Հակաիրանական արշավ ու զանգվածային ձերբակալություններ Ադրբեջանում. ինչի՞ց է զգուշանում Ալիևը

«Սա նոր երևույթ չէ, Ադրբեջանում միշտ էլ կրոնական փոքրամասնությունների նկատմամբ ճնշումներ եղել են»:

Այս մասին «Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում ասում է իրանագետ Արմեն Վարդանյանը՝ անդրադառնալով Ադրբեջանում շիա մահմեդականների զանգվածային ձերբակալություններին:

«Տարիներ առաջ նույնիսկ Նարդարանի հայտնի դեպքերը եղան, երբ ադրբեջանական հատուկ ծառայությունները մտան այդ քաղաքատիպ ավան, տասնյակ մարդկանց ձերբակալեցին, մի քանիսին էլ սպանեցին: Հիմա դրա հերթական փուլերից մեկն է»,- նկատում է նա:

Վերջինիս խոսքով՝ իրականում Ալիևը միշտ վախեցել է այդ շիա կրոնական փոքրամասնությունների այն հատվածից, որոնք իրանամետ են, և այդ ճնշումները նրանց նկատմամբ պարբերական բնույթ են կրում. «Վախեր ունի, որովհետև այդ կրոնական փոքրամասնություններն իրենց «լիդեր» են համարում ավելի շատ Իրանի հոգևոր առաջնորդին, քան Ադրբեջանի: Վախեր ունի, որ կարող են ապստամբության դիմել, իշխանություն վերցնել: Վախեր ունի նաև այն մարդկանցից, որոնք սուննի մահմեդականներ են, բայց, ասենք, վերապատրաստվել են Սաուդյան Արաբիայում»:

Ըստ իրանագետի՝ Իրանում չափազանց մտահոգված են Ադրբեջանի այս պահվածքով և ժամանակ առ ժամանակ ազդակներ են ուղարկում:

«Տեսեք, օրինակ, մի քանի օր առաջ ադրբեջանցի պատգամավորներից մեկի վրա մահափորձ տեղի ունեցավ, Ադրբեջանում հայտարարում են, որ դրա հետևում իրանական հատուկ ծառայություններ են կանգնած: Նշում են, որ այդ պատգամավորը չափազանց հակաիրանական հայտարարություններով է հանդես եկել, և, այո, չի բացառվում, որ Իրանը ինչ-որ կերպ պատասխանի Ադրբեջանի այս գործողություններին ոչ միայն հռետորաբանությամբ, այլ նաև գործնական քայլերով»,- ասում է Արմեն Վարդանյանը:

Խոսելով նաև իրանական մամուլում և պաշտոնյաների շրջանում հնչող զգուշացումների և իրանական «կարմիր գծերի» հիշեցումների մասին՝ զրուցակիցը նկատում է՝ Իրանում մտահոգություններ ունեն, որ Ադրբեջանը կարող է ներխուժել Հայաստան, բռնությամբ բացել, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցքը», որի դեպքում Իրանի հյուսիսային հատվածը կկտրվի արտաքին աշխարհից և կատարյալ կախվածության մեջ կընկնի Ադրբեջանից և Թուրքիայից:

«Դրա դրսևորումներն արդեն իսկ եղել են, երբ 2021 թվականին Ադրբեջանը Գորիս-Կապան ճանապարհի 21 կիլոմետ հատվածին տիրացավ: Այդ ժամանակ ճանապարհի այդ հատվածում սկսեցին կանգնեցնել իրանական բեռնատարները, վարորդներից մի քանիսին ձերբակալեցին, ինչպես նաև սկսեցին գումար պահանջել այդ հատվածով անցնելու համար: Իրանի վախերը դրանով են պայմանավորված»,- կարծում է նա:

Իրանագետի պնդմամբ՝ Իրանի վրա Ադրբեջանը կամ նույնիսկ նրա հովանավորները, բնականաբար, չեն համարձակվի հարձակվել, քանի որ հզոր պետություն է:

«Իրանի արտգործնախարարը նախորդ տարի սենսացիոն հայտարարությամբ հանդես եկավ, որ իրենք կանխել են այս տարածաշրջանում աշխարհագրական սահմանների խոշոր վերաձևումը, և փաստացի հենց Հայաստանին էր ակնարկում»,- ասում է նա՝ հավելելով, որ Իրանի հետ պետք է սերտորեն աշխատել, հնարավորության դեպքում անգամ զենք ձեռք բերել, որը չափազանց բարդ է. «Որովհետև Իրանում կան շրջանակներ, որոնք ավելի շատ ադրբեջանամետ են, և այդ շրջանակներն էլ որոշակիորեն խոչընդոտում են Իրան-Հայաստան հարաբերությունների զարգացմանը»:

Անդրադառնալով ՀԱՊԿ-ին՝ զրուցակիցը նշում է՝ ՀԱՊԿ-ը ոչ միայն չի լքի, այլ ատամներով կմնա ու կպաշտպանի իր ներկայությունը Հայաստանում:

«Պարզապես ՀԱՊԿ-ը ֆորմալ բնույթ է կրելու այստեղ, բայց չի լքելու Հայաստանը, քանի դեռ վերջինս դուրս չի եկել այնտեղից: Իրականում ՀԱՊԿ-ը ստեղծվել է Ռուսաստանի աշխարհաքաղաքական շահերը սպասարկելու համար, այլ ոչ թե անդամ երկրների, իսկ Ռուսաստանի համար հարավկովկասյան տարածաշրջանը, ինչպես ռուս պաշտոնյաներն են նշում, հատուկ ազդեցության գոտի է: Ռուսաստանը շատ խանդոտ է վերաբերվում նաև Իրանի դիրքերի հնարավոր ուժեղացմանն այս տարածաշրջանում և ամեն կերպ խոչընդոտում է դրան: Մասնավորապես, նախորդ տարի իրանական կողմից եղել է առաջարկ Հայաստան-Իրան-Ռուսաստան համատեղ զորավարժություններ անցկացնել Հայաստանում, բայց ռուսական կողմը դեմ է եղել դրան»,- ասում է Վարդանյանը:

Իրանագետի պնդմամբ, սակայն, նոր ռազմական էսկալացիայից խուսափելու համար պետք է փորձենք աշխատել միջազգային խաղացողների՝ ԱՄՆ-ի, Եվրամիության հետ:

Հերմինե Կարապետյան