ԱՄՆ-ն կոշտացնում է հակաիրանական քաղաքականությունը. «դռբի» տակ կմնա՞ Հայաստանը

Նոյեմբերի 5-ից ուժի մեջ են մտնում Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի կոշտ պատժամիջոցները: Ավելի ճիշտ, վերականգնվում են 2015-ին Իրանի ու «վեցնյակի» միջեւ կնքված ու այն ժամանակ պատմական համարվող միջուկային համաձայնագրից հետո դադարեցված ամերիկյան պատժամիջոցները: Դրանք վերաբերվելու են Էներգետիկայի ու բանկային ոլորտներին: Իրանում սկսվել են մասսայական բողոքի ակցիաները՝ «Մահ Ամերիկային» վանկարկումներով։

Նոր պատժամիջոցներով արգելափակվելու են Իրանի կառավարության, իրանական էներգաընկերությունների՝ Iranian Oil Company-ի եւ Naftiran Intertrade Company-ի, ինչպես նաեւ Իրանի Կենտրոնական բանկի հետ կապված բոլոր անձանց եւ ընկերությունների ակտիվները: Պատժամիջոցները կներառեն իրանական ավելի քան 600 ընկերությունների եւ ֆիզիկական անձանց, կսահմանափակվի նավթի արտահանումը: Թեպետ Իրանի նավթի հիմնական սպառողները՝ Հնդկաստանն ու Չինաստանն արդեն հայտարարել են, որ չեն պատրաստվում հրաժարվել գնումներից՝ չնայած ամերիկյան շուկայում բիզնեսն արգելելու մասին Վաշինգտոնի սպառնալիքին:

Իրանի հետ միջուկային գործարքի մյուս մասնակիցները՝ Ռուսաստանը, Ֆրանսիան, Մեծ Բրիտանիան, Գերմանիան եւ Չինաստանը դեմ են արտահայտվում ԱՄՆ այս քաղաքականությանը: ԱՄՆ նախագահն, իր հերթին, հայտարարել է, որ պատժամիջոցները սահմանվելու են այնպես, որ Իրանին սահմանակից բարեկամ երկրները չտուժեն: Հայաստանն այդ «սահմանակից բարեկամ» երկրներից մեկն է, ուր վերջերս այցելեց եւ ՀՀ ղեկավարության հետ Իրանի նկատմամբ ԱՄՆ-ի որդեգրած կոշտ քաղաքականությունը քննարկեց Միացյալ Նախանգների նախագահի՝ ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական Ջոն Բոլթոնը:

Միեւնույն ժամանակ, ակնհայտ է, որ Թրամփի վարչակազմի իրանական քաղաքականության շեշտակի կոշտացումը, անբեկանելի «դատավաճիռ» չէ: Ամեն ինչ կարող է փոխվել, հենց դրա մասին է վկայում այն, որ նախագահ Թրամփը չի բացառել Իրանի հետ բանակցությունների հնարավորությունը: ԱՄՆ-ն բարձարացնում է խաղադրույքները, մեծացնում ճնշումը՝ բաց թողնելով Իրանի հետ նոր բանակցություների դուռը, սակայն սեփական նախապայմաններով: Սա նույնն է, որ դիմացինիդ հետ բանակցես՝ ատրճանակը պահելով նրա գլխին:

Թրամփը, իր խոստմանը համաձայն, շարունակում է վերաձեւակերպել ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականության որոշ էպիզոդներ, կամ ավելի խիստ կերպով պաշտպանել ամերիկայն շահերը՝ անտեսելով, երբեմն էլ ոտնահարելով անգամ դաշնակիցների շահերը:

Բավական է հիշել, թե ինչպես էր Թրամփը պահանջում ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցներից «ծախսվել» սեփական անվտանգության ապահովման համար, չնայած Գերմանիայի ու Ֆրանսիայի խնդրանք-պահանջներին՝ սահմանեց նոր պատժամիջոցներ Ռուսաստանի նավթայի ոլորտի դեմ, սրվեցին հարաբերությունները Թուրքիայի, Կանադայի եւ ԵՄ-ի հետ, հայտարարվեց առեւտրային պատերազմ Չինաստանին եւ վերջապես Երուսաղեմը ճանաչվեց Իսրայելի մայրաքաղաք: Իրանական քաղաքականության խստացումը ոչ թե նորություն է, այլ Թրամփի վարչակազմի հայտարարած ամերիկյան արտաքին քաղաքականության վերանայման զուտ մի մասը, գուցե՝ շատ կարեւոր:

Թե ինչպես կազդեն Հայաստանի կամ հայ-իրանական քաղաքական, առեւտրա-տնտեսական կապերի վրա Իրանի դեմ սահմանված ԱՄՆ-ի նոր պատժամիջոցները, դժվար է հստակ ասել: Այս հարցը մշտապես առաջանում է, երբ ԱՄՆ-ն կամ թուլացնում կամ կոշտացնում է հակաիրանական քաղաքականությունը: Երկու դեպքում էլ մամուլով կամ սկսում են ձեւավորել չափազանցված բարձր ակնկալիքներ, կամ չհիմնավորված ապոկալիպտիկ սպասելիքներ:

Հիշենք, 2015 թ-ին, երբ չեղարկվեցին պատժամիջոցները, տեղական եւ միջազգային մամուլն ուղղակի ծփում էր «Իրանը վերադառնում է տարածաշրջան», «Իրանը կարող հաստատել իր հեգեմոնիան» եւ այլ նմանատիպ վերանգրերով համեմված նյութերով: Իսկ այժմ, երբ Թրամփը խստացնում է հակաիրանական քաղաքականությունը, խոսվում է անգամ ԱՄՆ-ի ու Իրանի միջեւ հնարավոր պատերազմական սցենարի մասին: Երկու դեպքում էլ նման սպասելիքներ ունեցողները հիասթափվելու են: Ոչ պատժամիջոցներից զերծ Իրանը մի քանի տարում կդառնա հեգեմոն ուժ տարածաշրջանում, ոչ էլ պատժամիջոցներով ծանրաբեռնված Իրանը կհրաժարվի տարածաշրջանային ու աշխարհաքաղաքական ամբիցիաներից:

Նույնը վերաբերում է հայ-իրանական հարաբերություններին: Երեք տարի առաջ, երբ Իրանի շուրջ ստեղծված պատժամիջոցների պատը քանդվեց, փորձագետները կանխատեսում էին, որ նոր իրավիճակում Հայաստանն Իրանի համար կարող է ռուսական ու արեւմտյան ներդրումների իրականացման ֆինանսական ու գրասենյակային կենտրոնը դառնալ: Գործարար Ռուբեն Վարդանյանն անգամ նշում էր, որ Հայաստանը կարող է Իրանի համար «Հոնկոնգ» դառնալ։ Հայաստանն Իրանի համար «Հոնկոնգ» չդարձավ, երկկողմ առեւտրի ծավալները շեշտակի չաճեցին:

Ավելին՝ սկսեցին խոսել Իրանի համար Հայաստանի դերակատարության նվազման մասին՝ երկրորդ կամ երրորդ պլան մղելով այնպիսի համատեղ ծրագրերի իրականացման հեռանկարը, ինչպիսիք են հայ-իրանական երկաթուղին ու նավթավերամշակման գործարանի կառուցումը: Տրամաբանությունը պարզ էր: Պատժամիջոցներից ազատված եւ առաջատար տեխնոլոգիաներից օգտվելու հասանելիություն ունեցող Իրանի ինչի՞ն էր պետք Հայաստանում կառուցել նավթավերամշակման գործարան, եթե կարող էր արդեն նույն գործընթացը կազմակերպել իր երկրում:  

Այժմ մեծ տեղաշարժեր պետք չէ սպասել նաեւ հայ-իրանական առեւտրատնտեսական հարաբերություններում: Նախ, ԱՄՆ-ում լավ հասկանում են, որ Հայաստանը տարածաշրջանում այլ լուրջ այլընտրանք չունի, բայց նաեւ խստիվ հետեւելու են, որ Իրանը չօգտագործի հայկական հարթակը՝ երրորդ պետությունների հետ սեւ սխեմաներով գործարքների ու ֆինանսական հոսքերի ապահովման համար: Վերջին տասը տարում, երբ մեկ անգամ չեղարկվել ու երկու անգամ սահմանվել են Իրանի դեմ ամերիկան պատժամիջոցները, հայ-իրանական առեւտրի ծավալը տատանվել է 230-310 մլն դոլարի շրջանակում՝ ներառյալ Իրանից մատակարարվող տարեկան 400 մլն խորանարդ մետր գազն ու դրա դիմաց ՀՀ-ից արտահանվող էլեկտրաէներգիան: Համաձայնեք, սա չնչին ցուցանիշ է 80 մլն բնակչություն, տարածաշրջանային լուրջ ամբիցիաներ ու Հայաստանն իր համար դեպի արտաքին աշխարհ (Վրաստանի միջոցով) եզակի պատուհան (սա ավելի շատ մեր տերմինն է, քան ՀՀ դերակատարության Իրանի ընկալումը) ազդարարած երկրի համար:

Ինչո՞ւ է այդպես: Խնդիրն ավելի շատ վերաբերում է ոչ թե պատժամիջոցների գոյությանը կամ բացակայությանը, որոնք անշուշտ ազդեցություն ունեն, այլ Իրանի ներքին տնտեսական յուրահատկություններին: Այդ երկիրը շատ կոշտ պրոտեկցիոնիստական քաղաքականություն է վարում, ու դրսից ներկրվող ապրանքներին շատ խանդոտ է վերաբերում՝ սահմանելով դրակոնյան մաքսատուրքեր՝ այդ կերպ ներքին շուկայում ստեղծելով անհավասար մրցակցային պայմաններ: Նպատակը տեղական արտադրության խթանումն է: Ըստ այդմ, Իրանը ցանկանում է մեծապես ներկրել ոչ թե սպառման համար նախատեսված ապրանքներ, այլ տեխնոլոգիաներ՝ ներքին զարգացման, արտադրողականության բարձրացման ու տեխնոլոգիական արդիականացման համար:

Այս տեսանկյունից, Իրանի պրոտեկցիոնիստական շուկայի դարպասները Հայաստանի համար կարող է փոքր ինչ բացել վերջերս կնքված Իրան-ԵԱՏՄ ազատ առեւտրի գոտու պայմանագիրը, որի ողջ ծավալով կյանքի կոչմանը կարող են խոչընդոտել ամերիկայն պատժամիջոցները: Թե որքան ու ինչ ծավալով, առայժմ դժվարանում են ասել ոչ միայն փորձագետները, այլեւ պրոֆիլային պետական պաշտոնյաները: Սակայն մեկ բան ակհայտ է, որ այս պատժամիջոցներից էլ ապոկալիպտիկ սցենարներ պետք չէ ակնկալել: Ամենայն հավանականությամբ, ինչպես եւ նախկինում, առեւտրի ծավալները շեշտակի չեն կրճատվի, բայց անկասկած կսահմանափակեն նոր հնարավորությունները:

Տպել
1970 դիտում

Ադրբեջանը խախտել է կրակի դադարեցման պայմանավորվածությունը, կրակ է բացել Քարվաճառի հայկական դիրքերի ուղղությամբ. ՊՆ

ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատն ընդունեց Ադրբեջանին ռազմական օգնությունից զրկելու վերաբերյալ բանաձեւը

Կոտայքի մարզում կյանքի կկոչվի 89 սուբվենցիոն ծրագիր՝ 6,9 մլրդ դրամ արժեքով

Գանձասարում զբոսաշրջիկներին դիմավորող Գրիշա պապն ու նրա երգերը. լուսանկարներ

Դեմերը կո՞ղմ են դարձել. Երեւանի քաղաքապետարանի աշխատակիցների աշխատավարձերը բարձրացնելու նախագիծը բուռն քննարկվում է

«Զինուժի» բացառիկ տեսանյութը հարձակման ենթարկված դիրքից

Արարատի մարզից ևս 27 սուբվենցիոն ծրագրային հայտ է հաստատվել

Գերագույն ռադայում կանխատեսում են Զելենսկու մոտալուտ հրաժարականը

ՄԱԿ-ը մտահոգություն է հայտնել հայ-ադրբեջանական սահմանին լարված իրավիճակի առնչությամբ․ «Արմենպրես»

Արարատ Միրզոյանի կարգադրությամբ ԱԺ մի շարք պաշտոնյաներ ազատվել են աշխատանքից

Նյու Յորքի իշխանությունները նախատեսում են հարյուր դոլար վճարել COVID-19- ի դեմ պատվաստվողներին

Ֆրանսիան Հայաստանին չի կարող ռազմական եղանակով օգնել, չպետք է առաջարկվեն անիրատեսական լուծումներ. փորձագետ

Ոստիկանության ծառայողները բացահայտել են Ավշարի համայնքապետի ապօրինությունները (տեսանյութ)

Կառավարությունը 3 մլրդ 459 մլն 300 հազար դրամ կհատկացնի «Սինոֆարմ» եւ «Պֆայզեր» ձեռք բերելու համար

Արարատ Միրզոյանն արձակուրդ է մեկնում. նրան կփոխարինի Ալեն Սիմոնյանը

Ժամը 18-ի դրությամբ կրակի դադարեցման մասին պայմանավորվածությունը հիմնականում կատարվում է․ ՊՆ

Վլադիմիր Պուտինը ՌԴ անվտանգության խորհրդի անդամների հետ քննարկել է հայ-ադրբեջանական սահմանին ստեղծված իրավիճակը

Քաղաքապետի առաջին տեղակալը հեռացվել է «Առաքելություն» կուսակցությունից

ՍԱՏՄ-ն վերացրել է Ռուսաստանից կենդանի խոզերի, խոզի մսի և այլ սննդային մսային հումքի ներմուծման սահմանափակումները

Հայտնի են 3 բուհերի վերաբերյալ Կառավարության որոշման գործով ՍԴ նիստի հետաձգման պատճառն ու նոր նիստի օրը

Վարանդայի շրջանում հայտնաբերվել է ևս 2 հայ զինծառայողի աճյուն

Տոկիո-2020. Արման Դարչինյան. երկու քայլ՝ լեգենդար հորեղբոր արդյունքը գերազանցելու համար

Այս գիշեր զոհված 38-ամյա սպան 44-օրյա պատերազմի մասնակից էր, ունի երկու անչափահաս երեխա

Ապաքինվելուց հետո պատրաստ եմ նորից մեկնել իմ զորամաս և շարունակել ծառայությունս․ վիրավորված զինծառայող (տեսանյութ)

Վրաստանը պատրաստվում է տեղական ընտրությունների

Վիրավոր զինծառայողներից մեկի վիճակը ծայրահեղ ծանր է․ Սահակ Օհանյան (տեսանյութ)

«Հայաստան» և «Պատիվ ունեմ» դաշինքները լիակատար աջակցություն են հայտնում զինված ուժերին

ԱՊՀ երկրներում գրանցված կազմակերպություններին վճարված եկամուտների վերաբերյալ պետք է տեղեկություններ ներկայացնեն․ ՊԵԿ

Կորյունը շատ քաջ էր. այս գիշեր հակառակորդի կրակոցից զոհված 18-ամյա զինվորը 6 ամսվա ծառայող էր

Գյումրիում 2 շենք է կառուցվում սոցիալապես անապահով 36 ընտանիքի համար. տեսադաշտում են նաև 44-օրյա պատերազմի մասնակիցները

ՀՀ տարածքային ամբողջականությունը խախտելուն և զավթելուն ուղղված Ադրբեջանի գործողությունների առթիվ հարուցվել է քրգործ

Տոկիո-2020. Վարսենիկ Մանուչարյանը հանդես եկավ 100 մ ազատ ոճ մրցաձևում (տեսանյութ)

Պատվիրել է իրագործել 6 անձանց սպանություններ․ ԱԱԾ-ն ավարտել է հարուցված քրեական գործի նախաքննությունը

Հայաստանը ստանձնելու է ՀԱՊԿ նախագահությունը․ Ռուբեն Ռուբինյան

Երևան-Գյումրի-Վրաստանի սահման միջպետական ավտոճանապարհի՝ Շիրակի մարզով անցնող 4,1 կմ հատվածը հիմնանորոգվում է

Պոլիէթիլենային տոպրակները փոխարինվելու են վերամշակված, հատուկ շտրիխ կոդով բազմակի օգտագործման Հավատարմության տոպրակներով

Սեպտեմբերի 15-ից եռամսյա վարժական հավաքներ կհայտարարվեն. կներգրավվի 869 քաղաքացի

Լայնամասշտաբ գործողությունները չեմ բացառում, բայց տարվա այս եղանակին դա քիչ հավանական է. ռազմագետ

Արցախյան 44-օրյա պատերազմից հետո իրականացվում է հոգեբանական անվճար ծրագիր. մինչ օրս օգտվել են 700-ից ավելի անձինք

Ռուսաստանը վերախմբավորել է զորքերը Աֆղանստանի հետ սահմանին