Թուրքիայի հայերը ողջունում են երկու երկրների՝ հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի մեկնարկը. «Ակոս» թերթի խմբագիր

«Հայկական ժամանակ»-ը հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի շուրջ տեղի ունեցող զարգացումների վերաբերյալ զրուցել է Թուրքիայում լույս տեսնող «Ակոս» թերթի հայերեն բաժնի խմբագրապետ Բագրատ Էստուկյանի հետ:

- Պարոն Էստուկյան, հունվարի 14-ին տեղի ունեցավ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի շրջանակներում Հայաստանի եւ Թուրքիայի բանագնացների առաջին հանդիպումը: Կողմերը դրական եւ կառուցողական են գնահատել այն: Որպես լրագրող եւ խմբագիր՝ ի՞նչ կանխատեսում ունեք այս՝ անչափ կարեւոր եւ զգայուն գործընթացի վերաբերյալ: Ըստ Ձեզ՝ այն կարո՞ղ է հաջողություն ունենալ եւ ի՞նչ հանգրվանի կհասնի:

- Հայաստանի Հանրապետութիւնը հիմնարկութեան օրէն սկսեալ ցանկացած է աշխարհի բոլոր երկիրներու նման հարեւան երկրի՝ Թուրքիոյ հետ ալ հաստատել բնականոն դիւանագիտական յարաբերութիւններ եւ ունենալ բաց սահմաններ: Անցնող երեք տասնամեակներուն երկու երկիրներու յարաբերութեան չգոյութիւնը Թուրքիոյ՝ Հայաստանի հանդէպ թշնամական վերաբերումին հետեւանքն է: Թուրքիա ցեղային ու մշակութային հիմքերու վրայ հենելով՝ «եղբայր» կոչած Ատրպէյճանի պարտութեան դէմ փորձեց պատժամիջոցի եւ շրջափակեց Հայաստան երկիրը: Սակայն պէտք չէ շփոթենք երկու գործընթացները:

Նախքան պատերազմ պարտինք յիշել թէ Թուրքիա արդէն յայտարարած էր դիւանագիտական յարաբերոթենէ խուսափելու մասին իր կամքը: Մօտաւորապէս երկու տարի անց էր, որ դիմեց սահմանները փակելու որոշումին: Այս պահուն ալ բանակցութիւնները կ'ընդանան դիւանագիտական յարաբերութիւն հաստատելու հեռանկարով: Առհասարակ, չի խօսուիր փակ սահմանները բանալու կամ ընդհանրանէս շրջափակումը վերացնելու մասին: Թռիչքներու վերսկսումը քաղաքական որոշոմ մը չէ, քանի որ անոնք արդէն կը շարունակուէին անցեալին «Հայկական Աւիաուղիներ» եւ ««Արմաւիա» ընկերութիւններու կողմէ: Այդ երկու ընկերութիւններու սնանկացումով գիծը զբաղեցուց թրքական «Ատլաս Կլոպըլ» ընկերութինը: Թռիչքները կանգ առին այս վերջինին ալ սնանկացումով: Միայն կարելի է ենթադրել թէ առաջին քայլին պիտի յաջորդեն անլուծելի մնացած այլ խնդիրներու ալ վերաքննարկումը:

Գործընթացի յաջողոթիւնը կախեալ է ակնկալութիւններու յստակ ու իրաւատես ըլլալէն: Անցեալին կողմերու համար անգործադրելի նախապայմանները նման երկխօսութիւնը խափանող գործօններ էին: Այժմ լաւ է, որ թրքական կողմը հրաժարած է նախապայմաններ առաջադրելէ եւ համաձայնած հայկական կողմի ընդմիշտ պահանջած «առանց նախապայմանի» հանդիպումին: Հայաստանի այս ձեռքբերումը իսկ որոշ հանգրուանի մը հասնիլ կը նշանակէ:

- Թուրքիան մշտապես հայ-թուրքական հարաբերություների կարգավորման հարցը պայմանավորել է Արցախյան խնդրով: Դրա վառ վկայությունն է ՀՀ նախկին իշխանության օրոք մեկնարկած եւ տապալված «ֆուտբոլային դիվանագիտությունը»: 44-օրյա պատերազմից մեկ տարի անց կրկին մեկնարկել է հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը: Դուք հավատո՞ւմ եք Թուրքիայի իշխանության անկեղծությանը՝ առանց նախապայմանների կարգավորել հարաբերությունները հարեւան Հայաստանի հետ:

- Միամտութիւն է ցանկացած պետութեան, ի միջի այլոց Թուրքիոյ անկեղծութեան հաւատալ: Միջպետական յարաբերութիւններու ընթացքին իշխանութիւնները նկատի կ՚ունենան իրենց երկրի շահերը, այլ ոչ թէ բարոյական սկզբունքներ: Մենք հայերս պատմութեան մէջ այս իրողութիւնը բազում անգամներ եւ շատ ծանր հետեւանքներով փորձած ժողովուրդ որպէս, պարտինք լաւ իմանալ մեզմէ բխող կամ մեզի վիճակող շահերը: Նախորդ շաբաթ «Ակօս»-ի տուած հարցազրոյցին լրագրող Թաթուլ Յակոբեան կը նշեր թէ Թուրքիա երկխօսութեան համար հրաժարեցաւ նախապայմաններէն: Սա չի նշանակեր թէ իբրեւ նախապայնման ձեւաւորած պահանջները բոլորովին վերացան նաեւ անոր յիշողութենէն: Անշուշտ որ այդ բոլոր նիւթերը հետզհետէ կրկին օրակարգի պիտի գան, բայց ոչ թէ արդէն բացակայ կապը խզելու' այլ համապատասխան լուծումներ որոնելու համար:

- Ինչպե՞ս է Թուրքիայում ապրող հայությունը վերաբերում մեկնարկած գործընթացին: Դրակա՞ն է տրամադրված, թե՞ բացասական: Տեղի Հայ եկեղեցին ի՞նչ դիրքերից է հանդես գալիս այդ գործընթացի հետ կապված՝ ողջունո՞ւմ է, թե՞ ոչ:

- Թուրքիոյ հայութեան մէջ կան տարրեր, որոնք իրենց միտքով ու հոգիով կապուած են հայրենիք համարած Հայաստանին եւ ուշի ուշով կը հետեւին Հայաստանի բոլոր զարգացումներուն: Արբանեակային դրութեամբ կը հետեւին Հայաստանի հեռոստահաղորդումներուն: Սակայն կայ նաեւ հատուած, որ այլասերած է իր ինքնութենէն, հայութիւնը սահմանելով քրիստոնէութեան հետ: Եւ սակայն երկու հատուածներն ալ կը քաջալերէն հայ-թրքական երկխօսութիւնը: Եկեղեցին նոյնպէս կ՚ողջունէ երկու պետութիւններու միջեւ յարաբերութիւններու բնականոնացումը:   

- Հետեւո՞ւմ եք արդյոք Հայաստանի խորհրդարանում ընթացող քննարկումներին՝ հայ-թուրքական գործընթացի հետ կապված: Ի՞նչ գնահատական կտաք հայ պատգամավորների կեցվածքին: Արդյո՞ք այս թեմայով ՀՀ բարձրագույն օրենսդիր մարմնում ընթացող քննարկումներին անդրադառնում է թուրքական մամուլն ու ի՞նչ լույսի ներքո:

- Որոշ դժուարութիւններով ալ ըլլայ, անշուշտ կը հետեւինք Հայաստանի ներքին քաղաքականութեան զարգացումներուն: Այս պահուն շատ մտահոգիչ երեւոյթ է համազգային բնոյթ ունեցող խնդրին քաղաքական կամ կուսակցական շահարկումներով քննարկումը: Հիմնադրութենէ ետք պաշտօնավարած երեք նախագահներ եւ այժմու վարչապետը բոլորովին հետեւողական կերպով պաշտպանեցին բաց սահմանները եւ դիւանագիտական յարաբերութիւններու հաստատումը: Իսկ երբ այս անգամ առաջին քայլը եկաւ հակառակորդէն, հիմա խուճապի մէջ զիրար մեղադրելը անիմաստ է: Պարտինք ազգային շահերը նկատի ունենալով եւ բազմակողմանի կերպով քննարկենք հաւանական զարգացումները եւ կանխատեսենք անոնց դրական կամ բացասական հետեւանքները: Ընկերական եւ հասարակական գետնի վրայ եթէ ոչ, համոզուած եմ որ Թուրքիոյ պետական որոշ մարմիններու, արտաքին գործոց նախարարութեան պաշտօնեաներու կողմէ կը քննարկուին Հայաստանի խորհրդարանի մէջ բարձրաձայնած բոլոր ելոյթները:

- Հետաքրքիր է իմանալ նաեւ հայ-թուրքական գործընթացի վերաբերյալ թուրք քաղաքացիական հասարակության, քաղաքական գործիչների վերաբերմունքի մասին. կա՞ արդյոք որոշակի կանխատրամադրվածություն թուրք ժողովրդի մոտ հայ ժողովրդի հետ հաշտվելու, բարեկամանալու, անցյալից ժառանգված խնդիրները դիվանագիտական կապեր հաստատելու միջոցով լուծելու: Մասնավորապես՝ թուրք քաղաքացիական հասարակությունն ի՞նչ դերակատարում ունի հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում: Ընթանո՞ւմ են արդյոք քննարկումներ, բանավեճեր այս ուղղությամբ:

- Թուրքիոյ ընկերա-քաղաքական օրակարգի նիւթերու ցանկին վրայ առայժմ տեղ չէ գտած սոյն նիւթի վերաբերեալ քննարկումներ: Երկիրը ունի հրատապ խնդիրներ: Յաջորդ տարի կայանալիք ընտրութիւններու ընդառաջ գործող իշխանութիւնը իր համակիրներու շարքերը ամուր պահելու համար յաճախ կը գտնէ երկրէ ներս բեւեռացումը հրահրող նոր ճգնաժամեր: Այս պայմաններու տակ խնդրին չարծարծուիլը աւելի նպաստաւոր է, քան կողմերու իրար հալածման գործիք դառնալը:

Հեղինե Մանուկյան

Տպել
1662 դիտում

Մինչ այս պահը ԱԻՆ երկու ծառայող է վնասվածքներ ստացել, համապատասխան օգնությունից հետո՝ վերադարձել շարք

Մինչ այս անհետ կորած համարվող հղի կնոջ և իր որդու հայտնաբերման մասին շրջանառվող լուրը, ցավոք, կեղծ է․ ԱԻՆ խոսնակ

«Ուղեղը ինչի համար է, Շուշիի հետ համեմատելը կոռեկտ չէ»․ մշակութային գործիչները՝ «Սուրմալուի» աղետի ֆոնին նվագելու մասին

Հայաստանում սգո օր կհայտարարվի

Շիրակում ընթացքի մեջ է Բերդաշենի, Արեգնադեմի, Կապսի դպրոցների մոդուլային շենքերի կառուցումը

Փլատակներից լսվել է ձայն, բայց այս պահի դրությամբ քաղաքացի դուրս չի բերվել․ ԱԻՆ խոսնակ

Հայաստանում մեկնարկել է «Խաղաղության մարտիկ» մրցույթը

Պարզվում են «Սուրմալու»-ի տարածքում գործունեություն իրականացնող տնտեսվարողների, աշխատակիցների ինքնությունները․ ՔԿ

Ստանիսլավ Զասը ցավակցական հեռագիր է հղել Նիկոլ Փաշինյանին

«Սուրմալու» առևտրի կենտրոնում հրդեհաշիջման և որոնողական աշխատանքները շարունակվում են․ զոհերի թիվը 7 է (թարմացված)

Մենք ընկճվելու իրավունք չունենք և պարտավոր ենք ապրել․ Ջրականում նահատակված գյումրեցի Արտյոմ Լոգյանը կդառնար 21 տարեկան

«Սուրմալու»-ում տեղի ունեցածը պետք է մանրամասն քննության առարկա դարձվի. ՄԻՊ

2 բրոնզե մեդալ՝ ինֆորմատիկայի միջազգային օլիմպիադայից

Վարչապետը շնորհավորական ուղերձ է հղել Հնդկաստանի վարչապետին

Օգոստոսի 17-ից ժամանակավորապես փակ կլինի Իսակովի պողոտայից Բաբաջանյան փողոց տանող ճանապարհը

«Սուրմալու»-ի պայթյունով պայմանավորված՝ օդի աղտոտվածությունը հիմնականում տարածվել է Շենգավիթում և Կենտրոնում

Շախմատիստ Արման Փաշիկյանը պարգևատրվել է Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի հուշամեդալով

Հնարավոր է՝ Հայաստանում սգո օր հայտարարվի․ Գնել Սանոսյան

Զորամասի պահպանության գոտու մարտական հենակետերում իրականացվել են ստուգայցեր

Դեռ կան մարդիկ, որոնք փլատակների տակ են գտնվում. Արամ MP3-ին չեղարկել է իր այսօրվա համերգը

Մեկնարկել է պաշտպանության նախարարի պաշտոնական այցը Ռուսաստանի Դաշնություն (լուսանկարներ)

Աղվան Հովսեփյանն ազատության մեջ է. նա բուժումը կշարունակի հիվանդանոցում

Կասեցվել է վտանգավոր կաթնամթերքի թողարկումը

Մաքսիմալ աշխատանքների դեպքում էլ քաղաքացիները կունենան դժգոհություն․ Հայկ Կոստանյան

17 անհետ կորածներից մեկը Ռուսաստանի քաղաքացի է, մյուսը՝ Իրանի

Աչքերն ու բերանը փակել են, տարել Ծաթեր գյուղ. Խաչատուր Քոքոբելյանի հոր առևանգման գործով կալանավորվել է 2 անձ (տեսանյութ)

Անհրաժեշտության դեպքում մեր ամբողջ ռեսուրսը կենտրոնացնելու ենք տարվող աշխատանքներին. ԱԻՆ փոխնախարար

Դոլարի փոխարժեքն աճել է, ռուբլին՝ նվազել. ՀՀ կենտրոնական բանկը հրապարակել է նոր փոխարժեքներ

Երևանի Մյասնիկյան պողոտայում կրակոցներ են հնչել

Օդի ջերմաստիճանը կբարձրանա ևս 1-3 աստիճանով. առաջիկա օրերի եղանակային կանխատեսումը

Արցախի նախագահն ընդունել է երրորդ պատերազմում զոհված և անհայտ կորած զինծառայողների հարազատների միության անդամների

Ծանրորդ Վալերիկ Մովսիսյանը՝ Եվրոպայի Մ15 տարեկանների չեմպիոն և ռեկորդակիր

Յուրի Վորոբյովը ցավակցել է Հակոբ Արշակյանին առեւտրի կենտրոնում տեղի ունեցած պայթյունի հետեւանքների կապակցությամբ

Այսօր մեծանուն գրող, մտավորական Վահագն Դավթյանի ծննդյան 100-ամյակն է

Արտակ Բեգլարյանը ցավակցություն է հայտնել «Սուրմալու»-ի տարածքում պայթյունի հետևանքով զոհվածների հարազատներին

Տարբեր բժշկական կենտրոններում գտնվող մեր համաքաղաքացիների վիճակը մասնագետները բավարար են գնահատում. Ավանեսյան

Վարչապետը պարգևատրել է ՀՀ շախմատի տղամարդկանց հավաքականի անդամներին

«Սուրմալու» առևտրի կենտրոնի տարածքում անհետ կորած համարվող քաղաքացիների թիվը դարձել է 19. ԱԻՆ-ը անուններ է հրապարակել

Վահագն Խաչատուրյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Լիխտենշտայնի իշխանին Ազգային տոնի առթիվ

Կը ցավակցիմ Հայաստանի ժողովուրդին. Փայլանը՝ «Սուրմալու»-ում տեղի ունեցած պայթյունի մասին