«Իմ ուղղությամբ կրակված արկն իր վրա վերցրեց նռնենին». Սոնա Ռուբենյանը կկատարի պատերազմում զոհված Շանթ Նավոյանի մասին երգ

«Ախ կիսատ օրացույց սերերի, երանի չլիներ»: Այս խոսքերն Արցախյան 44-օրյա պատերազմում զոհված 18-ամյա Շանթ Նավոյանի մասին են։ Զոհվելուց մեկ տարի անց՝ դեկտեմբերի 14-ին՝ Շանթի ծննդյան օրը, նրա մասին երգն ու տեսահոլովակը կդիտեն բոլորը, Շանթի ֆիզիկական բացակայությունն անտեսելով՝ հոգեպես կզգան նրա ներկայությունը։ Այդ օրը Շանթը թերևս բոլորի կողքին կլինի, քանի որ նրան նվիրված երգի հեղինակներից յուրաքանչյուրը հենց երգի միջոցով է իր խոսքն ասել Շանթի մասին:

Տղայի զոհվելուց հետո նրան նաև երգի միջոցով ապրեցնելու գաղափարը ծնողներինն է, որը կյանքի է կոչվել խոսքերի հեղինակի՝ Ավետ Բարսեղյանի, երաժշտության հեղինակի՝ Արսեն Գրիգորյանի, և կատարողի՝ Սոնա Ռուբենյանի միջոցով:

Շանթի մայրը՝ Էլեն Նավոյանը, «Հայկական Ժամանակի» հետ զրույցում ասում է. «Միտքն իմ ու ամուսնուս մոտ հղացավ: Շանթի մասին գիրք կա, նաև երգի միջոցով նրա մասին պատմելու գաղափար առաջացավ։ Մտերիմ մարդու հետ խորհրդակցեցի, և այդ պահից սկսած՝ սկսեցինք իրագործել գաղափարը։ Քայլ առ քայլ իրականցավ․ նախ՝ երաժշտությունը ստեղծվեց, հետո՝ երգը»:

Երաժշտությունը ծնվել է սեպտեմբերի սկզբին, իսկ երգի բառերը՝ պատերազմի մեկ տարվա տարելիցին՝ սեպտեմբերի 27-ին։ Որդեկորույս մայրն ասում է՝ երգն ամբողջովին Շանթն է ու Շանթի մասին։

Մինչ բառերը գրելը՝ Ավետ Բարսեղյանը նախ ծանոթացել է Շանթի հետ կապված հիշողություններին և պատմություններին։ ««Շանթի հետ ծանոթանալուց հետո» երգն ամբողջությամբ պատրաստ է եղել: Ավետի և Շանթի ծանոթությունը պետք է լիներ մեր միջոցով, նրա գրքի միջոցով։ Հանդիպում էինք, խոսում ու պատմում Շանթի մասին։ Խոսքերն էլ այդ օրը ստեղծվեցին․ կարծես ամեն ինչ իր հետ կապված լինի»,- նկատում է մայրը։

Երգն անվանվել է «Կարոտի նռնենի». ինչպես պատերազմի դաշտում, այնպես էլ դրանից հետո Շանթն ու նռնենին միմյանցից անբաժան են եղել: Այստեղ էլ նռնենին իր հետ է։

Պատերազմի օրերին Շանթն իր մոտ եղած նոթատետրերից մեկում գրել է․ «Երրորդ օրն էր, արագ տեղափոխվեցինք հիմնական կրակային կետ ու սկսեցինք արկեր իջեցնել՝ կրակելու համար: 80 կգ արկերն իջեցնելուց աչքս ընկավ ինձնից մի 30 մետր հեռու գտնվող մեծ ու կարմիր պտուղներով նռնենու վրա: Երկու օր ոչինչ չընդունած ստամոքսս ու կռվի լրջությունը պատկերացնող ուղեղս սկսեցին պատերազմել: Ոտքերս վազում էին՝ մեքենայից արկ իջեցնելու, բայց աչքս նռնենուց չէր կտրվում: Ուշք ու միտքս ծառին մոտենալն ու նուռ խժռելն էր: Ականջիս սուլոց լսվեց, գլուխս վախվորած թեքեցի վերև, ու վրաս կարմիր անձրև թափվեց: Պայթյունը մի պահ խլացրել էր, ինձ գցեցի գետնին ու սկսեցի գոռալ տղերքի անունները, որ համոզվեմ՝ բոլորը լավ են...: Չորսն էլ լավ էին: Նայեցի կողքերս՝ ամեն ինչ նույնն էր, մենակ նռնենին չկար. արկն ընկել էր ուղիղ վրան ու փոշիացրել...: Նրա տեղում մուգ ծուխ էր բարձրանում: Տպավորություն էր, թե ընկեր եմ կորցրել: Քայլեցի թաքստոց, նստեցի հողին ու սկսեցի դեմքս մաքրել քաղցր կարմիրից: Իմ ուղղությամբ կրակված առաջին արկն իր վրա վերցրեց նռնենին»:

Երգը կատարող Սոնա Ռուբենյանն էլ, «Հայկական Ժամանակի» հետ զրույցում հուզմունքը զսպելով, անկեղծանում է, որ Շանթի այս գրածը կարդալուց հետո է հասկացել երգի ողջ իմաստը․ «Երգը հասկացա այն երգելիս ընդամենը րոպեներ առաջ։ Շանթի մայրիկին արդեն ճանաչում էի էկրաններից ու նրան շատ բան ունեի ասելու, սակայն հանդիպման ժամանակ ոչինչ չկարողացա ասել։ Երբ առաջարկն ստացա, որ ցանկանում են Շանթի մասին պատմող երգը ես կատարեմ, հասկացա, որ այդ երգը երգելով՝ կկարողանամ ասել այն բոլոր խոսքերը Շանթի մայրիկին, որ ուզում եմ ասել։ Երգը ձայնագրելու ողջ ընթացքում ամբողջ մարմնով դողացել եմ, բայց նաև հասկացել, որ այն բոլոր դժվարությունները, որի միջով անցա երգը ձայնագրելիս, ուղղակի անհամեմատելի են այն զգացողությունների հետ, ինչը զգացել են Շանթի ծնողներն ու պատերազմում որդի կորցրած բոլոր ծնողները»:

Երգը հոգու խոսք է, որ բոլորը հայտնել են Շանթին, ասում է Սոնան։ Այն ձայնագրելիս ներկա են եղել նաև Շանթի ծնողները և քույրը: «Ձայնագրելիս խնդրեցին, որ ներկա լինեն, ես ասացի՝ երևի թե չեմ կարող երգել. թող սկզբում գան, եթե կարողանամ ինձ հավաքել, թող մնան։ Սակայն մեջս ուժ գտա և երգեցի: Աչքերս փակել էի, որ քույրիկի ու ծնողների հայացքին չհանդիպեմ»,- ասում է երգչուհին և նկատում, որ իր համար մեկ այլ կարևոր հանգամանք էլ այն էր, որ ինքն ու Շանթը նույն օրն են ծնվել:

Տեսահոլովակի և երգի ձայնգրման գործընթացն արդեն ավարտվել է։ Շնորհանդեսը կլինի դեկտեմբերի 14-ին «Մետրո» թատրոնում։

Արցախյան 44-օրյա պատերազմում Շանթ Նավոյանը մարտնչել է Ջաբրայիլի (Ջրական) շրջանում։ «Մենք առաջ ենք գնում» խոսքերով 18-ամյա զինծառայողը պատերազմի ամբողջ ընթացքում գոտեպնդել է ծնողներին, համոզել, որ ամեն բան կարգին է, ինքը լավ է։

Վերջին հեռախոսազանգի ժամանակ Շանթը մորն ասել է՝ «Մի տեսակ հոգնած եմ, մամ, գնամ, քնեմ»: Դա եղել է մոր և որդու վերջին զրույցը: Շանթ Նավոյանը զոհվել է հոկտեմբերի 10-ին՝ պատերազմի ժամանակ առաջին անգամ հայտարարված հրադադարից րոպեներ անց:

Մերի Խաչատրյան