Զենքեր, խոհանոցային պարագաներ. Ամանորին ՀՀ-ում հիմնականում ինչ խաղալիքների են նախապատվություն տվել երեխաները և ինչու

Խաղալիք զենքեր, ավտոմեքենաներ, դիմահարդարման և խոհանոցային պարագաներ: Սրանք այն խաղալիքների տեսակներն են, որ այժմ հետաքրքրում են Հայաստանում փոքրիկներին: Տղաների և աղջիկների համար նախատեսված խաղալիքների խաչմերուկում 3-10 տարեկան տղա երեխաների համար գերակշռողը հիմնականում տարբեր տեսակի, ձևի, չափսերի խաղալիք զենքերն են: 5-8 տարեկան աղջիկները, ինչպես միշտ, հետաքրքրված են դիմահարդարման պարագաներով: Սա ցույց տվեց «Հայկական Ժամանակ»-ի իրականացրած ուսումնասիրությունը:

Մենք նախ շրջեցինք մայրաքաղաքի մի քանի խանութներում՝ հասկանալու, թե ամանորյա օրերին ո՞ր խաղալիքներն են ամենից շատ վաճառվել և որո՞նք են եղել ամենապահանջվածը՝ նախատեսված և՛ տղա, և՛ աղջիկ երեխաների համար: Նաև ծնողների շրջանում իրականացրինք փոքրիկ հարցում՝ պարզելու ի՞նչպիսի խաղալիքներ են Ամանորին ուզել երեխաները Ձմեռ պապիկից:

Պատկերն այսպիսին էր. տղա մանուկներին պատերազմից հետո հիմնականում հետաքրքրում են կռվի հետ կապված խաղալիքներ՝ տարբեր ձևերի, չափսերի խաղալիք զենքեր, ռոբոտներ և այլն: Իսկ աղջիկ երեխաների համար գերակշռողը տիկնիկներն ու դիմահարդարման պարագաներն են:

«Տղաս՝ զինվորական գլխարկ և ավտոմատ», «7 տարեկան տղաս զենքեր է ուզել, որ թուրքերին սպանի: 5 տարեկան տղաս՝ մեքենա ու «Իսկանդեր»», «Տղաս՝ խաղալիք զինվորներ և զինտեխնիկա», «Աղջիկս 4 տարեկան է։ Ցանկացել էր գրատախտակ և օրորոցով տիկնիկ», «Աղջիկներս՝ խոհանոցի հետ կապված խաղալիքներ և դիմահարդարման պարագաներ»: Թվարկում էին ծնողները՝ խոսել իրենց երեխաների պահանջած նվերների մասին:

Ի՞նչ ազդեցություն կարող են ունենալ խաղալիքները երեխաների վրա, ինչպե՞ս ճիշտ ընտրել խաղալիքը տղա և աղջիկ երեխաների համար:

Հոգեբան Աննա Բադալյանը «Հայկական Ժամանակ»-ի հետ զրույցում պարզաբանեց՝ տղա երեխաների սերն ու հետաքրքրվածությունը դեպի զենքը պայմանավորված է 44-օրյա պատերազմի ազդեցությամբ: Երեխաները, ցավոք, այդ ամենից անմասն չեն մնացել:

«Այնքան էմոցիոնալ շրջանի մեջ ենք եղել, որ դժվար էր այդ ամենը թաքցնել երեխաներից: Բացի այդ, բանակի, զենքի մասին խոսակցությունները մեծահասակները երբեմն արծարծում են երեխաների մոտ: Մենք գործ ունենք երեխաների հետ, և պետք է պատկերացնենք, որ նրանք աշխարհն ընկալում են մեր մատուցած լուրի պատկերացումների շնորհիվ: Բնականաբար, զենքը կարող է լինել երեխայի ընկալման մեջ, որովհետև ամեն տեղ մենք լսում ենք, որ բանակը զենք չունի և նմանատիպ խոսակցություններ: Մեր հասարակությունում էլ տղաները ասոցացվում են զենքի հետ»,- ասաց նա:

Պատերազմն ու դրանում հերոսացած կերպարները երեխաների համար էտալոնային են, և չպետք է երեխային կտրել իրականությունից, շեշտում է Բադալյանը: Օրինակ՝ կան երեխաներ, որոնց համար բացի խաղալիքներից, դրսում խաղալու միակ խաղը խրամատներ փորելն է: Այս դեպքում ծնողը պետք է ոչ թե կտրուկ արգելի այդ խաղալիքներով կամ խաղերով խաղալը, այլ երեխայի պահանջմունքներին համապատասխան այլընտրանք առաջարկի:

Ըստ հոգեբանի՝ ինչ տեսակի խաղալիք երեխային նվիրես, նա այն կընկալի, բայց երեխաների խաղալիքները պետք է անընդհատ փոփոխության ենթարկվեն: Երկու ամիսը մեկ երեխան պետք է նոր խաղալիք ստանա: Իսկ եթե մշտական նվերը զենքը լինի, ապա դա կարող է բերել որոշակի ագրեսիվության:

«Յուրաքանչյուր երեխա մեկ զենք պետք է ունենա: Նախ և առաջ ուժ է խորհրդանշում, կենտրոնացում: Սակայն երեխային մշտապես զենք նվիրելը կհանգեցնի, որ նա դառնա թուլակամ: Երեխաները կարծում են, որ դրա մեջ ուժ կա և կենտրոնանում են զենքի վրա՝ իրենց ուժը պահեստային դարձնելով: Սակայն ընդհանուր խաղալիքների մեջ մեկ կամ երկու խաղալիք զենքը վնաս չէ»,- նշեց Բադալյանը՝ շեշտելով՝ եթե երեխան շարունակ զենք խաղալիքներ է ցանկանում, ծնողը պետք է խոսի նրա հետ, օգնի իր երեխային գտնել այլ հետաքրքրություններ և բավարարի նրա պահանջմունքները:  

Հոգեբանի խոսքով՝ խաղալիքների բազմազանությունը զարգացնում է երեխայի միտքն ու ընկալումները: Իսկ խաղալիքների միջև բաժանումը, այսինքն՝ ավտոմեքենա, զենք ու նմանատիպ խաղալիքները, տղա երեխաների համար են, իսկ խոհանոցային ու կենցաղային պարագա խաղալիքները՝ աղջիկների: Հոգեբանի կարծիքով՝ այդ տարբերությունը դրվում է մանկուց և մեր հասարակությունում երկար ժամանակ է, որ կա: Սակայն ծնողները պետք է գիտակցեն, որ երեխան պետք է ճանաչի իր միջավայրը, և նորմալ է, որ տղա երեխան ծանոթ լինի աղջիկ երեխայի խաղալիքներին և հակառակը:

«Մեզ մոտ ընդունված է՝ երբ տղաները տիկնիկ են վերցնում, ծնողներն ասում են՝ վայր դիր, հո դու աղջիկ չե՞ս, բայց պետք է հասկանալ, որ տղա երեխայի մոտ թեկուզ տիկնիկով չէ, մեկ ուրիշ խաղալիքով հոգատարության զգացում կարող է առաջանալ: Աղջիկ երեխաները հետաքրքրված են դիմահարդարման պարագաներով, քանի որ իրենց համար մայրն էտալոնային կերպար է: Ուզում են իրենց մայրիկին նմանվել»,- ասում է հոգեբանը:

Խաղալիքներն ազդեցություն ունենո՞ւմ են սեռական կողմնորոշվածության վրա

Աննա Բադալյանն ասում է՝ եթե ծնողներն իրենց օրինակով ցույց տան երեխաներին, թե ինչպիսին պետք է լինեն տղամարդն ու կինը, ապա խաղալիքների դերն այդ հարցում անհանգստացնող չէ:

«Խաղալիքները սեռական կողմնորոշվածության հետ կապված անդրոգեն են: Եթե տղա երեխան տիկնիկ է վերցնում, չպետք է անհանգստանան, աղջիկները եթե մեքենաներ են վերցնում, կրկին պետք չէ անհանգստանալ: Եթե ծնողները իրենք իրենց վարքով ու բնավորությամբ ապահովում են սեռերին հատուկ տարրերը, ամեն ինչ կարգին է: Երեխաների համար ծնողները սեռական զարգացման համար էտալոնային կերպարներ են: Այդ համատեքստում կարևոր է նաև երեխաների հանդեպ սերը: Խաղալիքները հարակից գործոններ են, որոնք ապահովում են ընտանիքի ջերմությունը, էտալոնային կերպարը»,- նշում է հոգեբանը:

Ժամանակակից խաղալիքները երբեմն սեռ չունեն, հատկապես աղջիկ երեխաների համար նախատեսված, բայց, հոգեբանի խոսքով, երեխաները պետք է ճանաչեն իրենց սեռերը. «Երեխային տալով տարբեր սեռի խաղալիքներ՝ ծնողները չպետք է անհանգստանան, քանի որ նրանց համար, ինչպես նշեցի, էտալոնային կերպարներ են ծնողները»:

Խաղալիքների հարցում չկողմնորոշվելու և այս կամ այն խաղալիքը երեխայից հեռու պահելու փոխարեն էլ կարևոր է, որ ծնողները կարողանան բացատրել երեխային, նրա մոտ առաջացնել այլ հետաքրքրություններ: