Էլի միլիոնը տարան իսկ դրա շուրջ վեճերը չեն դադարի

Տպագրվել է «Հայկական Ժամանակ» օրաթերթի՝ 2004 թվականի դեկտեմբերի 15-ի համարում

Երեկ «Արմենիա-Մարիոթ» հյուրանոցի սրահում ստորագրվեց Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի վաճառքի պայմանագիրը: Եւ միայն այդ ժամանակ պաշտոնապես հայտարարվեց, որ կոմբինատը վաճառվել է 132 մլն դոլարով: Հիշեցնենք, որ անցած շաբաթ կոմբինատի մասնավորեցման մասին կառավարության նիստում ընդունված որոշումը ներկայացնող պաշտոնական տեղեկատվության համաձայն՝ ստացվում էր այնպես, որ պղնձամոլիբդենայինը վաճառվել է 38-40 մլն դոլարով:

«Հիմք ընդունելով... «Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատ» ՓԲԸ-ի (Զանգեզուրի ՊՄԿ) մասնավորեցման միջգերատեսչական հանձնաժողովի գործունեության արդյունքները, գործադիրը որոշել է նշված ընկերության պետական սեփականություն հանդիսացող 957 334 հատ բաժնետոմսերը՝ յուրաքանչյուրը 20 հազար դրամ անվանական արժեքով, որոնք կազմում են Զանգեզուրի ՊՄԿ կանոնադրական կապիտալի 100 տոկոս բաժնետոմսերը, մասնավորեցնել «Քրոնիմետ» ընկերությանը (Գերմանիա), «Մաքուր երկաթի գործարան» ԲԲԸ-ին, «Արմենիան Մոլիբդենիում Փրոդաքշն» ՓԲԸ-ին, «Զանգեզուր Մայնինգ» ՍՊԸ-ին՝ բաժնետոմսերի համապատասխանաբար 60,15, 12,5 եւ 12,5 տոկոս հարաբերակցությամբ...»,-ասվում էր այդ տեղեկատվության մեջ:

Ինչից ուղղակիորեն հետեւում էր, որ վաճառքի գինը կազմել է 19 մլրդ146 մլն 680 հազար դրամ (957 հազար 334 x 20 հազար) կամ 38-40 մլն դոլար՝ կախված այդ պահին դոլար-դրամ փոխարժեքից: Պաշտոնական մամուլում տպագրված այս տեղեկատվությունը սխալ չէ, բայց թերի է: Այդտեղ նշված չէր կառավարության նույն որոշման 3-րդ կետը, որի համաձայն՝ պայմանագրի գինը կազմում է 132 մլն դոլար: Այդ գումարից 45 մլն դոլարը վճարվելու է մինչեւ ընթացիկ տարվա վերջը, մնացածը՝ հաջորդ տարի: Ինչ վերաբերում է ներդրումներին, ապա ընկերությունը առաջիկա ութ տարիներին պետք է կոմբինատում կատարի 150-200 մլն դոլարի ներդրում, որի արդյունքում Հայաստանում պետք է ավարտվի մաքուր մոլիբդենի արտադրության ցիկլը, կազմակերպվի հանքանյութից այլ մետաղների կորզումը եւ այլն:

Այս նպատակին հասնելու համար նոր սեփականատերը պետք է ներդրումներ կատարի ոչ միայն կոմբինատում, այլեւ հանքաքարի մշակման մյուս օղակներում, մասնավորապես՝ «Մաքուր երկաթ» գործարանում, որը դարձավ այս կոմբինատի 15 տոկոս փայատեր: Ի դեպ, «Մաքուր երկաթի» 51 տոկոս բաժնեմասի սեփականատերը եւս գերմանական «Քրոնիմետն» է: Մի խոսքով, այս գործարքում հիմնական, եթե չասենք՝ միակ խաղացողը «Քրոնիմետ» ընկերությունն է: Վերջինիս չի կարելի դասել այս ոլորտում ամենախոշոր ու ամենահայտնի ընկերությունների շարքը, սակայն, դատելով ինտերնետում առկա տեղեկատվությունից, այս ընկերությունը բավական լուրջ է. տարեկան շրջանառությունը կազմում է մոտ 2 մլրդ դոլար: Ինչպես եւ ինչ համամասնություններով են կոմբինատի նոր սեփականատերերը իրականացնելու ներդրումները, պայմանագրի ստորագրման արարողությանը հաջորդած մամուլի ասուլիսի ժամանակ չմանրամասնվեց:

Հայտնի է միայն, որ նոր սեփականատերերը կհիմնեն մի ընկերություն, որին կֆինանսավորի մասնավորապես «Դոյչէ բանկը»: Մի խոսքով, Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատը վաճառվեց: Այդուհանդերձ, օրակարգից թերեւս երբեք դուրս չի գա այն հարցը, թե արդյո՞ք կոմբինատը վաճառվեց հնարավոր լավագույն պայմաններով: Այս հարցին միանշանակ պատասխանել հնարավոր չէ: Մեր պաշտոնյաները պնդում են, որ սա կոմբինատի վաճառքի լավագույն պահն էր, քանի որ աշխարհում մոլիբդենի գինը աննախադեպ բարձր է, բացի այդ՝ կոմբինատի համար ավելի բարձր գին առաջարկող չի եղել, չնայած այս ոլորտի աշխարհում բոլոր հայտնի ընկերությունները քաջածանոթ են եղել կոմբինատը վաճառելու՝ Հայաստանի կառավարության մտադրության մասին:

Դա՝ գուցե այսպես է: Բայց կան նաեւ այլ տեսակետներ: Հայտնի է, որ, օրինակ, անցած տարի կոմբինատը ունեցավ մոտ 20 մլն դոլարի մաքուր շահույթ: Սակայն կոմբինատի շահույթները չծախսվեցին կոմբինատը նորացնելու, նոր տեխնոլոգիաներ ներդնելու ուղղությամբ: Շահույթների մի զգալի մասը փոխանցվեց հայկական գեներալիտետի հիմնած «Հայրենիք» հիմնադրամին, մի մասը ծախսվեց առեւտրի եւ տնտեսական զարգացման նախարարի համար ծառայողական «Պրադո» մակնիշի ջիփ գնելու համար եւ այլն: Հայտնի օրենք է. եթե ուզում ես բնակարանդ թանկ վաճառել, ապա պետք է նորոգես, վերելակի, ջրի, գազի հարցը լուծես: Պղնձամոլիբդենային կոմբինատի պարագայում այդպես չարվեց:

Բացի այդ, կոմբինատի աշխատանքի արդյունավետությունը կտրուկ կբարձրանար, եթե Հայաստանը չգտնվեր երկաթուղային շրջափակման մեջ: Կոմբինատի արտադրանքը՝ մոլիբդենի խտանյութը, արտասահման տեղափոխելիս ներկայումս օգտագործվում է բացառապես ավտոմոբիլային տրանսպորտ, որի մատուցած ծառայության ինքնարժեքը շատ ավելի բարձր է, քան երկաթգծինը: Այսինքն, կոմբինատի վաճառքի համար շատ ավելի նպաստավոր կլիներ սպասել մինչեւ երկաթուղային շրջափակման վերացումը: Նման փաստարկներ կարելի է շատ թվարկել: Մի խոսքով, կասկածները, որ կոմբինատը կարելի էր շատ ավելի լավ պայմաններով վաճառել, թերեւս՝ հիմնավոր են: Այնպես որ, պղնձամոլիբդենայինի մասնավորեցման շուրջ վեճերը, ամենայն հավանականությամբ, չեն դադարի: Եւ այդ վեճերին անդրադառնալու առիթներ դեռ կլինեն:

Հայկ Գեւորգյան