Զինվորը պիտի առողջ լինի, որ նաեւ մարտունակ լինի, մի՛ մոռացեք վարակի մասին. Արտավազդ Վանյան

Նոր կորոնավիրուսի պարտադրած նոր կենսակերպը ոմանց համար սովորական է դարձել, ոմանց համար էլ՝ անտանելի: Դիմակներով շրջելը շատերի համար հեղձուցիչ է, անհարմար, քրտնեցնող, եւ նրանք փորձում են օգտագործել ամեն հարմար առիթ դիմակի մասին «մոռանալու» համար:

Համաճարակաբանները հիշեցնում են՝ վարակն օդակաթիլային է, դիմակ դնելու պահանջն անհիմն կամակորություն չէ, այլ հիմնական միջոց՝ վարակի մասնիկների տարածումը կանխարգելելուն ուղղված: Պետությունները խստացնում են վարչական մեխանիզմները, սակայն էական մնում է մարդու ինքնակամ ընտրությունը՝ դիմակով լինել այն միջավայրերում, որտեղ, հավանական է, կան վարակակիրներ:

ԱՄՆ հիվանդությունների վերահսկման եւ կանխարգելման կենտրոնը (CDC) հաղորդում է անսովոր դեպքի մասին, երբ կինը, որ կորոնավիրուսի անախտանիշ վարակակիր է եղել, վարակել է ընդհանուր առմամբ 71 մարդու՝ Չինաստանի իր շենքի վերելակում մի քանի րոպե անցկացնելով:

Վիճակագրությունն ավելի ընդգրկուն տվյալներ է տալիս Եվրոպայից. կորոնավիրուսն այստեղ անցյալ շաբաթ նոր ռեկորդներ է սահմանել: Եվրոպական մի շարք երկրներում՝ Իսպանիայում, Ֆրանսիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Պորտուգալիայում, Նիդեռլանդներում, Իտալիայում, Ավստրիայում, Իսլանդիայում, Հունգարիայում սեպտեմբերի կեսերից գրանցվել է վարակի տարածման կտրուկ աճ: Հակավարկանիշի առաջին հորիզոնականում է Իսպանիան, որտեղ վերջին օրերին օրական հայտնաբերվել է ավելի քան 14 հազար վարակված մարդ, ինչը 1.5 անգամ ավելին է, քան ապրիլին գրանցված բարձրակետերը: Ցուցանիշների նման ոստյունը, ըստ վարակաբանների, պայմանավորված է դպրոցական-ուսանողական կյանքի ակտիվացմամբ ու սառչող եղանակով. գալիս է սուր-շնչառական վարակների շրջանը:

Երեկվանից մեր երկրում պատերազմ է. հավաքակայաններում խմբվում են սահման մեկնողները, արյունաբանական կենտրոններում վիրավորների համար արյուն հանձնողների հերթերն են, եւ ռազմադաշտից ստացվող ծանր լուրերի ներքո դժվար է պահանջել դիմակ դնել, պահպանել սոցիալական հեռավորություն: Դա կարծես նույնիսկ որպես ծաղր է հնչում: Իսկ անտեսանելի վտանգն, այնուամենայնիվ, թեւածում է ռազմաշունչ մթնոլորտում՝ սպառնալով անկանխատեսելի հետեւանքներով:

«Նման իրավիճակում, իհարկե, վարակի տարածումն առավել ռիսկային է դառնում»,- մեզ հետ զրույցում ասաց Հիվանդությունների վերահսկման եւ կանխարգելման ազգային կենտրոնի տնօրեն Արտավազդ Վանյանը: «Մենք շարունակում ենք մեր աշխատանքը, եւ այն մարդիկ, որ ինքնամեկուսացման մեջ են գտնվում, կոնտակտավոր են, այսինքն՝ կասկած կա, որ վտանգավոր կարող են լինել, դիմում ենք, որ նրանց չտանեն բանակ: Բայց նաեւ հասկանալի է, որ լիարժեք ամբողջը վերահսկել հնարավոր չի. գիտեք, որ հիվանդության անախտանիշ դեպքեր են լինում: Մենք կոչ ենք արել մարդկանց, որ չկորցնեն զգոնությունը, պահպանեն հակահամաճարակային կանոնները, քանի որ որքան պահպանվեն հակահամաճարակային կանոները, այնքան նվազ ռիսկային կլինի այս իրավիճակը»:

Պատասխանելով այն հարցին, թե ինչ ազդեցություն է ունենում դիմադրողականության վրա մարդու հուզականության բարձր մակարդակը, ադրենալինի մեծ չափաբաժինները՝ Արտավազդ Վանյանը խորհուրդ տվեց անհարկի չկարեւորել դիմադրողականության դերը.

«Ճիշտ է, դիմադրողականությունն իր նշանակությունն ունի, բայց վարակը եթե տարածվում է, վարակում է: Եթե դիմադրողականությունը բարձր է, մարդը թեթեւ է տանում, սակայն վարակը փոխանցում է: Հիմա մեր հիմնական նպատակն է, որ կանոնները պահպանելով՝ վարակի տարածման տեմպը շատ չմեծանա: Դեռ մինչեւ պատերազմն արդեն իսկ մենք տեսնում էինք վարակի տարածման կորի բարձրացում: Բարձրաձայնել էինք, որ կանոնները չեն պահպանվում, բնակչության զգոնությունն էլ թուլացել է: Իսկ սուր-շնչառական վարակների տարածման շրջանը մոտենում է: Մենք դիմել ենք մեր բնակչությանը, որ պահպանեն կանոնները, քանի որ այս շրջանում ոչ միայն մեզ մոտ, այլեւ ողջ աշխարհում ավելանում է սուր-շնչառական հիվանդությունների տարածումը: Եվ դիմակ կրելով մենք ոչ միայն Covid-19-ն ենք կանխարգելում, այլեւ՝ մյուս սուր-շնչառականները: Այս ամառն էլ, գարունն էլ մեզ ցույց տվեց, որ դա այդպես է. բոլոր ինֆեկցիաների գծով նվազում արձանագրեցինք. եթե համեմատում ենք անցյալ տարվա նույն ժամանակահատվածների թվերի հետ, բավական մեծ նվազում ունենք»:

Մարդիկ հոգնել են «կորոնայից», «դիմակից», դրա մասին լսելուց ու խոսելուց, իսկ պատերազմի վտանգների ֆոնին այդ ամենն առավել անկարեւոր է թվում: Այս դիտարկմանն ի պատասխան Վանյանն ասաց, որ հիվանդության վտանգն անհնար է անտեսել, իսկ դրա հաղթահարման համար ուղղակի անհրաժեշտ է, որ մարդիկ շարունակեն պահել հակահամաճարակային կանոնները:

«Առողջապահական համակարգով չէ, որ կորոնավիրուսը պետք է հաղթահարվի թե մեզ մոտ եւ թե ամբողջ աշխարհում: Եթե ամեն մեկս մեր մասնակցությունը չունենանք, ի վերջո, այս հիվանդությունը չի հաղթահարվի, թվերը չեն նվազի: Սա օդակաթիլային վարակ է, ինչպես՝ գրիպը: Հաղթահարե՞լ ենք գրիպը. իհարկե, ոչ: Ժամանակ առ ժամանակ էլի դիմում ենք բնակչությանը, փակում ենք դպրոցները, քանի որ նաեւ այդ օդակաթիլային վարակի տարածումը կապված է մեկ տեղում մարդկանց կուտակումների հետ, դրա կանխարգելումը՝ յուրաքանչյուր անձի վարքագծից: Մեր այսօրվա հիմնական խնդիրը սա հաղթահարելն է, ինչպես հաղթահարել ենք կարմրուկը, կարմրախտը, ի վերջո, կորոնավիրուսի համար էլ պիտի լինի պատվաստանյութ»:

Դիտարկմանը, թե առայժմ, ինչպես մասնագետներն են փաստում, չի կարող խոսվել արդյունավետ եւ անվտանգ պատվաստանյութի մասին. դա տեւական մեկ-երկու տարվա հարց է՝ նա արձագանքեց. «Մինչ այդ ամեն մեկը պիտի գիտակցի, որ պիտի չվարակվի, որ չվարակի: Մինչդեռ հարսանիքներ անում էին, չէ՞, մինչեւ պատերազմը՝ եւ  առանց որեւէ կանոն պահելու, ու տարածում էին վարակը: Դեպք ունենք, որ կազմակերպել էին էքսկուրսիա, որի ընթացքում մասնակցել էին հոգեհանգստի արարողության, որտեղից մենք շարունակական ունեցանք վարակակիրներ: Եթե նույն հարսանիքի կամ հոգեհանգստի ժամանակ պահպանեին կանոնները, մենք նման աճ չէինք արձանագրի: Դրա համար էլ հենց մեր խիստ միջոցառումները պիտի վերաբերվեն կուտակումներին, քանի որ հենց այդտեղ կարող է վարակը շատ արագ տարածվել»:

Արտավազդ Վանյանն ընդգծեց, որ եթե մենք պատերազմական իրավիճակում ենք, սպասվում է առողջապահական համակարգի շատ որոշակի ծանրաբեռնվածություն. «Վիճակը հուզական է, բայց գիտակցում ենք, որ վարակի տարածումը կարող է լրացուցիչ խնդիրներ առաջացնել նաեւ մարտիկների համար: Կարեւոր է առողջությունը մեր բոլորի՝ հենց նույն զինվորի, որ պիտի առողջ լինի, որ նաեւ մարտունակ լինի»,- ամփոփեց համաճարակաբանը: