Գազայում նոր խնդիրներ կան. 61 մլն տոննա փլվածքի տակ 10 հազար մարմին կա, Իսրայելն արգելում է ծանր տեխնիկան

Մինչ Գազայի հատվածում փխրուն հրադադարի շուրջ բանակցությունները շարունակվում են, պաղեստինցիները սկսել են քանդել փլատակները, հանել քարերն ու փորել շենքերի փլուզումներից առաջացած հողի շերտերը:

Գնահատվել է, որ Գազայի հատվածում առկա է 61 միլիոն տոննա բեկոր-հողային շերտ, ինչը 20 անգամ ավելի է, քան 2008 թվականից ի վեր բոլոր հակամարտությունների հետևանքով առաջացած բեկոր-հողային շերտերի համակցված քաշը: Ենթադրվում է, որ դրանց տակ թաղված է առնվազն 10 հազար մարդ։

The Guardian-ը գրում է, որ Գազայի հատվածում բազմաթիվ ընտանիքներ հուսահատորեն փնտրում են անհետ կորած հարազատների մարմինները: Նրանց հետ որոնումներին մասնակցում են Պաղեստինի քաղաքացիական պաշտպանության ներկայացուցիչները, որոնք պատասխանատու են արտակարգ ծառայությունների և փրկարարական գործողությունների համար: Լուսանկարները, տեսանյութերը և այլ տվյալներ լույս են սփռում առջևում գտնվող առաջադրանքի մասշտաբների վրա:

Ամիսներով մնացած դիերի դուրսբերում առանց տեխնիկական միջոցների

Փրկարարները ներկայում ապավինում են պարզունակ գործիքներին՝ բահեր, քլունգներ, ձեռնասայլակներ, փոցխեր, փորող երկաթներ և մերկ ձեռքեր: Իսրայելին ուղղված խնդրանքները՝ թույլատրել էքսկավատորների և ծանր տեխնիկայի մուտքը՝ ավելի արդյունավետ աշխատանք ապահովելու համար, անպատասխան են մնացել։

Գազայի հատվածում այս ամենը տեղի է ունենում, երբ ամբողջ աշխարհն ականատես է, թե ինչ սարքավորումներ են օգտագործվել իսրայելցի պատանդների մարմինները դուրս բերելու համար՝ ներառյալ բուլդոզերներն ու էքսկավատորները: Այստեղ ևս նույն սարքավորումներն են անհրաժեշտ սեփական հարազատների մարմինները դուրս բերելու համար:

Գազայի առողջապահության և քաղաքացիական պաշտպանության նախարարությունը գնահատում է, որ փլատակների տակ մնում է մոտ 10 հազար մարդու մարմին։ Որոշ փորձագետներ կարծում են, որ այդ թիվը կարող է հասնել մինչև 14 հազարի։

Առողջապահության նախարարության տվյալներով՝ հրադադարի առաջին 16 օրերի ընթացքում հայտնաբերվել և հիվանդանոցների դիահերձարաններ է տեղափոխվել նույնականացման համար 472 մարմին։ Այս թիվը չի ներառում Իսրայելի կողմից հրադադարի համաձայնագրի շրջանակներում վերադարձված 195 մարմինները։

Նույնիսկ եթե Իսրայելը թույլատրի էքսկավատորների և բուլդոզերների մուտքը Գազա, քաղաքացիական պաշտպանության պաշտոնյաները գնահատում են, որ մարմինների մեծ մասը դուրս բերելու համար կպահանջվի մինչև ինը ամիս։

The Guardian-ը հայտնում է, որ փրկարարական աշխատանքները ներկայումս սահմանափակվում են փլուզված փոքր տների և մեկ կամ երկհարկանի բնակարանային շենքերի փլատակների մաքրման-քանդման աշխատանքներով, որտեղ փրկարարները կարող են հասնել մարմիններին՝ օգտագործելով առկա քիչ գործիքները։

Խնդիրները սկսվելու են, երբ սկսվեն յոթ կամ ութհարկանի շենքերի հետ աշխատանքները. իսրայելական ավիահարվածների հետևանքով քանդված ու փլուզված շենքերի համար այդ ժամանակ անհրաժեշտ է լինելու ծանր տեխնիկա, որը տեղ հասցնելու համար պետք է նույն Իսրայելի թույլտվությունը:

Միևնույն ժամանակ, հարյուրավոր ընտանիքներ ամեն օր հերթ են կանգնում հիվանդանոցների, Առողջապահության նախարարության և քաղաքացիական պաշտպանության գրասենյակների մոտ՝ փորձելով տեղեկություններ ստանալ անհետ կորած իրենց հարազատների մասին։ Ամեն օր ավելի քան 30 ընտանիք կապ է հաստատում միայն Գազա քաղաքի քաղաքացիական պաշտպանության շտաբի հետ՝ օգնություն խնդրելով իրենց սիրելիներին գտնելու և փրկելու հարցում։

Գազայի հատվածում բնակիչներն ապրել են հիմնականում բազմանդամ ընտանիքներով. մեկ տան մեջ ծնողների հետ ապրել են 6-7 քույրեր ու եղբայրներ, նրանք այնուհետև կազմել են ընտանիքներ, որոնց մի մասն էլ շարունակել են ապրել նույն հարկի տակ: Մեկ ընտանիքը երբեմն բաղկացած է եղել 18-20 անդամից: Ավիահարվածների հետևանքով բնակելի շենքերում զոհերի թիվը չափազանց մեծ է. կան մարդիկ, որոնք մի քանի ամսում կորցրել են մինչև 100 ազգականների: Հատկապես բարդ է շենքերի առաջին, երկրորդ հարկերում ապրած քաղաքացիների դիերի դուրսբերումը:

Պատերազմի սկսվելուց ի վեր քաղաքացիական պաշտպանության մարմինները ստացել են հարյուրավոր անհետ կորած անձանց մասին հաղորդագրություններ։ Պաշտոնյաները պնդում են, որ արդեն ունեն գնահատականներ՝ որոշակի շենքերի և տների տակ թաղված դիակների մոտավոր թվի վերաբերյալ։

Գազայի հատվածում բազմիցս տեղահանվելու և տարհանման հրամանների պատճառով հազարավոր ընտանիքներ բաժանվել են իրենց սիրելիներից։ Շատերը գիտեն իրենց հարազատների մահվան մասին՝ հիմնվելով ընկերների և հարևանների պատմությունների վրա, բայց պատկերացում չունեն, թե որտեղ են գտնվում նրանց դիակները։

Մարմինների նույնականացումը՝ պարտադիր անհրաժեշտություն

Մարմինների նույնականացումը ոչ միայն մահացածների ինքնությունը վերականգնելու հարց է, այլև կարևոր է ողջերի առողջության համար: Հոգեբանները անհայտ զոհերի հարազատների չլուծված վիշտը նկարագրել են որպես «երկիմաստ կորուստ», որը կարող է առաջացնել կամ նպաստել դեպրեսիայի, տրավմայի և ինքնության խառնաշփոթի առաջացմանը՝ իրավիճակային խանգարում, որը տարածված է Գազայի հատվածում:

Տարածքում մնացած մի քանի հիվանդանոցներում բացակայում են ԴՆԹ թեստավորման սարքավորումներ, որոնք կարևոր են հազարավոր անհետ կորած կամ մահացած մարդկանց նույնականացման համար: Իսրայելը թույլ չի տալիս ԴՆԹ թեստավորման նյութեր մուտք գործել Գազա: Այս և շատ մարմինների քայքայման առաջադեմ վիճակի պատճառով դատաբժշկական փորձագետները հաճախ դժվարանում են նույնականացնել զոհերին:

ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ կնքված հրադադարի համաձայնագրի շրջանակներում Իսրայելը Գազային հանձնել է 195 պաղեստինցիների մարմիններ ՀԱՄԱՍ-ին վերադարձված 15 պատանդների մնացորդների դիմաց: Նրանցից մի քանիսը կապված էին աչքերով, կապված ձեռքերով և ոտքերով և հրազենային վերքեր ունեին:

Այդ ժամանակվանից ի վեր տասնյակ մարմիններ են նույնականացվել, բայց այս ամիս թաղվել է Իսրայելից վերադարձված առնվազն 54 անհայտ պաղեստինցի:

Աղետի մասշտաբները ահռելի են. վերականգնումը պահանջելու է տարիներ

ՄԱԿ-ի՝ Պաղեստինի ժողովրդի հարցերով հատուկ ներկայացուցիչ Ժակո Սիլիերսը նկարագրել է Գազայում սպասվող գործողությունների մասշտաբները։

Ըստ նրա՝ առաջին փուլը պահանջում է ճանապարհների մաքրում և հիվանդանոցներ, դպրոցներ և այլ հանրային շենքեր մուտքի ապահովում, ուստի այնտեղ է, որ թափոնների մեծ մասը հեռացվում է: 

ՄԱԿ-ի շրջակա միջավայրի ծրագիրը հաշվարկել է, որ ամբողջ թափոնները հեռացնելու համար 105 բեռնատարի աշխատանքի դեպքում կպահանջվի յոթ տարի։ Տրանսպորտային միջոցները պետք է անցնեն փոսոտ տեղանքով, որտեղ ճանապարհային ցանցի 77%-ը վնասված է։ Շատ ճանապարհներ ամբողջությամբ ավերված են, փակված կամ անանցանելի։

ՄԱԿ-ի՝ Գազայի աղբի կառավարման աշխատանքային խումբը հայտարարել է, որ աշխատանքն ավելի դժվար և վտանգավոր է դարձել վտանգավոր բեկորների առկայության պատճառով, ինչպիսին է չպայթած զինամթերքը:

2023 թվականի հոկտեմբերից ի վեր ՄԱԿ-ի ականազերծման ծառայությունը գրանցել է պատերազմի պայթուցիկ մնացորդների հետ կապված 147 միջադեպ փլատակների մեջ, որոնց արդյունքում մահացել է 52 մարդ, և հարյուրավոր վիրավորներ կան: Փլատակների մաքրման և դիերի դուրսբերման աշխատանքների ժամանակ չպայթած զինամթերքի պայթյուններն անխուսափելի են: