Ամերիկա-իրանական փոխադարձ սպառնալիքներ ու պահանջներ. աշխարհը կարող է հայտնվել վառելիքային ճգնաժամի առաջ

ԱՄՆ-ի և Իսրայելի կողմից Իրանի նդեմ նախաձեռնված և արդեն մի քանի շաբաթ շարունակվող ռազմական գործողությունները շարունակվում են. կողմերը փոխադարձ հարվածներ են հասցնում միմյանց, տեղում փոխադարձ սպառնալիքներ,յուրաքանչյուր կողմը մեղադրում է մյուսին:

Հակամարտության ելքն ու ավարտը դեռևս անորոշ են, թեև կան տարատեսակ սցենարներ ու կարծիքներ: 

Այս հակամարտությունից տուժում են ոչ միայն կողմերը, այլև ամբողջ Մերձավոր Արևելքի տարածաշրջանը, որի երկրները, անկախ իրենց ցանկությունից, ակամայից ներքաշվել են պատերազմի մեջ:

Փոխադարձ պահանջներ, փոխադարձ սպառնալիքներ

ԱՄՆ նախագահ Թրամփը պահանջել է ստրատեգիական նշանակություն ունեցող Հորմուզի նեղուցը բացել 48 ժամվա ընթացքում և սպառնացել է ոչնչացնել իրանական էլեկտրակայանները, հաղորդում է Reuters-ը:

Ի պատասխան՝ Իսլամական Հանրապետությունը խոստացել է լուրջ վնաս հասցնել Պարսից ծոցում գտնվող ամերիկյան էներգետիկ օբյեկտներին: Եթե փոխադարձ հարվածներ տեղի ունենան, աշխարհը կարող է հայտնվել խոշոր վառելիքային ճգնաժամի մեջ։

Նման սրացումը, փորձագետների կարծիքով, կվատթարացնի վառելիքային շուկայի վիճակը և անմիջականորեն կազդի համաշխարհային ապրանքային շուկայի վրա:

Մարտի 21-ին Թրամփը սպառնացել է «ոչնչացնել» իրանական էլեկտրակայանները, եթե Թեհրանը 48 ժամվա ընթացքում չվերացնի Հորմուզի նեղուցի ծովային շրջափակումը: Սպիտակ տան ղեկավարի խոսքերն արդեն դիտվում են որպես հակամարտության լուրջ սրման առաջին քայլ, չնայած որ ուղիղ 24 ժամ առաջ նա հայտարարել էր երեք շաբաթից ավելի տևող մարտական գործողությունների «դադարեցման» մասին:

Կիրակի՝ մարտի 22-ի առավոտյան, Իրանի ռազմական պաշտոնյաները Վաշինգտոնին հայտնել են, որ եթե ամերիկացիները փորձեն հարձակվել իրենց էլեկտրակայանների վրա, նրանք հրթիռային հարվածներ կհասցնեն Պարսից ծոցի բոլոր ամերիկյան էներգետիկ օբյեկտներին։

Այս խոսքերը կարող են նաև դիտվել որպես արձագանք Թրամփի վերջին հայտարարություններին՝ տարածաշրջան ծանր դեսանտային նավակներ ուղարկելու և ծովային հետևակի հետ ցամաքային գործողություն սկսելու հնարավորության մասին։

Փետրվարի 28-ին Իրանի վրա ԱՄՆ-Իսրայելական հարձակումների սկսվելուց ի վեր մեկնարկած և շարունակվող պատերազմի բռնկումը ցնցել է համաշխարհային էներգետիկ շուկան՝ առաջացնելով նավթի և բնական գազի գների կտրուկ աճ։ Արևմուտքը լրջորեն քննարկում է համաշխարհային գնաճի և խորը տնտեսական ճգնաժամի ռիսկերը։

Դանդաղ գործարկմամբ վտանգավոր ռումբ ֆոնդային շուկաների համար

Թրամփի սպառնալիքներում նշվող 48 ժամը դանդաղ գործարկմամբ վտանգավոր ռումբի է նման:  Դրանք արդեն անորոշություն են ստեղծել առաջիկա ֆոնդային գործարքներում։ Եթե նա չհրաժարվի իր վերջնագրից, ֆոնդային շուկայի անկման և նավթի գների աճի ավելի մեծ ռիսկեր կան։

Թեհրանը, հավանաբար, կթիրախավորի Պարսից ծոցի էներգետիկ օբյեկտները Սաուդյան Արաբիայում, Միացյալ Արաբական Էմիրություններում և Կատարում։ Այդ սցենարի դեպքում տարածաշրջանում նավթի և գազի օբյեկտների վրա ցանկացած հարձակում կհանգեցնի «ցավոտ հետևանքների»՝ էներգիայի գների բարձրացման և արտահանող երկրների երկարատև ճգնաժամի։

Դրա առաջին նշաններն արդեն գրանցվել են. մեկ օր առաջ Իրաքի իշխանությունները հայտարարել են «անհաղթահարելի ուժի» իրավիճակ իրենց բոլոր նավթահանքերում։ Վերջին երեք շաբաթների ընթացքում Իսրայելը հարձակվել էր Իրանի ամենամեծ գազային հանգույցի վրա, Թեհրանը պատասխանել էր Քուվեյթի, ԱՄԷ-ի և այլ հարևան երկրների մի քանի նավթավերամշակման գործարանների վրա զանգվածային հարձակումներով:

Թրամփը չի բացառում պատերազմը ավարտելու հնարավորություն՝ առանց Հորմուզի նեղուցը բացելու

Իրանի պատասխան գործողությունները հանգեցրել են Հորմուզի նեղուցի՝ նավագնացության միջանցքի փաստացի շրջափակմանը, դրանով տեղափոխվում էր աշխարհի նավթի և գազի ներմուծման մեկ հինգերորդը։ Սա տեղի է ունեցել առաջին անգամ 1970-ական թվականներից ի վեր։ Հեղուկ բնական գազի մատակարարումների ուշացումները հանգեցրել են գների զգալի աճի Եվրոպայում. գները արդեն աճել են 35%-ով։

«Եթե Իրանը 48 ժամվա ընթացքում լիովին չբացի Հորմուզի նեղուցը՝ առանց նավերի համար սպառնալիքի, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները կհարվածի և կոչնչացնի նրանց բոլոր էլեկտրակայանները՝ սկսած ամենամեծից», - գրել է Թրամփը շաբաթ երեկոյան իր պաշտոնական սոցիալական ցանցում՝ TruthSocial-ում։

Մի քանի ժամ անց Միջազգային ծովային կազմակերպությունում Թեհրանի ներկայացուցիչ Ալի Մուսավին հայտարարել է, որ միջանցքի սահմանափակ ջրերով անցումը հնարավոր է, բայց միայն Իսլամական Հանրապետության իշխանությունների հետ համաձայնեցումից հետո։ Նա հավելել է, որ Հորմուզի նեղուցը բաց է բացարձակապես բոլոր նավերի համար, բացառությամբ «թշնամական պետությունների դրոշներով նավարկողների»։

Axios-ի փոխանցմամբ՝ բաց աղբյուրներից ստացված տվյալները հաստատում են այս պնդումները: Մոնիթորինգի ծառայությունները գրանցել են երկու օտարերկրյա նավերի՝ հնդկական և պակիստանյան նավթատարների վերջերս անարգել անցումը նեղուցով: Երկու երկրներն էլ վաղուց լավ հարաբերություններ են պահպանել Իրանի հետ, ինչը չի խանգարում նրանց միաժամանակ նաև ակտիվ առևտուր անել Սաուդյան Արաբիայի և Միացյալ Նահանգների հետ։

ԻՀՊԿ հրամանատարական շտաբը հայտարարել է, որ իրանական բանակը կարող է ոչնչացնել Պարսից ծոցի ջրերում կամ ափին գտնվող ցանկացած ամերիկյան օբյեկտ: Սա ներառում է էներգետիկ ենթակառուցվածքներ, նավթավերամշակման գործարաններ, աղազերծման գործարաններ և ԱՄԷ-ում գտնվող մի քանի տվյալների կենտրոններ։

Թեհրանի համար գլխավոր մարտահրավերը մնում է էներգիայի վաճառքի գերիշխող դերը երկրի տնտեսությունում: Եթե ԱՄՆ-ն թիրախավորի էլեկտրակայանները, նավթավերամշակման գործարանների և մեծածախ արտահանման տերմինալների մեծ մասը պարզապես կփակվի։ Այս սցենարը տասնյակ հազարավոր մարդկանց կթողնի գործազուրկ, ինչը կարող է հանգեցնել զանգվածային գործադուլների և անկարգությունների։

Թեհրանի մոտ գտնվող Դամավանդի համակցված ցիկլի էլեկտրակայանը, հարավ-արևելքում գտնվող Քերմանի էլեկտրակայանը և Խուզեստան նահանգում գտնվող Ռամինի էլեկտրակայանը գտնվում էին ԱՄՆ հարվածների վտանգի տակ։ Միասին, դրանց համակցված հզորությունը գերազանցում է Բուշերի՝ երկրի միակ ատոմակայանի հզորությունը, որը գտնվում է հարավային ափին։

Ռիսկերը մեծանում են. Իրանը պատրաստում է մեծ հեռահարության հրթիռներ

Մարտի 21-ին Թեհրանը պատերազմի սկսվելուց ի վեր առաջին անգամ օգտագործել է մեծ հեռահարության հրթիռներ: Իսրայելը հաստատել է, որ բեկորները հարվածել են Դիմոնա քաղաքից 13 կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող նախկինում գաղտնի միջուկային օբյեկտին: Սա նշանակում է միայն մեկ բան. ինտենսիվ մարտական գործողությունները կարող են տարածվել Մերձավոր Արևելքից շատ ավելի հեռու:

Իրանը նաև արձակել է առնվազն երկու բալիստիկ հրթիռ՝ մինչև 4000 կիլոմետր հեռահարությամբ: Նպատակակետը Դիեգո Գարսիայի բրիտանա-ամերիկյան ռազմական բազան էր Հնդկական օվկիանոսի Չագոս կղզեխմբում: Իսրայելի պաշտպանության բանակի հրամանատար Էյալ Զամիրը հաստատել է այս տեղեկատվությունը:

«Այս հրթիռները նախատեսված չեն Իսրայելին հարվածելու համար: Դրանց հեռահարությունը հասնում է եվրոպական մայրաքաղաքներին, այդ թվում՝ Բեռլինին, Փարիզին և Հռոմին: Այս քաղաքներն այժմ անմիջական սպառնալիքի տակ են», - ասել է նա շաբաթ օրը տարածած հայտարարության մեջ:

Իրանի վրա ամերիկա-իսրայելական հարվածների սկսվելուց ի վեր Դոնալդ Թրամփը մի քանի հակասական հայտարարություններ է արել: Նա մեղադրել է ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցներին վախկոտության մեջ՝ Հորմուզի նեղուցի շրջափակումը ճեղքելուն օգնելու դժկամության համար: Մի քանի եվրոպացի առաջնորդներ հրապարակավ պատասխանել են, որ պատրաստ չեն պատերազմի մեջ մտնել մեկ այլ պետության շահերի համար:

Մեկ օր առաջ Ճապոնիայի արտաքին գործերի նախարար Տոշիմիցու Մոտեգին հայտարարել էր, որ Տոկիոն քննարկում է իր զինված ուժերը Հորմուզի նեղուցում ականազերծման գործում Միացյալ Նահանգներին օգնելու համար ուղարկելու բոլոր տարբերակները։ Սակայն նա ընդգծել է, որ դա հնարավոր կլինի միայն տարածաշրջանում ռազմական գործողությունների ակտիվ փուլի դադարեցումից հետո։

Դոնալդ Թրամփի համար Մերձավոր Արևելքում հակամարտությունը դարձել է լուրջ փորձություն և ներքին քաղաքական լուրջ խնդիր։ ԱՄՆ-ն ներկայումս ակտիվորեն պատրաստվում է նոյեմբերին կայանալիք Կոնգրեսի միջանկյալ ընտրություններին։ Հանրապետական կուսակցությունը փորձում է պահպանել իր խորհրդարանական մեծամասնությունը՝ աճի ինֆլյացիայի և վառելիքի գների բարձրացման պատճառով սպառնացող արդյունաբերական ճգնաժամի պայմաններում։