Ադրբեջանը չի համաձայնելու միանալ ՀԱՊԿ-ին, եթե համաձայնի փլուզվելու են մի շարք կարևոր կապեր. Ստյոպա Սաֆարյան

Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության (ՀԱՊԿ) դռները պետք է միշտ բաց լինեն բոլոր պետությունների, այդ թվում՝ Ադրբեջանի համար. «Իզվեստիա»-ի հետ զրույցում հայտարարել է Ռուսաստանի փոխարտգործնախարար Անդրեյ Ռուդենկոն՝ նշելով մի դետալ, որն այսօր խանգարում է Ադրբեջանի անդամակցությանը ՀԱՊԿ-ին։ 

Ռուդենկոյի խոսքով՝ միակ խանգարող հանգամանքը կազմակերպության կանոնադրության որոշ կետերն են, համաձայն որոնց՝ ՀԱՊԿ անդամ պետությունները պիտի դիվանագիտական հարաբերություններ ունենան իրար հետ, իսկ Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ այժմ նման հարաբերություններ չկան։

«Երբ դիվանագիտական հարաբերությունները կհաստատվեն, իսկ մենք հույս ունենք, որ վաղ թե ուշ դա տեղի ունենա, ապա հարցը հնարավոր կլինի քննարկել գործնական հարթության մեջ»,- ասել է նա։

ՀԱՊԿ-ին, հիշեցնենք, անդամակցում են Հայաստանը, Բելառուսը, Ռուսաստանը, Ղազախստանը, Ղրղըզստանը եւ Տաջիկստանը։ Առաջին անգամ չէ, որ Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության՝ Ադրբեջանի անդամակցության մասին լուրերը քննարկվում են:

Քաղաքագետ Ստյոպա Սաֆարյանը ՀԺ-ի հետ զրույցում նկատեց, որ Ադրբեջանին ՀԱՊԿ-ում  տեսնելու քայլերը սկսվել են դեռեւս 2015 թ.: Այդ թվականներին կար ղարաբաղյան խնդրի Լավրովյան պլանը, որը նախատեսում էր ապաշրջափակում: Այդ պլանի դիմաց Ադրբեջանը, եթե ստանում էր տարածքները, ապա ՀԱՊԿ-ում եւ ԵԱՏՄ-ում իր անդամագրումն էր ապահովում: Բայց քանի որ 2016 թ. տեղի ունեցավ ապրիլյան պատերազմը, Ադրբեջանը դադարեցրեց իր անդամակցության մասին զրույցները: Իսկ մինչ այդ, թե՛ ՀԱՊԿ-ին, թե՛ ԵԱՏՄ-ին միանալու հարցերի վերաբերյալ Ադրբեջանի կառավարությունը ժխտողական քաղաքականություն չէր վարում: Բայց քանի որ Լավրովյան պլանն իրականացավ ռազմական եղանակով, հիմա Ռուսաստանը հասկացնում է Ադրբեջանին, որ նա իր ստանալիքը ստացել է, այժմ իր հերթն է քայլ անելու»:

Սաֆարյանի խոսքով՝ Ադրբեջանը չի համաձայնելու միանալ ՀԱՊԿ-ին: «Այստեղ խնդիրը շատ նուրբ է. եթե համաձայնի՝ փլուզվելու են մի շարք կարեւոր կապեր, որոնց միջոցով Ադրբեջանն իրեն ուժեղ է զգում առաջին հերթին Թուրքիայի հետ, արեւմուտքի մի շարք երկրների հետ: Ադրբեջանի հաշվարկը լինելու է այն, որ Հայաստանն ինքը խոչընդոտի իրենց ՀԱՊԿ-ում հայտնվելուն՝ տպավորություն ստեղծելով, թե իրենք ցանկանում են, բայց Հայաստանը չի թողնում»,- մանրամասնեց քաղաքագետը:

Սաֆարյանը շեշտում է՝ Ադրբեջանի անդամակցության հարցը հայկական կողմի համար շատ նուրբ պրոցես է լինելու: Ըստ նրա՝ ՌԴ ԱԳ փոխնախարարի հայտարարության համատեքստում պետք է անդրադառնալ նաեւ դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու մասին խոսակցությանը: «Սա հակամարտությունը սառեցնելու կամ հակամարտությունը սպանելու մասին դիրքորոշում է: Ռուսաստանը կարգավիճակը տեղափոխում է ապագա, Ադրբեջանն էլ փորձելու է այդ ապագան փակել՝ որպեսզի Հայաստանը վերջնականապես Արցախի կարգավիճակի մասին մոռանա եւ զրկվի դրա մասին խոսելու իրավունքից: Հայաստանն էլ իր հերթին  հայտարարում է, որ հարցը կարող է իր լուծումը գտնել միայն Մինսկի խմբի շրջանակներում, որտեղ իր տեսակետը համընկնում է արեւմուտքի տեսակետի հետ: Այստեղ բարդ խաղ է գնալու, մեզնից ճկունություն է պահանջվելու, մանավանդ պատերազմից հետո: Օրինակ՝ չպետք է թույլ տալ, որ խոսք լինի հակամարտության սառեցման վերաբերյալ, հակամարտության փակման հետ Հայաստանը չպետք է համաձայնի, ինչպես նաեւ չպետք է թույլ տալ ՌԴ ու Ադրբեջանի՝ այդ խնդիրը թաղելու շահային ընդհանրությունները իրականություն դառնան»:

Հարցին՝  44-օրյա պատերազմը, հայ- ադրբեջանական սահմանի լարվածությունը կապ ունե՞ն այս թեմայի ակտիվացման փորձերի հետ, Սաֆարյանն ասաց, որ սա առաջին հերթին Հայաստանի սուբյեկտայնության նվազեցման, հայ հասարակության վախերի ուժգնացման եւ պահանջներից հրաժարվելու նպատակ է հետապնդում:

«Ե՛վ Ադրբեջանի, ե՛ւ Ռուսաստանի կողմից սա ազդակ է, որ Հայաստանն իրեն ազատ չզգա իր որոշումներում եւ համաձայնի առաջարկվող պլաններին: Ադրբեջանին ՀԱՊԿ-ում տեսնելու գործընթացը Ռուսաստանի համար փուլերով է: Առաջին փուլում ՌԴ-ն ստացել է Ադրբեջանի համաձայնությունն իր տարածքում ռուս խաղաղապահներ տեղադրելու վերաբերյալ: Հիմա երկրորդ փուլն է լինելու: Ռուսաստանն Ադրբեջանից ակնկալում է, որ կդառնա ԵԱՏՄ եւ ՀԱՊԿ անդամ, Ադրբեջանն էլ պահանջում է, որ Արցախի մնացած մասն էլ զիջվի իրեն:

Սա իր մեջ պարունակում է նաեւ շանտաժի էլեմենտներ: Գիտեք, որ 5 տարի հետո հրադադարի պայմանագիրը դադարում է գործել, եւ դա կարող է բերել նոր պատերազմի եւ ռուսական զորքի դուրսբերման: Ադրբեջանը հասկացնում է, եթե պետք է լինի Ռուսաստանի օրբիտրում, ապա պետք է Ղարաբաղի հարցը փակվի մեկընդմիշտ՝ իրավական պայմանագրերով: Վտանգավորն էլ այն է, որ Ռուսաստանը կգնա այդ համաձայնությանը միայն նրա համար, որ Ադրբեջանը թեքվի իր կողմ: Այս ամենը հասունանալու է մեր աչքի առջեւ, եւ Հայաստանը դրանից պաշտպանվելու իր ստրատեգիան պետք է մշակի»:

Դիտարկմանը, որ ՀԱՊԿ-ին Հայաստանի անդամագրումը ոչ միանշանակ է ընդունվում, Ստյոպա Սաֆարյանը նկատեց, որ նույնիսկ նախկին իշխանությունները չեն թաքցնում՝ ՀԱՊԿ-ը մեզ ոչինչ չի տալիս, բացի Ռուսաստանից սպառազինություն ձեռք բերելուց.

«Կառույցը Հայաստանի անվտանգությունն ապահովելու համար չէ, ՀԱՊԿ-ին  անդամակցությունը պայման է, որ ՀՀ-ն ներքին արժեքով Ռուսաստանից սպառազինություն ձեռք բերի: ՀԱՊԿ-ին անդամագրումը սահմանափակումներ է դնում Հայաստանի առջեւ՝ սեփական քայլերը անելու անվտանգության ապահովման ուղղությամբ:

Մենք բոլորս տեսանք, որ Հայաստանը դիմեց ՀԱՊԿ-ին հայ-ադրբեջանական սահմանին ստեղծված իրավիճակի հետ կապված, բայց դիմումն անհասկանալի ընթացք է ստացել, պատասխան չկա, արդյոք ՀԱՊԿ-ն ընդհանրացնելո՞ւ է իր դիրքորոշումը Ադրբեջանի՝ Հայաստանի տարածք ներխուժելու մասով:  Ասեմ, հենց սրանով էլ Ռուսաստանը Ադրբեջանին շանտաժի է ենթարկում: Եթե Ադրբեջանը հետ քայլ անի ՀԱՊԿ-ին անդամակցելու հարցում,  ապա չի բացառվում, որ ՀԱՊԿ-ը կընդհանրացնի իր դիրքորոշումը եւ կասի, որ Ադրբեջանը խախտել է ՀԱՊԿ դաշինքի երկրի սահմանային ամբողջականությունը»:

Հարցին՝ ՀԱՊԿ-ից դուրս գալու դեպքում, ՀՀ-ն ի՞նչ վտանգների առջեւ է կանգնելու, քաղաքագետը նշեց, որ դուռը շրխկացնելով ՀԱՊԿ-ից դուրս գալն անպատիժ չի լինելու. «Այդ քայլով կառույցը փլուզվում է: Եթե Հայաստանը դուրս գա, ապա ՀԱՊԿ-ը էլ չի ունենա  կովկասյան ուղղություն: ՀԱՊԿ-ն, ընդհանուր առմամբ, ունի 3 ուղղություն. արեւելաեվրոպական՝ դա Բելառուսն է, միջինասիական, որտեղ միջինասիական պետություններն են ու կովկասյան, որտեղ Հայաստանն է:

Հայաստանի՝ ՀԱՊԿ-ից դուրս գալը, կնշանակի, որ կառույցը չի իրականացրել իր հիմնական ֆունկցիան՝ անդամ պետության անվտանգության ապահովումը»: Սաֆարյանն ընդգծեց՝ Հայաստանը հիմա այն իրավիճակում չէ, որ իրեն կարողանա նման բան թույլ տալ, որքան էլ կառույցը կաշկանդում է ՀՀ-ի գործողությունները:

Անյուտա Աթանեսյան