Ամռանը աղիքային վարակիչ հիվանդության դեպքերը 3 անգամ ավելի շատ են գրանցվում. ինչ անել՝ դրանցից խուսափելու համար

Համեմատած 2021 թվականի՝ այս տարի Հայաստանում աղիքային վարակիչ հիվանդությունների դեպքերն աճել են 1.2 անգամ: Վերջին 4 ամիսների ընթացքում մեզ մոտ գրանցվել է աղիքային վարակիչ հիվանդությունների 2018 դեպք, իսկ 2021 թվականի նույն ժամանակաշրջանում դեպքերը եղել են 1442-ը:

Աղիքային վարակիչ հիվանդությունները վարակիչ հիվանդությունների մեծ խումբ են, որոնք առաջին հերթին ախտահարում և վնասում են աղեստամոքսային համակարգը: Վարակումը տեղի է ունենում, երբ հարուցիչը բերանի միջոցով թափանցում է մարդու օրգանիզմ, որպես կանոն, աղտոտված սննդի, ջրի, ինչպես նաև կեղտոտ ձեռքերի միջոցով:

ՀՀ առողջապահության նախարարության Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման ազգային կենտրոնի (ՀՎԿԱԿ) վարակիչ և ոչ վարակիչ հիվանդությունների համաճարակաբանության բաժնի համաճարակաբան Ներսես Գրիգորյանը «Հայկական Ժամանակի» հետ զրույցում ասում է՝ շոգ եղանակը նպաստում է աղիքային վարակիչ հիվանդությունների տարածմանը: Ամռանը այս հիվանդությունը 3 անգամ ավելի շատ է գրանցվում, քանի ձմռանը:

«Պատճառներից մեկն այն է, որ տաք շրջանում նպաստավոր պայմաններ են ստեղծվում հիվանդության հարուցիչների աճեցման ու բազմացման համար: Միևնույն ժամանակ ջրում և սննդում եղած հարուցիչները ամռանը շատ են բազմանում: Այս սեզոնին երբեմն հնարավոր չի լինում անհրաժեշտ հիգիենան պահպանել, հատկապես երբ էքսկուրսիաներ, դաշտային պայմաններում խնջույքներ են կազմակերպում»,- նկատում է նա:

Այս հիվանդությամբ վարակվում են թե՛ մեծահասակները և թե՛ փոքրերը, սակայն թիրախային խումբ հիմնականում փոքրերն են: Այս տարի ՀՀ-ում աղիքային վարակիչ հիվանդության 4 բռնկում է եղել, որոնցից երկուսի դեպքում վարակը մարդուն փոխանցվել է ջրի միջոցով, մյուս երկուսի դեպքում՝ սննդի: Հարուցիչները, թափանցելով մարդու օրգանիզմ, նախ ընկնում են ստամոքս, ապա՝ աղիներ, որտեղ և ինտենսիվ բազմանում են: Հիվանդության ախտանշանների ի հայտ գալուն նախորդում է գաղտնի շրջանը, որը տարբեր վարակների դեպքում տևում է 6-48 ժամ: Հիվանդության ախտանշաններն առաջացնում են ինչպես հենց մանրէները, այնպես էլ՝ նրանց արտադրած թույները:

«2021 թվականին ունեցել ենք 18 բռնկում, բռնկումը նշանակում է՝ երբ որոշակի թվով մարդիկ հիվանդանում են վարակով, ու այդ դեպքերը կապված են միմյանց հետ: Դրանցից 14-ը եղել են սննդի հետևանքով՝ և՛ հանրային սննդի կետերի, և՛ մանկական նախադպրոցական կազմակերպությունների: Այս տարի գրանցվել է 4 բռնկում, որի ժամանակ 50 մարդ էր վարակվել: Ավելի շատ դեպքեր գրանցվում են մինչև 18 տարեկան երեխաների մոտ: Օրինակ՝ եթե այս տարվա ապրիլ ամսին ունեցել ենք 624 դեպք, դրանից 400-ից ավելին երեխաներ են եղել, այսինքն՝ թիրախային խումբը հիվանդության համար երեխաներն են, տարեցները, իմունային թույլ համակարգ ունեցողները»,- նշում է համաճարակաբանը:

Աղիքային վարակիչ հիվանդությունների հարուցիչներ են բակտերիաները (դիզենտերիա, սալմոնելոզ, որովայնային տիֆ, խոլերա), վիրուսներ (էնտերովիրուսներ, ռոտավիրուսներ և այլն): Վարակի տարածման աղբյուր են հիվանդները և վարակակիրները, որոնց արտաթորանքի, փսխման զանգվածների, երբեմն նաև մեզի միջոցով հարուցիչները արտազատվում են արտաքին միջավայր: Գրեթե բոլոր հարուցիչները բավականին կայուն են արտաքին միջավայրում՝ հողում, ջրում և տարբեր առարկաների վրա՝ խոհանոցային սպասք (ափսեներ, գդալներ, բաժակներ և այլն), կահույքի մակերես, դռների բռնակներ: Սակայն այդ մանրէների համար ինչպես գոյատևման, այնպես էլ բազմացման համար խիստ նպաստավոր պայմաններ առկա են սննդամթերքի մեջ:

ՀՎԿԱԿ-ի մասնագետի խոսքով՝ հիվանդությունը մեզ մոտ մեծ մասամբ արձանագրվում է Արարատյան դաշտում, Արարատի, Արմավիրի, Կոտայքի և Լոռու մարզում, սակայն հիվանդության 20-30 տոկոսը հիմնականում գրանցվում է մայրաքաղաքում: Ամենից շատ գրանցվում է չհայտնաբերված աղիքային վարակիչ հիվանդությունը, այսինքն՝ լաբորատոր ձևով չի հայտնաբերվել, թե ինչ հարուցիչ է, բայց միևնույն ժամանակ ախտանշաններից պարզ է, որ դա աղիքային վարակիչ հիվանդություն է:

«Որպես կանոն՝ ախտանշանները նույն են լինում թե՛ մեծահասակների, թե՛ երեխաների դեպքում: Հիվանդության ընթացքը հիվանդի մոտ կախված է նրա օրգանիզմից, թե ինչ կերպով է վարակը փոխանցվել վերջինիս: Առաջին հերթին, որպես կանոն, սննդի միջոցով առաջացած վարակը ավելի սուր է ընթանում: Սննդամթերքի մեջ վարակի հարուցիչը շատ է: Մեզ մոտ շատ են նաև սալոմենայի, աղիքային ախտածին ցուպիկի վարակները, բայց երկար տարիներ է՝ չենք ունեցել մահվան ելքեր այս հիվանդությունից: Շատ հազվադեպ կարող  է լինել, եթե անձի մոտ բարձիթողի վիճակ լինի, ունենա ուղեկցող հիվանդություններ, և աղիքային վարակը նպաստի մահվան ելքին»,- ասում է նա:

Հիվանդության ժամանակ ախտահարվում է մարդու աղեստամոքսային համակարգը, թույլ օրգանիզմ ունեցողների մոտ առաջանում են տարբեր բարդություններ, նշում է մասնագետը: Այդ բարդությունները կարող են առաջ գալ նաև, եթե անձը ժամանակին չի դիմում բժշկի, զբաղվում է ինքնաբուժությամբ, սխալ դեղորայք է ստանում, առանց բժշկի ցուցման ընդունում է անտիբիոտիկներ, որոնց անկանոն օգտագործումը կարող է հանգեցնել նրան, որ վարակն ընտելանա դեղորայքին, և այն այլևս չօգնի բուժման հարցում:

Աղիքային վարակիչ հիվանդությունների ժամանակ հիվանդներին սկզբում անհանգստացնում են ընդհանուր թուլությունը, գլխացավը, ախորժակի բացակայությունը, մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացումը: Որոշ ժամանակ անց առաջանում են սրտխառնոց և փսխում, որովայնի շրջանում՝ զգացվում կծկանքանման ցավեր, սկսվում է լորձի, թարախի կամ արյան հետ խառնված լուծ: Հիվանդներին կարող են անհանգստացնել ծարավը և դողէրոցքը: Հիվանդությամբ վարակվելուց խուսափելու համար ՀՎԿԱԿ-ի համաճարակաբան Ներսես Գրիգորյանը շեշտում է՝

• չխմել կասկածելի խմելու ջուր կամ խմել միայն եռացրած-սառեցրած տարբերակով, փոքր տարիքի երեխաներին երբեք չտալ ծորակի հում ջուր, երբեք չխմել հում կաթ,
• մրգերը և բանջարեղենը մանրակրկիտ լվանալ հոսող ջրով, կասկածելի ջրի դեպքում՝ եռացրած ջրով,
• սննդամթերքը միշտ պահպանել համապատասխան պայմաններում, հետևել օգտագործման ժամկետներին,
• խուսափել փողոցներում, ոչ համապատասխան պայմաններում վաճառվող սննդամթերքից,
• մշտապես պահպանել անձնական հիգիենայի կանոնները. ձեռքերը լվանալ ուտելուց առաջ, զուգարանից հետո, տրանսպորտից օգտվելուց հետո՝ տուն վերադառնալուն պես։

Մերի Խաչատրյան