Ինչպես են սպանվել Ալի Խամենեին ու նրա ընտանիքը, և ինչպես է ղեկավարվելու Իրանը՝ մինչև նոր առաջնորդի նշանակում

Իրանի գերագույն և հոգևոր առաջնորդ այաթոլլահ Ալի Խամենեին սպանվել է փետրվարի 28-ին ԱՄՆ-ի և Իսրայելի իրականացրած զանգվածային ավիահարվածների արդյունքում:

Նրա մահը հաստատել է Իրանի պետական հեռուստատեսությունը: Ավելի ուշ որոշ մանրամասներ են ի հայտ եկել:

Ինչպես են սպանվել Խամենեին և ընտանիքը

ԱՄՆ-ի և Իսրայելի կողմից Իրանի դեմ լայնածավալ գործողությունը նախապատրաստվում էր մի քանի ամիս։

«Wall Street Journal»-ը, հղում անելով ամերիկյան և իսրայելական հետախուզության աղբյուրներին, հաղորդել է, որ փետրվարի 28-ի հարվածներին մասնակցել է մոտ 200 կործանիչ։

Հրապարակման համաձայն՝ թիրախներից մեկը Իրանի գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեիի և բարձրաստիճան պաշտոնյաների միջև հանդիպում կազմակերպելն էր։ Իսրայելը պնդում է, որ նույնականացրել է նման երեք հանդիպում, սակայն այաթոլլան մասնակցել է դրանցից միայն մեկին։ Աղբյուրները այդ պահը նկարագրում են որպես «այնքան եզակի», որ հարձակման որոշումը կայացվել է ցերեկը, այլ ոչ թե մինչև մթնշաղը։

Գործողությանը մասնակցել են ամերիկյան և իսրայելական ինքնաթիռներ, որոնք հարվածել են Իրանում գտնվող մոտ 500 թիրախի։ Թերթի տվյալներով՝ դա Իսրայելի պատմության մեջ ամենամեծ օդային գործողությունն էր։

Իսրայելական կողմի տվյալներով՝ Խամենեիի նստավայրի վրա նետվել է մոտ 30 ռումբ։ Հաղորդվել է նաև գլխավոր անվտանգության խորհրդական Ալի Շամխանի, Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի հրամանատար Մոհամմադ Պակպուրի և պաշտպանության նախարար Ամիր Նասիրզադեի մահվան մասին։

Իսրայելի ռազմական հետախուզության նախկին տնօրեն Ամոս Յադլինը նշել է, որ մեծ մասը գիշերային հարձակման էր սպասում, ինչպես տեղի ունեցավ 2025 թվականի ամռանը, սակայն ցերեկային հարվածը «մարտավարական անակնկալ» էր։

Արբանյակային լուսանկարները ցույց են տվել, որ Ալի Խամենեիի պալատը ամբողջությամբ հողին է  հավասարվել:

Ինչպես և ում կողմից է կառավարվելու երկիրը

Մինչև Խամենեիի իրավահաջորդի ընտրությունը երկիրը կկառավարի երեք անդամից բաղկացած ժամանակավոր խորհուրդը։

Իրանական պետական լրատվամիջոցները մարտի 1-ին հաղորդել են, որ ժամանակավոր ղեկավարության մեջ են մտնում նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը, դատական իշխանության ղեկավար Ղոլամհոսեյն Մոհսենի Էյեն և Պահապանների խորհրդի անդամը:

Նրանք կստանձնեն այաթոլլա Խամենեիի՝ նախկինում կրած պարտականությունները, մինչև Փորձագետների ժողովը՝ 88 ազդեցիկ հոգևորականներից բաղկացած մարմինը, նոր գերագույն առաջնորդ ընտրի:

Իրանի օրենսդրության համաձայն՝ Փորձագետների ժողովը պարտավոր է հնարավորինս շուտ նշանակել իրավահաջորդ, սակայն թե ով կարող է զբաղեցնել այդ պաշտոնը, դեռևս անհայտ է։

Փահլավին ու աքսորյալ ընդդիմությունը կրկին ակտիվ են

Խամենեիի մահից հետո Իրանի վերջին շահի որդին և Իրանի աքսորյալ ընդդիմության ամենաակնառու դեմքերից մեկը՝ Ռեզա Փահլավին, վերահաստատել է երկրի ղեկավարությանն ուղղված իր պահանջը: Մարտի 1-ին The Washington Post-ում հրապարակված հոդվածում նա գրել է. «Շատ իրանցիներ, հաճախ իրենց կյանքը վտանգելով կրակի տակ, կոչ են արել ինձ առաջնորդել այս անցումը։ Ես հիանում եմ նրանց քաջությամբ և ընդունել եմ նրանց կոչը»։

Նա նշել է, որ առաջ շարժվելու ուղին ներառում է նոր սահմանադրության ընդունում հանրաքվեի միջոցով և ազատ ընտրությունների անցկացում միջազգային հսկողության ներքո։

«Երբ իրանցիները քվեարկեն, անցումային կառավարությունը կլուծարվի»,- նշել է նա՝ հավելելով, որ Իրանը չի կրկնի իրաքյան պատերազմից հետո տեղի ունեցած «սխալները». «Չի լինի ինստիտուտների լուծարում, իշխանության վակուում, քաոս»։

Երկրի ներսում՝ սուգ ու բարկության նոր ալիք, դրսից՝ նոր սպառնալիքներ

Իրանի գերագույն առաջնորդ Խամենեիի մահվան կապակցությամբ Իրանը հայտարարել է 40-օրյա ազգային սուգ և յոթօրյա արձակուրդ, պետական կառույցների վրա բարձրացրել սգո դրոշը:

Այս ֆոնին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը զգուշացրել է, որ ԱՄՆ-ն կհարվածի Իրանին «աննախադեպ ուժով», եթե Թեհրանը հակահարված տա ամերիկա-իսրայելական հարվածներին։

«Ավելի լավ է՝ նրանք դա չանեն, որովհետև եթե դա անեն, մենք կհարվածենք նրանց այնպիսի ուժով, որը աշխարհը երբեք չի տեսել»,- գրել է նա Truth Social հարթակում։

Ավելի ուշ Թրամփը հայտարարել է, որ ռմբակոծությունները կշարունակվեն «այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է», և որ Խամենեիի մահը իրանցիներին տալիս է «ամենամեծ հնարավորությունը»՝ իշխանությունը զավթելու ներկայիս ռեժիմից:

Նա նաև նախկինում գրել էր. «Սա արդարադատություն է ոչ միայն Իրանի ժողովրդի, այլև բոլոր մեծ ամերիկացիների և աշխարհի շատ երկրներից եկած մարդկանց համար, որոնք սպանվել կամ խեղվել են Խամենեիի և նրա արյունարբու ավազակախմբի կողմից»:

Առաջնորդի մահվան լուրը հաստատելուց հետո Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը սպառնալիքներ էր հնչեցրել Իսրայելի և Միացյալ Նահանգների հասցեին:

«Իրանի Իսլամական Հանրապետության զինված ուժերի պատմության մեջ ամենահզոր հարձակողական գործողությունը կսկսվի առաջիկա րոպեներին ամերիկացի ահաբեկիչների օկուպացված տարածքների և բազաների դեմ»,- ասվում է իրանական լրատվամիջոցների մեջբերած հայտարարության մեջ:

Մեկ այլ հայտարարության մեջ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը շեշտել է, որ զինված ուժերը և «հսկայական ժողովրդական Բասիջը» հզոր կերպով կշարունակեն իրենց առաջնորդի ուղին և անսասանորեն կհակադրվեն ներքին և արտաքին դավադրություններին, ինչպես նաև կպատժեն իսլամական հայրենիքի ինքնիշխանությունը խախտողներին»: Իրանի կառավարությունը հայտարարել է, որ «այս մեծ հանցագործությունը երբեք անպատասխան չի մնա և նոր էջ կբացի իսլամական աշխարհի և շիա իսլամի պատմության մեջ»:

Հարվածները սկսվել ու չեն դադարում. Հորմուզի նեղուցը փակ է

Ըստ տեղեկությունների՝ Իրանն արդեն իսկ պատասխան հարվածներ է հասցրել Պարսից ծոցի մի շարք թիրախների, այդ թվում՝ ԱՄԷ մայրաքաղաք Աբու Դաբիի և տարածաշրջանում գտնվող ամերիկյան ռազմական բազաների։

Իրանի դեմ Իսրայելի և ԱՄՆ-ի ռազմական գործողության ֆոնին Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը սահմանափակել է նավագնացությունը Հորմուզի նեղուցում։ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի ներկայացուցիչները ռադիոյով զգուշացնում են նավերին, որ «ոչ մի նավի թույլատրված չէ անցնել Հորմուզի նեղուցով»։

«Նավերի և տանկերների Հորմուզի նեղուցով շարժման դադարեցմամբ այն գործնականում փակ է»,- հաղորդում են Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսին կից լրատվամիջոցները։

Իրանի իշխանությունները դեռևս պաշտոնապես չեն հայտարարել նավագնացության դադարեցման մասին։

Հորմուզի նեղուցը համարվում է համաշխարհային նավթի արտահանման կենսական նշանակություն ունեցող երթուղի, որը կապում է Պարսից ծոցի արտադրողներին Օմանի ծոցի և Արաբական ծովի հետ։ Թեհրանը նախկինում բազմիցս սպառնացել է փակել այս երթուղին Իսլամական Հանրապետության վրա հարձակման դեպքում։

Հարվածներ Թեհրանին

Միևնույն ժամանակ Իսրայելի պաշտպանության ուժերը հայտնել են մարտի 1-ի գիշերը Իրանի վրա հասցված լրացուցիչ հարվածների մասին։ Իսրայելական կողմի տվյալներով՝ հարձակումները ուղղված էին բալիստիկ հրթիռների և հակաօդային պաշտպանության համակարգերի դեմ։

Իրանի պետական լրատվամիջոցները հաղորդել են Թեհրանում տեղի ունեցած պայթյունների մասին։

AFP-ի լրագրողի փոխանցմամբ՝ մայրաքաղաքում լսվել է առնվազն երեք պայթյուն։

Իրանը պատասխանել է մի շարք երկրներում առկա թրիախների հարվածներով

ԱՄՆ-ի և Իսրայելի հարձակմանը ի պատասխան՝ Իրանը բալիստիկ հրթիռներ է արձակել Իսրայելի ուղղությամբ։

Իրանական հրթիռները ուղարկվել էին նաև Կատարի, ԱՄԷ-ի, Բահրեյնի, Քուվեյթի, Սաուդյան Արաբիայի և Հորդանանի վրա, հաղորդվել է ԱՄՆ ռազմական բազաների վրա հարվածի մասին։

Սաուդյան Արաբիան խստորեն դատապարտել է Իրանի հարձակումները ԱՄԷ-ի, Բահրեյնի, Կատարի, Քուվեյթի և Հորդանանի վրա։

Արտաքին գործերի նախարարությունը շեշտել է, որ թագավորությունը պատրաստ է իր բոլոր հնարավորությունները հասանելի դարձնել «ցանկացած միջոցի» համար, որը կարող է ձեռնարկել իրանական հարձակումներին ի պատասխան։

Իրանի խորհրդարանի խոսնակ Մոհամմադ Բաղեր Ղալիբաֆը պետական հեռուստատեսությամբ հեռարձակված իր ուղերձում հայտարարել է, որ Իրանը պատրաստ է ցանկացած սցենարի և վճռականորեն կհետևի Ալի Խամենեիի ճանապարհին։ 

«ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը և Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն հատել են մեր կարմիր գծերը և կբախվեն հետևանքների հետ։ Մենք կշարունակենք վճռականորեն հետևել Ալի Խամենեիի ուղուն»,- հայտարարել է նա։