Մտածում էի՝ գնալու եմ, կշտամբեմ, ասեմ՝ այ աղջի ջան, ինչի՞ ես հեռու գնացել. մարտական ընկերը՝ Սուսաննա Գրիգորյանի մասին

Սեպտեմբերի 13-ին Ադրբեջանի սանձազերծած ագրեսիայի հետեւանքով զոհված 57-ամյա Սուսաննա (Մարգարյան) Գրիգորյանին հայկական գրեթե բոլոր կամավորական ջոկատներում ճանաչում էին: Կինը 1980-ականներից պայքարի մեջ էր եղել. միշտ ակտիվ ու անձնազոհաբար նվիրված հայրենիքին:

«Ազատամարտիկների դաշինքի» անդամ, կամավորական Աշոտ Սարգսյանը (-խմբ. հայտնի է «Մինամյոտ Աշոտ» անունով) «Հայկական ժամանակի» հետ զրույցում որոշ մանրամասներ է պատմել իր անփոխարինելի ընկերոջ ու զինակցի՝ Սուսաննայի մասին: Նրա խոսքով՝ մինչեւ 44-օրյա պատերազմը՝ Սուսաննային հեռակա կարգով է ճանաչել, սակայն շատ է լսած եղել նրա խիզախությունների մասին:

«44-օրյա պատերազմի ժամանակ էլ անմիջապես կողք կողքի չէինք կռվել, բայց հանդիպել էինք մի քանի անգամ, ու ինձ ապշեցրել էր, թե ինչպե՜ս է այդքան նուրբ ու կանացի էակը զենք վերցրել, եկել պատերազմ, եւ երեւում էր, որ դա ձեւական չէր»,- նկատում է Սարգսյանը:

44-օրյա պատերազմից հետո, երբ կարիք է առաջացել Սյունիքում դիրքերն ամրապնդելու, ջոկատ են կազմել, ասում է զրուցակիցը, բարձրացել են դիրքեր, իրենց հետ է եղել նաեւ Սուսաննան:

«Բավականին վտանգավոր տեղ էր, բաց տարածք էր, հարձակման դեպքում հնարավոր էր զոհվել: Այդ ժամանակ արդեն մոտիկից ճանաչեցի նրան, մտերմացանք: Ինձ խոստացավ, որ ինչ էլ լինի, միասին ենք պայքարելու, որին ես միանշանակ համաձայն էի: Անկեղծ ասած՝ ես այնքան էլ կողմ չեմ, որ կինը պատերազմ է գնում ու միշտ անհանգիստ էի, մտածեցի՝ իր համար ավելի անվտանգ կլինի, որ կողքիս պահեմ: Դրանից հետո միշտ միասին էինք գնում, գործողությունների մասնակցում, վերապատրաստվում եւ այլն: Աշխատում էի ծաղկի պես պահել նրան, թույլ չէի տալիս, որ հերթապահությունների մնա, ասում էի՝ Սուսո ջան, դու ներսում արդեն մեծ գործ ես անում: Ըմբոստանում էր, բողոքում, բայց համաձայնում էր»,-հիշում է զինակից ընկերը:

Կամավորականի խոսքով՝ Սուսաննա Գրիգորյանն իր փոքր մարմնում այնքան մեծ կամք ու ուժ ուներ, որ երբեմն նույնիսկ ապշեցնում էր: Անչափ պատրաստակամ ու անտրտունջ էր. «10 հոգու դեր կարող էր տանել, այդքան ժրաջան էր, 20 տարեկան աղջկա եռանդ ուներ, չէր հոգնում, բայց, չնայած ըմբոստ ու բռնկուն բնավորությանը, անչափ բարի էր ու կարեկցող: Ներում էր բոլորին ու ամեն ինչ»:

Աշոտ Սարգսյանը հիշում է՝ Ջերմուկի դեպքերի ժամանակ չարաբաստիկ պատահականությամբ այնպես է ստացվել, որ Սուսաննան իր կողքից հեռացել է: Դիրքեր են բարձրացել երկու խմբով, Սարգսյանը ստիպված է եղել հետ մնացող խմբի հետ բարձրանալ, որպեսզի կարողանա բարեհաջող տեղ հասցնել բոլորին: «Գալիս էինք, դեռ եղելությունը չգիտեի ու ճանապարհին անընդհատ մտածում էի, որ գնալու եմ, Սուսաննային կշտամբեմ, ասեմ՝ այ աղջի ջան, ինչի՞ ես հեռու գնացել: Բարձրացանք, պարզվեց՝ արդեն դեպքը տեղի է ունեցել, ես ուշացել էի...»,- սրտի ցավով հիշում է նա: Վերջինիս խոսքով՝ տվյալ դիրքից 8 հոգի զոհվել է, 10-ից ավելի անձինք՝ վիրավորվել անօդաչու թռչող սարքի հարվածից:

Սարգսյանը նշում է, որ Սուսաննան որոշել էր դպրոց բացել ու երեխաներին ռազմահայրենասիրական դասեր տալ, սովորեցնել զենքի հետ վարվեցողություն, առաջին օգնություն եւ այլն: «Այս վերջին դեպքերից մի երկու օր առաջ զանգեց, ասաց, որ որոշել է երկու ավտոբուսով երեխաներին տանել «Եռաբլուր», ինձ էլ խնդրել էր՝ գնայի, ելույթ ունենայի: Ուզում էր, որ փոքրուց հայրենասիրական ոգով մեծանա մեր մատաղ սերունդը: Միանշանակ գնալու էի: Խնդրել էր նաեւ, որ հետագայում մարզեմ երեխաներին: Հիմա մենք՝ երեք ընկերով, որոշել ենք Սուսաննայի անունով դպրոց բացել եւ իր երազանքն իրագործել»,- վստահեցնում է նա: