Վրաստան-Հայաստան սահմանին կապող «Հյուսիս-հարավ» ավտոմայրուղին: Այն, իհարկե, կկապի մեր երկրի հյուսիսն ու հարավը, դրանով կտեղափոխվեն ուղեւորներ ու բեռներ բայց որպես տարանցիկ ճանապարհ, որը պետք է կապեր Իրանը Վրաստանի հետ, այնքան էլ ծանրաբեռնված չի լինելու: Հոսքերի հիմնական մասը, բնականաբար, կանցնի ադրբեջանի տարածքով, քանի որ դա կապում է ոչ միայն Իրանը Վրաստանի հետ, այլ ամբողջ Ասիան ամբողջ Եվրոպայի հետ:

Այստեղ մի ուշագրավ նրբություն էլ կա: ԵՏՄ-ն ու Իրանը մտադիր են կնքել ազատ առեւտրի համաձայնագիր: Եվ ԵՏՄ-ից Հայաստանի ստանալիք օգուտներից մեկն էլ լինելու էր այն, որ ԵՏՄ-ի եւ Իրանի միջեւ ապրանքաշրջանառության մի զգալի մասը անցնելու էր Հայաստանի տարածքով: Բայց հիմա կռահեք երեք փորձից, թե նման համաձայնագիր ստորագրելուց հետո ԵՏՄ-Իրան ապրանքաշրջանառության հիմնական մասը որ երկրի տարածքով է անցնելու:

Ի դեպ, Ռուսաստանի, Հայաստանի ու Իրանի նախագահների հանդիպումների որեւէ ֆորմատ գոյություն չունի: Գոյություն չունի, որովհետեւ դրա իմաստը չկա: Հայաստանը տարածաշրջանում որպես ինքնուրույն «խաղացող» ըստ էության չկա: