«Անփոխարինելիների» կաստան. ումի՞ց է օրինակ վերցնում Սերժ Սարգսյանը

Օրեր առաջ Սերժ Սարգսյանը գրեթե բացահայտ կերպով առոչինիչ հայտարարեց 2014 թ-ին իր իսկ արած պաշտոնական հայտարարությունը՝ «վարչապետ ու նախագահ չեմ լինելու»՝ չբացառելով, որ ապրիլին նոր Սահմանադրությամբ հաստատվող խորհրդարանական համակարգում կարող է ստանձնել կառավարության ղեկավարի պաշտոնը:

Այսպիսով, Հայաստանում եւ տարածաշրջանի այլ պետություններում՝ Ռուսաստանից մինչեւ Թուրքիա, իսկ եթե ավելի լայն դիտարկենք, ապա Չինաստաից մինչեւ Գերմանիա նկատվում է իշխանությունում լիդերների ռոտացիայի մեխազնիմի խափանման միտում: Գոնե ժամանակավորապես ձեւավորվում է «անփոխարինելիների» կաստա:

«Ժամանակները, երբ մոդա էր դեմոկրատիան ու բոլորը փորձում էին դրան հետեւել իբրեւ փարոսի, անցել են: Նախ, այն անգամ արեւմտյան երկրներում միգրացիոն ու պարտքային ճգնաժամի պայմաններում ցույց տվեց իր թուլությունը: Եվրասպեկտիցիզմի ալիքը հանրային-քաղաքական ընկալումներում փոխեց արեւմտյան լիբերալ-դեմոկրատական մոդելի արդյունավետության նկատմամբ հավատը նաեւ զարգացող պետություններում: Այս եւ այլ պատճառներով, որոնց թվում հատկապես ընդդիմության թուլացումը կամ փլուզումն է, մենք տեսնում ենք հակառակ միտումը՝ ավտորիտարիզմի տարածումը: Իշխանություններն այլեւս շատ հանգիստ խոսում են իրենց անփոխարինելիության մասին, այդ նպատակով փոխում են անգամ սահմանադրություններ»,- մեզ հետ զրույցում նշեց Ռուսաստանի Արտաքին ու պաշտպանական քաղաքականության հարցերով խորհրդի ղեկավար, քաղաքագետ Ֆյոդոր Լուկյանովը:

Տվյալ կոնյուկտուրային հարմարվել են նաեւ Հայաստանում: Թեպետ Հայաստանն անցում է կատարում խորհրդարանական կառավարման համակարգի, ինչը բացատրվում էր պետական ինստիտուտների կայացման ու նրանց աշխատանքն ավելի թափանցիկ դարձնելու անհրաժեշտությամբ, բայց վերջին շրջանում հաստատված օրինագծերով, կարծես խորհրդարանականի փոխարեն կյանքի է կոչվում «սուպերվարչապետական» համակարգը:

Իշխանավորների անփոխարինելի դառնալու միտումը զուտ հայկական երեւույթ չէ, Լուկյանովի հետ համաձայնում է քաղաքագետ Ալեքսանդր Իսկանդարյանը: Թեպետ յուրաքանչյուր երկրում այն տարբեր պատճառներով է տեղի ունենում, սակայն այդ միտումն, ըստ նրա, իսկապես առկա է:

«Այն պայմանավորված է կառավարման խորքային խնդիրներով: Կառավարման կլասիկ ձեւերը ճգնաժամի են բախվում անգամ Եվրոպայում, ԱՄՆ-ում: ԱՄՆ-ում մենք տեսանք, որ իշխանության են գալիս ընտանիքներով. Բուշ ավագ, Բուշ կրտսեր, Քլինթոն ամուսիններ: Այս ամենը հանգեցրեց հանրային բացասական արձագանքի եւ արդյունքը եղավ Թրամփը: Ֆրանսիայում Լեպենի ֆենոմենն ենք նկատում (պոպուլիզմի եւ ազգայնականության սիմբիոզ.խմբ.), Գերմանիայում գրեթե անհնարին կոալիցիաներ են կազմում, որպեսզի Անգելա Մերկելը մնա իշխանության»,- նշում է մեր զրուցակիցը:

Միեւնույն ժամանակ հետխորհրդային այն պետություններում, որտեղ որոշակի հանրային քաղաքականություն կա, նկատվում է խորհրդարանական համակարգի անցման միտում՝ Ուկրաինա, Վրաստան, Մոլդովա, Հայաստան, Ղրղզստան: Սակայն ամեն ինչ իր գինն ունի, քանի որ այդ անցումը հնարավորություն է տալիս լիդերին ավելի երկար մնալ իշխանության:

«Սա թերեւս կոմպենսացվում է նրանով, որ խորհրդարանն է դառնում իշխանության կենտրոն, ոչ թե անձը, սակայն թույլ կուսակցական համակարգի պայմաններում, ստացվում է այն, ինչ նկատվում է ՀՀ-ում կամ որոշակի տարբերությամբ Վրաստանում` իշխանության դիրքերի ամրապնդում, ընդդիմության թուլացման պայմաններում: Վաստանում ընդհանրապես հետաքրքիր իրավիճակ է: Այդ երկիրը կառավարում է մասնավոր անձ՝ բազմած Թբիլիսիին հարակից բլուրին: Խոսքը Բիձինա Իվանիշվիլիի մասին է, իսկ ընդդիմությունը գնալով թուլանում է»,- պարզաբանում է Կովկասի ինստիտուտի նախագահը:

Ընդհանարապես նա կարծում է, որ ցանկացած երկրում իշխանությունն իր ազդեցությունը տարածում է այնքան, որքան ազատ տեղ է գտնում, կամ դիմադրության չի հանդիպում: «Իսկ ՀՀ-ում այդ դիմադրությունը չկա, դրա համար տեղի է ունենում այն, ինչ տեղի է ունենում»,- վստահ է Իսկանդարյանը:

Նոր օրենսդրական նախաձեռնություններով ապագա կառավարության աշխատանքը խորհրդարանական կառավարման համակարգում դառնում է ավելի փակ, իսկ վարչապետն օժտվում է ընդարձակ իշխանությամբ եւ լիազորություններով:

«Կառավարության կառուցվածքի և գործունեության մասին» ընդունված օրենքով կառավարության նիստերը ոչ միայն դռնփակ են լինելու, այլեւ գործադիրի անդամներն իրավունք չեն ունենալու առանց վարչապետի թույլտվության տեղեկատվություն հրապարակել նիստի ժամանակ քննարկված որևէ հարցի վերաբերյալ:

Մեկ այլ օրենսդրական նախաձեռնությամբ ապագա վարչապետն օժտվում է առավելագույն իշխանությամբ եւ լայն լիազորություններով: Երկրի կարևորագույն գերատեսչությունները՝ ի դեմս ուժային չորս կառույցների՝ ԱԱԾ, Ոստիկանություն, Պետական պահպանութան ծառայություն, Պետական վերահսկողական ծառայություն, այսուհետ լինելու են բացառապես մեկ մարդու՝ վարչապետի ենթակայության ներքո:

Այդ կառույցները մինչ օրս կառավարությանն առընթեր մարմիններ էին եւ ենթարկվում էին ուղիղ նախագահին։ Դրանք ունենալու են «վարչապետին ենթակա մարմնի» կարգավիճակ: «Այս փոփոխությունները վկայում են, որ ամենայն հավանականությամբ Սերժ Սարգսյանը որոշել է չհեռանալ իշխանությունից՝ ապրիլից հետո դիրքավորվելով վարչապետի պաշտոնում», - մեզ հետ զրույցում նշում է Կովկասի ինստիտուտի տնօրեն Ալեքսանդր Իսկանդարյանը:

Նա գրեթե վստահ է, որ ընթացող կառուցվածքային տեղաշարժերի մասին որոշումները կայացվել են հընթացս, անգամ վերջին ամիսներին: «Հակառակ դեպքում դրանք կներդրվեին Սահմանադրության մեջ», - նշում է նա եւ ենթադրում, որ Կարեն Կարապետյանն իշխանության գալու համար ուներ մեկ ու կես տարի: Այդ ընթացքում նա պետք է իրեն դրսեւորեր որպես քաղաքական լիդեր:

«Նա իսկապես ցույց տվեց որոշակի արդյունք, սակայն միայն տնտեսության կառավարման հարցում: Նա չկարողացավ վերցնել իշխանությունը՝ աջակցության օջախներ ստեղծելով ՀՀԿ-ում, մեծ բիզնեսում եւ խորհրդարանում: Նա չկարողացավ կամ չհասցրեց անել այն, ինչ արեց Սերժ Սարգսյանը 2007-2008 թթ. Անդրանիկ Մարգարյանի մահից հետո, երբ նա ՀՀԿ-ն գլխավորեց եւ կարողացավ Ռոբերտ Քոչարյանից վերցնել իշխանությունը: Իշխանությունն իրականում վերցնում են, այն չեն տալիս», - վստահ է մեր զրուցակիցը:

Փորձագետները վստահ են՝ ՀՀ-ում կառուցվածքային տեղաշարժերի նպատակն է պետական համակարգը դարձնել մաքսիմալ կառավարելի ապագա վարչապետի համար, որ կարծես «պատվաստվում է» նաեւ նախագահի լիազորություններով՝ դառնալով գերազդեցիկ, ոչ հաշվետու, փակ եւ հանրային վերահսկողությունից հնարավորինս հեռու քաղաքական խաղացող:

Հոդվածը տպագրվել է «Հայկական ժամանակ» օրաթերթի մարտի 23-ի համարում:

Տպել
2664 դիտում

ԵԱՏՄ տարածքում կա ավելի քան 60 խոչընդոտ, որոնք թույլ չեն տալիս ինտեգրացիոն գործընթացների զարգացումը. վարչապետ

ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանի մոտ կայացել է երեխաների մասնակցությամբ քննարկում

ԵՊՀ հոգաբարձուների նոր խորհուրդը օրակարգային հարց կդարձնի՞ ռեկտորի հետագա պաշտոնավարման նպատակահարմարությունը

Շիրակի մարզպետի տեղակալը պաշտոնից ազատվելու դիմում է գրել

Դատավոր Արսեն Նիկողոսյանի տրամադրվածությունն ակնհայտ էր. Մանվել Գրիգորյանի պաշտպանները ստացել են դատարանի որոշումը

Ալիևը մեկնաբանել է Ադրբեջանի՝ ՀԱՊԿ անդամակցության հավանականության հարցը

Նիկոլ Փաշինյանն ու Իլհամ Ալիեւը հանդիպել են, մտքեր փոխանակել շուրջ 1,5 ժամ

Հանդիպել են Ղազախստանում ՀՀ դեսպանն ու երկրի պետական քարտուղարը

Այս պարագայում ես կարծիք չունեմ. դպրոցի տնօրենը՝ նախարարի ֆեյսբուքյան գրառման մասին

Նիկոլ Փաշինյանը հանդիպել է Բրազիլիայի նախագահի, Լյուքսեմբուրգի և Եգիպտոսի վարչապետների հետ

Ռոբերտ Քոչարյանի պաշտպանները երեկ ստացել են դատարանի որոշումը

Արարատ Միրզոյանն ընդունել է ՀՀ-ում Շվեդիայի Թագավորության դեսպանին

Վաղարշյան 1 հասցեի վիճաբանությունը կրակոցներով չի սահմանափակվել. բնակիչներն ահազանգում են՝ իրենց ահաբեկում են

Նիկոլ Փաշինյանը Դավոսում հանդիպելու է Իլհամ Ալիևի հետ

Հայտարարություն մրցույթի մասին

Նիկոլ Փաշինյանը հարցազրույցներ է տվել միջազգային առաջատար մի շարք լրատվամիջոցների

Մի երկու տարի կնստես, կհելնես, գողական աղջիկ կդառնաս. հետաքննիչները հերքել են Հասմիկ Սարգսյանի ցուցմունքները

Մեղադրանք է առաջադրվել 20-ամյա երիտասարդին՝ ատրճանակով ու պայթուցիկով սպառնալու, ավազակության համար

Կապված Լարսի ճանապարհների փակ լինելու հետ՝ հեղուկ գազի որոշակի դեֆիցիտ է առաջացել. Շաբոյան

ՀՀ ֆուտբոլի ֆեդերացիան կանանց 3 ազգային ընտրանի կունենա