Վրացական երազանքը

Սերժիկ Սարգսյանը եւ Հեյդար Ալիեւը մնացին իրենց գեղական կառքին կառչած, որքան էլ ամպագոռգոռ խոսքեր շռայլեն իրենք եւ իրենց կողմնակիցները` նրանց կարծեցյալ «հզորության» մասին: Վրաստանը հոկտեմբերի 2-ին վերջնականապես դուրս եկավ Սովետական Միության կազմից: Վրաց հասարակությունը դեռ հազար ու մի խնդիր ունի եւ կունենա, որոնք կարող են եւ անլուծելի մնալ տարիների ընթացքում, բայց դրանք արդեն ա՛յլ պատմական փուլի խնդիրներ են:

Արդյո՞ք չեմ չափազանցում: Վերապահումներ, իհարկե, շատ կարող են լինել: Միգուցե, ինչպես շատերն են ենթադրում, Սահակաշվիլին ինչ-որ «խորամանկ» ծրագիր ունի: Եթե այդպես է՝ մենք մոտ ապագայում դա կտեսնենք: Մյուսներն ասում են, թե նա իր խղճի մտոք չի գնացել այդ քայլին, այլ ամերիկացիների ճնշմամբ: Սա էլ իրականում այդքան էական չէ, որի մասին, սակայն, այս պահին ծավալվելու տեղ չունեմ: Մյուս կողմից էլ շատերի մոտ մտահոգություն կա, թե ընտրություններում հաղթած ուժը, որը շատ խայտաբղետ կազմ ունի, եւ ասում են, թե ընդգրկում է նաեւ ռեւանշիստական եւ քրեական տարրեր, կարող է ի չիք դարձնել Վրաստանի վերջին շրջանի ձեռքբերումները, եւ Սահակաշվիլու «սխալը» չկրկնի, այսինքն՝ իշխանությունից խաղաղ կերպով չհեռանա: Այս վերջին զարգացման դեպքում Վրաստանի այսօրվա նախագահի պատմական յուրահատուկ սխրանքն, իհարկե, կարող է կորցնել իր նշանակությունը: Ինչեւէ, այս վարկածն էլ այս պահին ստուգելի չէ: Այնուամենայնիվ, այլ հավասար պայմաններում եւ բոլոր «ստրախովկաներով» հանդերձ, կարծում եմ, որ իմ պաթոսն արդարացված է: Ի՞նչն է, ուրեմն, հարցը:

Հարցը նույնիսկ ֆորմալ դեմոկրատիան չէ, որի տեսական հիմնավորումները միշտ չէ, որ համոզիչ են, իսկ գործնական կիրառումը չափազանց տարակուսելի` նույնիսկ առավել զարգացած երկրներում: Ի վերջո, ցայսօր էլ ժողովրդի իրական իշխանությունը ամենուր էլ մնում է ավելի շուտ երազանք, քան իրականություն, քանի որ իշխում են վերնախավերը: Բայց սա առանձին խնդիր է: Հարցն իշխանության խաղաղ փոխանցումն է, որն իրական եւ տեւական կայունություն, ինչպես նաեւ մրցակցություն, հետեւաբար՝ զարգացման արտոնյալ պայմաններ կարող է ապահովել որեւէ հասարակության: Ցանկացած քիչ թե շատ զարգացած հասարակության մեջ միշտ կլինեն ներքին շահերի բախումներ եւ դրանց շուրջ ձեւավորվող խմբեր, որոնք կձգտեն իշխանության: Եթե իշխանությունը մենաշնորհված է խմբերից մեկի կողմից, ապա դա պարբերաբար հանգեցնում է ուժային լուծումների, արյունալի ցնցումների: Որպեսզի անխուսափելիորեն ձեւավորվող հակասական շահերի կրող խմբերը ոչ թե սպանեն, ծեծեն, ձերբակալեն միմյանց` հանուն գաղափարների, շահերի եւ ռեսուրսների, այլ քիչ թե շատ խաղաղ մրցակցեն՝ առաջարկելով հասարակությանն այլընտրանքային ծրագրեր, անհրաժեշտ են խաղի կանոններ: Հենց այդպիսի խաղի կանոն է, ի վերջո, դեմոկրատիան` իր քաղաքական ընտրության մեխանիզմով, որը թույլ է տալիս, որպեսզի նույն հասարակության անդամները վստահ լինեն, որ իրենք էլ կարող են հաղթել մրցույթում: Իհարկե, թերիներն էլ շատ-շատ են, բայց ընդհանուր շահումը կարծես գերազանցում է այդ կորուստները, որոնք այլ տարբերակներում էլ, ի դեպ, ամենեւին էլ բացառված չեն: Առանց այդ մեխանիզմի հասարակությունը տատանվում է երկու ծայրահեղ կետերի՝ ճահճացման եւ բռնությամբ ուղեկցվող ցնցումների միջեւ, իսկ հասարակության առավել գործունյա, հավակնոտ հատվածը, որը նաեւ հաճախ այլընտրանքային տեսակետների կրողն է, ստիպված է արտագաղթել կամ հեղափոխականացվել: Այս ամենը մանավանդ շեշտվում է, եթե հաշվի առնենք, որ մեր՝ հետսովետական բռնապետությունները ոչ թե գաղափարական դիկտատուրաներ են, այլ ապագաղափարական քրեական վարչակարգեր: Ահա այսպիսի իրականությունից վերջնականապես դուրս գալու հնարավորություն ստեղծեց իր երկրի համար Միխեիլ Սահակաշվիլին՝ մարդ, որը, եթե չիրականանան իմ կողմից նշված բոլոր «ստրախովկաները», հիրավի, արժանի է առավելագույն հարգանքի եւ մեծարանքի:

Ուստա Հրանտ