ՊՌԱԱՆԱԼԻԶԻՐՈւՅ ԷՏԸ, ՈւՌՈւ ԳԼՈւԽ...

Արդեն մի քանի օր հարգարժան մարդիկ լուրջ-լուրջ դեմքով քննարկում են հունվարի 10-ին տեղի ունեցած քվեարկության ժամանակ ընտրողների ակտիվության, ավելի ճիշտ պասիվության հարցը եւ սրանից գլոբալ քաղաքական հետեւություններ անում: Որեւէ մեկը, սակայն, մինչեւ օրս չի նկատել, որ ընտրողների ակտիվություն կարող է դիտարկվել միայն այն ժամանակ, երբ ընտրարշավը կրքոտ պայքարի բնույթ է կրում: Այսինքն, տեղի է ունենում եթե ոչ գաղափարների, գոնե թեկնածությունների բախում, սկզբունքային ընտրարշավ, եւ թեկնածուներից յուրաքանչյուրը մխրճվում է ընտրողների հորձանուտը եւ նրանց փորձում իր կողմը քաշել: Հարգելի վերլուծաբաններից ոչ ոք չի նկատել, սակայն, որ թիվ 10 ընտրատարածքում, ի սկզբանե նախընտրական քարոզչական պայքար տեղի չի ունեցել: Դավիթ Հակոբյանը պաշտոնապես հայտարարել է, որ քարոզարշավ չի իրականացնելու, «Ազգային միաբանության» թեկնածուն մի երկու անգամ խոսել է իր ընտրարշավի մասին, բայց փաստացի որեւէ ընտրարշավ չի իրականացրել, բացի հատուկենտ խանութների պատուհաններից իր նկարները կախելով: Այդպիսի խանութների թիվը ամենեւին էլ մեծ չէ: Ավելին, լրագրողները շաբաթներով փնտրում-փնտրում եւ չէին գտնում հարգարժան թեկնածուին: Թող ներվի ասել, այս ընտրություններում առաջադրված թեկնածուներից նախընտրական քարոզարշավ, այն էլ միջնորդավորված, միայն ես եմ իրականացրել: Նախընտրական իմ շտաբի անդամները մուտք են գործել ընտրատարածքի շուրջ 10 հազար բնակարան, եւ ընտրողներին հանձնել նախընտրական քարոզչական նյութեր: Իշխանական կուսակցությունները դեռ էն գլխից են հայտարարել, որ որեւէ թեկնածուի չեն պաշտպանում, եւ այս ընտրություններին չեն խառնվելու: Փոխարենը Հայ ազգային կոնգրեսը, մի շարք ընդդիմադիր կուսակցություններ եւ գործիչներ հայտարարել են իմ թեկնածությունը պաշտպանելու մասին: Այսինքն, եթե իրավիճակին նայենք քաղաքական տրամաբանության տեսակետից, այս ընտրություններում ի սկզբանե չկար թեկնածուների հակամարտություն: Թեկնածուներից մեկը, կրկնում եմ, պաշտոնապես էր հրաժարվել քարոզարշավից, մյուսը` փաստացի: Այս պայմաններում ընտրողների մեծ ակտիվություն ակնկալել ուղղակի ճիշտ չէր լինի, որովհետեւ ցանկացած ընտրության պարագայում ընտրողը ակտիվանում է ընտրարշավի տրամաբանությանը համապատասխան, այնքանով, որքանով անհրաժեշտ է քաղաքական տրամաբանությամբ, նախընտրական քարոզարշավի արդյունքներով` հաղթական թեկնածուի հաղթանակն ապահովելու համար: Եւ տվյալ դեպքում էլ նույնն է տեղի ունեցել: Չի կարող քարոզչական բախման բացակայության պայմաններում ընտրություններին մասնակցել ընտրողների 25, 30, 40 տոկոսը: Նման պայմաններում ընտրողների մասնակցությունը աշխարհի ցանկացած երկրում չի կարող գերազանցել 10-15 տոկոսը, որովհետեւ, եթե առաջադրված թեկնածուներից միայն մեկն է ընտրողներին քաղաքական, օրինական մեթոդներով ակտիվացնում, այդ ընտրողը կակտիվանա միմիայն այնքան, որքան օբյեկտիվորեն, օրինականորեն հարկավոր է այդ թեկնածուի հաղթանակն ապահովելու համար: Սա է քաղաքական տրամաբանությունը: Այս տրամաբանությունը տեղավորվում է ոչ միայն քաղաքականության, այլեւ ֆիզիկայի օրենքների սահմաններում. երբ ազդեցությունը չի ծնում բավարար հակազդեցություն, այդ ազդեցությունը չի կարող ավելին լինել, քան անհրաժեշտ է օբյեկտիվորեն գոյություն ունեցող հակազդեցությունը հաղթահարելու համար: Եւ ուրեմն` հունվարի 10-ին տեղի ունեցած ընտրությունների առնչությամբ քաղաքական հետեւություններ անողները նույնքան հեռու են քաղաքականությունից, որքան խոզը պտտաձողից, որովհետեւ ոչ մի քաղաքական տրամաբանությամբ չի կարող քարոզարշավ չիրականացրած, բացի իր սատկած մայր-կուսակցությունից քաղաքական որեւէ ուժի աջակցություն չստացած թեկնածու հաղթել` որեւէ քաղաքական ընտրություններում: Բայց հունվարի 10-ի ընտրությունների արդյունքում հաղթող է հռչակվել հենց այդպիսի մի թեկնածու: Եւ ընդ որում, այդ ընտրությունների ժամանակ մեկուկես ժամով ընտրական տեղամաս է փակվել` փաստ, որ չի արձանագրվել նույնիսկ նախագահական ընտրությունների ժամանակ, երբ լարվածությունը հասել էր գագաթնակետին: Այս ընտրությունները պատմության մեջ կմնան նրանով, որ հաղթող է ճանաչվել 0 վարկանիշ ունեցող, եւ ընտրական տեղամասեր այցելած մարդկանց բացարձակ անծանոթ մի թեկնածու: Ուժեղ վերլուծաբանները թող նախ մի քանի անհայտներով այս հավասարումը լուծեն, հետո միայն իրենց հաստ գլուխները տպել տան հեղինակավոր թերթերի էջերում: Հ.Գ. Չնայած կկրկնվեմ, բայցեւայնպես, չեմ կարող չընդգծել, որ ընտրողների ակտիվության վրա ազդել է նաեւ ընտրական տեղամասերի` սափրագլուխներով պաշարված լինելու փաստը: Երբ ընտրական տեղամաս գնալը քաղաքացու համար կարող է նվաստացման տարրեր պարունակել, բոլորը չէ, որ ի զորու կլինեն անցնել այդ քավարանի միջով: Եւ ուրեմն, ընտրությունների ընթացքի վրա ազդել են ոչ թե քաղաքական, այլ ապաքաղաքական գործոնները, որոնք օրինական ընտրությունների անցկացման պարագայում գոյություն չպետք է ունենային: Ոմանք նաեւ հարց են տալիս, եթե նշված գործոնները չէինք կարողանալու չեզոքացնել, ինչու մասնակցեցինք ընտրություններին: Դրա համար կան մի քանի պատճառներ. ա) փորձարկելու համար, թե որքանով են 2008 թվականի Մարտի 1-ից հետո իշխանության խոստացած բարեշրջումները տեղի ունեցել, բ) մեր ասելիքը, գաղափարները տարածելու համար, խնդիր, որ փայլուն ձեւով է լուծվել, գ) ցույց տալու համար, որ Հայ ազգային կոնգրեսը ընդդիմադիր դաշտում շարունակում է պաշտպանել իր դոմինանտ դերը. թող որեւէ` իրեն ընդդիմադիր համարող քաղաքական ուժ այդպիսի ընտրություններում թեկնածու առաջադրի եւ այդքան ձայն հավաքի: ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆ www.nikol.am